संजय उवाच । (१।१)

हते द्रोणे महेष्वासे तस्मिन्न् अहनि भारत । (१।२)

कृते च मोघसंकल्पे द्रोणपुत्रे महारथे ॥ (१।३)

द्रवमाणे महाराज कौरवाणां बले तथा । (२।१)

व्यूह्य पार्थः स्वकं सैन्यम् अतिष्ठद् भ्रातृभिः सह ॥ (२।२)

तम् अवस्थितम् आज्ञाय पुत्रस् ते भरतर्षभ । (३।१)

द्रवच् च स्वबलं दृष्ट्वा पौरुषेण न्यवारयत् ॥ (३।२)

स्वम् अनीकम् अवस्थाप्य बाहुवीर्ये व्यवस्थितः । (४।१)

युद्ध्वा च सुचिरं कालं पाण्डवैः सह भारत ॥ (४।२)

लब्धलक्षैः परैर् हृष्टैर् व्यायच्छद्भिश् चिरं तदा । (५।१)

संध्याकालं समासाद्य प्रत्याहारम् अकारयत् ॥ (५।२)

कृत्वावहारं सैन्यानां प्रविश्य शिबिरं स्वकम् । (६।१)

कुरवो आत्महितं मन्त्रं मन्त्रयांचक्रिरे तदा ॥ (६।२)

पर्यङ्केषु परार्ध्येषु स्पर्ध्यास्तरणवत्सु च । (७।१)

वरासनेषूपविष्टाः सुखशय्यास्व् इवामराः ॥ (७।२)

ततो दुर्योधनो राजा साम्ना परमवल्गुना । (८।१)

तान् आभाष्य महेष्वासान् प्राप्तकालम् अभाषत ॥ (८।२)

मतिं मतिमतां श्रेष्ठाः सर्वे प्रब्रूत माचिरम् । (९।१)

एवं गते तु यत् कार्यं भवेत् कार्यकरं नृपाः ॥ (९।२)

एवम् उक्ते नरेन्द्रेण नरसिंहा युयुत्सवः । (१०।१)

चक्रुर् नानाविधाश् चेष्टाः सिंहासनगतास् तदा ॥ (१०।२)

तेषां निशम्येङ्गितानि युद्धे प्राणाञ् जुहूषताम् । (११।१)

समुद्वीक्ष्य मुखं राज्ञो बालार्कसमवर्चसः । (११।२)

आचार्यपुत्रो मेधावी वाक्यज्ञो वाक्यम् आददे ॥ (११।३)

रागो योगस् तथा दाक्ष्यं नयश् चेत्य् अर्थसाधकाः । (१२।१)

उपायाः पण्डितैः प्रोक्ताः सर्वे दैवसमाश्रिताः ॥ (१२।२)

लोकप्रवीरा ये ऽस्माकं देवकल्पा महारथाः । (१३।१)

नीतिमन्तस् तथा युक्ता दक्षा रक्ताश् च ते हताः ॥ (१३।२)

न त्व् एव कार्यं नैराश्यम् अस्माभिर् विजयं प्रति । (१४।१)

सुनीतैर् इह सर्वार्थैर् दैवम् अप्य् अनुलोम्यते ॥ (१४।२)

ते वयं प्रवरं नॄणां सर्वैर् गुणगणैर् युतम् । (१५।१)

कर्णं सेनापतिं कृत्वा प्रमथिष्यामहे रिपून् ॥ (१५।२)

ततो दुर्योधनः प्रीतः प्रियं श्रुत्वा वचस् तदा । (१६।१)

प्रीतिसंस्कारसंयुक्तं तथ्यम् आत्महितं शुभम् ॥ (१६।२)

स्वं मनः समवस्थाप्य बाहुवीर्यम् उपाश्रितः । (१७।१)

दुर्योधनो महाराज राधेयम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

कर्ण जानामि ते वीर्यं सौहृदं च परं मयि । (१८।१)

तथापि त्वां महाबाहो प्रवक्ष्यामि हितं वचः ॥ (१८।२)

श्रुत्वा यथेष्टं च कुरु वीर यत् तव रोचते । (१९।१)

भवान् प्राज्ञतमो नित्यं मम चैव परा गतिः ॥ (१९।२)

भीष्मद्रोणाव् अतिरथौ हतौ सेनापती मम । (२०।१)

सेनापतिर् भवान् अस्तु ताभ्यां द्रविणवत्तरः ॥ (२०।२)

वृद्धौ च तौ महेष्वासौ सापेक्षौ च धनंजये । (२१।१)

मानितौ च मया वीरौ राधेय वचनात् तव ॥ (२१।२)

पितामहत्वं सम्प्रेक्ष्य पाण्डुपुत्रा महारणे । (२२।१)

रक्षितास् तात भीष्मेण दिवसानि दशैव ह ॥ (२२।२)

न्यस्तशस्त्रे च भवति हतो भीष्मः पितामहः । (२३।१)

शिखण्डिनं पुरस्कृत्य फल्गुनेन महाहवे ॥ (२३।२)

हते तस्मिन् महाभागे शरतल्पगते तदा । (२४।१)

त्वयोक्ते पुरुषव्याघ्र द्रोणो ह्य् आसीत् पुरःसरः ॥ (२४।२)

तेनापि रक्षिताः पार्थाः शिष्यत्वाद् इह संयुगे । (२५।१)

स चापि निहतो वृद्धो धृष्टद्युम्नेन सत्वरम् ॥ (२५।२)

निहताभ्यां प्रधानाभ्यां ताभ्याम् अमितविक्रम । (२६।१)

त्वत्समं समरे योधं नान्यं पश्यामि चिन्तयन् ॥ (२६।२)

भवान् एव तु नः शक्तो विजयाय न संशयः । (२७।१)

पूर्वं मध्ये च पश्चाच् च तवैव विदितं हि तत् ॥ (२७।२)

स भवान् धुर्यवत् संख्ये धुरम् उद्वोढुम् अर्हसि । (२८।१)

अभिषेचय सेनान्ये स्वयम् आत्मानम् आत्मना ॥ (२८।२)

देवतानां यथा स्कन्दः सेनानीः प्रभुर् अव्ययः । (२९।१)

तथा भवान् इमां सेनां धार्तराष्ट्रीं बिभर्तु मे । (२९।२)

जहि शत्रुगणान् सर्वान् महेन्द्र इव दानवान् ॥ (२९।३)

अवस्थितं रणे ज्ञात्वा पाण्डवास् त्वां महारथम् । (३०।१)

द्रविष्यन्ति सपाञ्चाला विष्णुं दृष्ट्वेव दानवाः । (३०।२)

तस्मात् त्वं पुरुषव्याघ्र प्रकर्षेथा महाचमूम् ॥ (३०।३)

भवत्य् अवस्थिते यत् ते पाण्डवा गतचेतसः । (३१।१)

भविष्यन्ति सहामात्याः पाञ्चालैः सृञ्जयैः सह ॥ (३१।२)

यथा ह्य् अभ्युदितः सूर्यः प्रतपन् स्वेन तेजसा । (३२।१)

व्यपोहति तमस् तीव्रं तथा शत्रून् व्यपोह नः ॥ (३२।२)

कर्ण उवाच । (३३।१)

उक्तम् एतन् मया पूर्वं गान्धारे तव संनिधौ । (३३।२)

जेष्यामि पाण्डवान् राजन् सपुत्रान् सजनार्दनान् ॥ (३३।३)

सेनापतिर् भविष्यामि तवाहं नात्र संशयः । (३४।१)

स्थिरो भव महाराज जितान् विद्धि च पाण्डवान् ॥ (३४।२)

संजय उवाच । (३५।१)

एवम् उक्तो महातेजास् ततो दुर्योधनो नृपः । (३५।२)

उत्तस्थौ राजभिः सार्धं देवैर् इव शतक्रतुः । (३५।३)

सेनापत्येन सत्कर्तुं कर्णं स्कन्दम् इवामराः ॥ (३५।४)

ततो ऽभिषिषिचुस् तूर्णं विधिदृष्टेन कर्मणा । (३६।१)

दुर्योधनमुखा राजन् राजानो विजयैषिणः । (३६।२)

शातकौम्भमयैः कुम्भैर् माहेयैश् चाभिमन्त्रितैः ॥ (३६।३)

तोयपूर्णैर् विषाणैश् च द्वीपिखड्गमहर्षभैः । (३७।१)

मणिमुक्तामयैश् चान्यैः पुण्यगन्धैस् तथौषधैः ॥ (३७।२)

औदुम्बरे समासीनम् आसने क्षौमसंवृतम् । (३८।१)

शास्त्रदृष्टेन विधिना संभारैश् च सुसंभृतैः ॥ (३८।२)

जय पार्थान् सगोविन्दान् सानुगांस् त्वं महाहवे । (३९।१)

इति तं बन्दिनः प्राहुर् द्विजाश् च भरतर्षभ ॥ (३९।२)

जहि पार्थान् सपाञ्चालान् राधेय विजयाय नः । (४०।१)

उद्यन्न् इव सदा भानुस् तमांस्य् उग्रैर् गभस्तिभिः ॥ (४०।२)

न ह्य् अलं त्वद् विसृष्टानां शराणां ते सकेशवाः । (४१।१)

कृतघ्नाः सूर्यरश्मीनां ज्वलताम् इव दर्शने ॥ (४१।२)

न हि पार्थाः सपाञ्चालाः स्थातुं शक्तास् तवाग्रतः । (४२।१)

आत्तशस्त्रस्य समरे महेन्द्रस्येव दानवाः ॥ (४२।२)

अभिषिक्तस् तु राधेयः प्रभया सो ऽमितप्रभः । (४३।१)

व्यत्यरिच्यत रूपेण दिवाकर इवापरः ॥ (४३।२)

सेनापत्येन राधेयम् अभिषिच्य सुतस् तव । (४४।१)

अमन्यत तदात्मानं कृतार्थं कालचोदितः ॥ (४४।२)

कर्णो ऽपि राजन् सम्प्राप्य सेनापत्यम् अरिंदमः । (४५।१)

योगम् आज्ञापयामास सूर्यस्योदयनं प्रति ॥ (४५।२)

तव पुत्रैर् वृतः कर्णः शुशुभे तत्र भारत । (४६।१)

देवैर् इव यथा स्कन्दः संग्रामे तारकामये ॥ (४६।२)