महाभारतMahābhārata

MBh, 6, 27

888 of 1995 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अर्जुन उवाच । (१।१)

arjuna uvāca

1.2१.२

संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि । (१।२)

saṃnyāsaṃ karmaṇāṃ kṛṣṇa punaryogaṃ ca śaṃsasi |

1.3१.३

यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥ (१।३)

yacchreya etayorekaṃ tanme brūhi suniścitam ||

2.1२.१

श्रीभगवानुवाच । (२।१)

śrībhagavānuvāca |

2.2२.२

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ । (२।२)

saṃnyāsaḥ karmayogaśca niḥśreyasakarāvubhau |

2.3२.३

तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥ (२।३)

tayostu karmasaṃnyāsātkarmayogo viśiṣyate ||

3.1३.१

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । (३।१)

jñeyaḥ sa nityasaṃnyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati |

3.2३.२

निर्द्वंद्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥ (३।२)

nirdvaṃdvo hi mahābāho sukhaṃ bandhātpramucyate ||

4.1४.१

सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । (४।१)

sāṃkhyayogau pṛthagbālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ |

4.2४.२

एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥ (४।२)

ekamapyāsthitaḥ samyagubhayorvindate phalam ||

5.1५.१

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । (५।१)

yatsāṃkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tadyogairapi gamyate |

5.2५.२

एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥ (५।२)

ekaṃ sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati ||

6.1६.१

संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः । (६।१)

saṃnyāsastu mahābāho duḥkhamāptumayogataḥ |

6.2६.२

योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥ (६।२)

yogayukto munirbrahma nacireṇādhigacchati ||

7.1७.१

योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः । (७।१)

yogayukto viśuddhātmā vijitātmā jitendriyaḥ |

7.2७.२

सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ (७।२)

sarvabhūtātmabhūtātmā kurvannapi na lipyate ||

8.1८.१

नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् । (८।१)

naiva kiṃcitkaromīti yukto manyeta tattvavit |

8.2८.२

पश्यञ्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन् ॥ (८।२)

paśyañśṛṇvanspṛśañjighrannaśnangacchansvapañśvasan ||

9.1९.१

प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि । (९।१)

pralapanvisṛjangṛhṇannunmiṣannimiṣannapi |

9.2९.२

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ (९।२)

indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan ||

10.1१०.१

ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः । (१०।१)

brahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā karoti yaḥ |

10.2१०.२

लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ (१०।२)

lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā ||

11.1११.१

कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि । (११।१)

kāyena manasā buddhyā kevalairindriyairapi |

11.2११.२

योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥ (११।२)

yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvātmaśuddhaye ||

12.1१२.१

युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् । (१२।१)

yuktaḥ karmaphalaṃ tyaktvā śāntimāpnoti naiṣṭhikīm |

12.2१२.२

अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥ (१२।२)

ayuktaḥ kāmakāreṇa phale sakto nibadhyate ||

13.1१३.१

सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी । (१३।१)

sarvakarmāṇi manasā saṃnyasyāste sukhaṃ vaśī |

13.2१३.२

नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥ (१३।२)

navadvāre pure dehī naiva kurvanna kārayan ||

14.1१४.१

न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः । (१४।१)

na kartṛtvaṃ na karmāṇi lokasya sṛjati prabhuḥ |

14.2१४.२

न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥ (१४।२)

na karmaphalasaṃyogaṃ svabhāvastu pravartate ||

15.1१५.१

नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः । (१५।१)

nādatte kasyacitpāpaṃ na caiva sukṛtaṃ vibhuḥ |

15.2१५.२

अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥ (१५।२)

ajñānenāvṛtaṃ jñānaṃ tena muhyanti jantavaḥ ||

16.1१६.१

ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः । (१६।१)

jñānena tu tadajñānaṃ yeṣāṃ nāśitamātmanaḥ |

16.2१६.२

तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥ (१६।२)

teṣāmādityavajjñānaṃ prakāśayati tatparam ||

17.1१७.१

तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः । (१७।१)

tadbuddhayastadātmānastanniṣṭhāstatparāyaṇāḥ |

17.2१७.२

गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥ (१७।२)

gacchantyapunarāvṛttiṃ jñānanirdhūtakalmaṣāḥ ||

18.1१८.१

विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । (१८।१)

vidyāvinayasampanne brāhmaṇe gavi hastini |

18.2१८.२

शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ (१८।२)

śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ ||

19.1१९.१

इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः । (१९।१)

ihaiva tairjitaḥ sargo yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ |

19.2१९.२

निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥ (१९।२)

nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmādbrahmaṇi te sthitāḥ ||

20.1२०.१

न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् । (२०।१)

na prahṛṣyetpriyaṃ prāpya nodvijetprāpya cāpriyam |

20.2२०.२

स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥ (२०।२)

sthirabuddhirasaṃmūḍho brahmavidbrahmaṇi sthitaḥ ||

21.1२१.१

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् । (२१।१)

bāhyasparśeṣvasaktātmā vindatyātmani yatsukham |

21.2२१.२

स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥ (२१।२)

sa brahmayogayuktātmā sukhamakṣayamaśnute ||

22.1२२.१

ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । (२२।१)

ye hi saṃsparśajā bhogā duḥkhayonaya eva te |

22.2२२.२

आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥ (२२।२)

ādyantavantaḥ kaunteya na teṣu ramate budhaḥ ||

23.1२३.१

शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् । (२३।१)

śaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prākśarīravimokṣaṇāt |

23.2२३.२

कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥ (२३।२)

kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ ||

24.1२४.१

यो ऽन्तःसुखो ऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः । (२४।१)

yo 'ntaḥsukho 'ntarārāmastathāntarjyotireva yaḥ |

24.2२४.२

स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतो ऽधिगच्छति ॥ (२४।२)

sa yogī brahmanirvāṇaṃ brahmabhūto 'dhigacchati ||

25.1२५.१

लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः । (२५।१)

labhante brahmanirvāṇamṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ |

25.2२५.२

छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥ (२५।२)

chinnadvaidhā yatātmānaḥ sarvabhūtahite ratāḥ ||

26.1२६.१

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् । (२६।१)

kāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām |

26.2२६.२

अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ (२६।२)

abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām ||

27.1२७.१

स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः । (२७।१)

sparśānkṛtvā bahirbāhyāṃścakṣuścaivāntare bhruvoḥ |

27.2२७.२

प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥ (२७।२)

prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau ||

28.1२८.१

यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः । (२८।१)

yatendriyamanobuddhirmunirmokṣaparāyaṇaḥ |

28.2२८.२

विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥ (२८।२)

vigatecchābhayakrodho yaḥ sadā mukta eva saḥ ||

29.1२९.१

भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् । (२९।१)

bhoktāraṃ yajñatapasāṃ sarvalokamaheśvaram |

29.2२९.२

सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥ (२९।२)

suhṛdaṃ sarvabhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntimṛcchati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 6, 27

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit