महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 11

11 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

डुण्डुभ उवाच । (१।१)

ḍuṇḍubha uvāca

1.2१.२

सखा बभूव मे पूर्वं खगमो नाम वै द्विजः । (१।२)

sakhā babhūva me pūrvaṃ khagamo nāma vai dvijaḥ |

1.3१.३

भृशं संशितवाक् तात तपोबलसमन्वितः ॥ (१।३)

bhṛśaṃ saṃśitavāk tāta tapobalasamanvitaḥ ||

2.1२.१

स मया क्रीडता बाल्ये कृत्वा तार्णम् अथोरगम् । (२।१)

sa mayā krīḍatā bālye kṛtvā tārṇam athoragam |

2.2२.२

अग्निहोत्रे प्रसक्तः सन् भीषितः प्रमुमोह वै ॥ (२।२)

agnihotre prasaktaḥ san bhīṣitaḥ pramumoha vai ||

3.1३.१

लब्ध्वा च स पुनः संज्ञां माम् उवाच तपोधनः । (३।१)

labdhvā ca sa punaḥ saṃjñāṃ mām uvāca tapodhanaḥ |

3.2३.२

मैवं सर्पेण बाधेथाः सखे भीर् आविशन् मम । (३।२)

maivaṃ sarpeṇa bādhethāḥ sakhe bhīr āviśan mama |

3.3३.३

शप्तश्च त्वं मया विप्र न नन्दामि कदाचन । (३।३)

śaptaśca tvaṃ mayā vipra na nandāmi kadācana |

3.4३.४

तेनैव बहुशोक्तो ऽहं सर्पके त्वात्मणै द्विज । (३।४)

tenaiva bahuśokto 'haṃ sarpake tvātmaṇai dvija |

3.5३.५

अग्निहोत्रे समासीनं वेषयामि समोहितः । (३।५)

agnihotre samāsīnaṃ veṣayāmi samohitaḥ |

3.6३.६

निर्दहन्न् इव कोपेन सत्यवाक् संशितव्रतः ॥ (३।६)

nirdahann iva kopena satyavāk saṃśitavrataḥ ||

4.1४.१

यथावीर्यस्त्वया सर्पः कृतो ऽयं मद्विभीषया । (४।१)

yathāvīryastvayā sarpaḥ kṛto 'yaṃ madvibhīṣayā |

4.2४.२

तथावीर्यो भुजंगस्त्वं मम कोपाद् भविष्यसि ॥ (४।२)

tathāvīryo bhujaṃgastvaṃ mama kopād bhaviṣyasi ||

5.1५.१

तस्याहं तपसो वीर्यं जानमानस्तपोधन । (५।१)

tasyāhaṃ tapaso vīryaṃ jānamānastapodhana |

5.2५.२

मुहुर् उष्णं च निःश्वस्य सुसंभ्रान्तस्तपोधनः । (५।२)

muhur uṣṇaṃ ca niḥśvasya susaṃbhrāntastapodhanaḥ |

5.3५.३

भृशम् उद्विग्नहृदयस्तम् अवोचं वनौकसम् ॥ (५।३)

bhṛśam udvignahṛdayastam avocaṃ vanaukasam ||

6.1६.१

प्रयतः संभ्रमाच्चैव प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः । (६।१)

prayataḥ saṃbhramāccaiva prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |

6.2६.२

सखेति हसतेदं ते नर्मार्थं वै कृतं मया ॥ (६।२)

sakheti hasatedaṃ te narmārthaṃ vai kṛtaṃ mayā ||

7.1७.१

क्षन्तुम् अर्हसि मे ब्रह्मञ्शापो ऽयं विनिवर्त्यताम् । (७।१)

kṣantum arhasi me brahmañśāpo 'yaṃ vinivartyatām |

7.2७.२

सो ऽथ माम् अब्रवीद् दृष्ट्वा भृशम् उद्विग्नचेतसम् ॥ (७।२)

so 'tha mām abravīd dṛṣṭvā bhṛśam udvignacetasam ||

8.1८.१

मुहुर् उष्णं विनिःश्वस्य सुसंभ्रान्तस्तपोधनः । (८।१)

muhur uṣṇaṃ viniḥśvasya susaṃbhrāntastapodhanaḥ |

8.2८.२

नानृतं वै मया प्रोक्तं भवितेदं कथंचन ॥ (८।२)

nānṛtaṃ vai mayā proktaṃ bhavitedaṃ kathaṃcana ||

9.1९.१

यत् तु वक्ष्यामि ते वाक्यं शृणु तन् मे धृतव्रत । (९।१)

yat tu vakṣyāmi te vākyaṃ śṛṇu tan me dhṛtavrata |

9.2९.२

श्रुत्वा च हृदि ते वाक्यम् इदम् अस्तु तपोधन । (९।२)

śrutvā ca hṛdi te vākyam idam astu tapodhana |

9.3९.३

यं समाभाष्य दृष्ट्वा च शापाद् अस्माद् विमोक्ष्यसे ॥ (९।३)

yaṃ samābhāṣya dṛṣṭvā ca śāpād asmād vimokṣyase ||

10.1१०.१

उत्पत्स्यति रुरुर् नाम प्रमतेर् आत्मजः शुचिः । (१०।१)

utpatsyati rurur nāma pramater ātmajaḥ śuciḥ |

10.2१०.२

तं दृष्ट्वा शापमोक्षस्ते भविता नचिराद् इव । (१०।२)

taṃ dṛṣṭvā śāpamokṣaste bhavitā nacirād iva |

10.3१०.३

एवम् उक्तस्तु तेनाहम् उरगत्वम् अवाप्तवान् ॥ (१०।३)

evam uktastu tenāham uragatvam avāptavān ||

11.1११.१

स त्वं रुरुर् इति ख्यातः प्रमतेर् आत्मजः शुचिः । (११।१)

sa tvaṃ rurur iti khyātaḥ pramater ātmajaḥ śuciḥ |

11.2११.२

शापमोक्षश्च भविता नचिराद् द्विजसत्तम । (११।२)

śāpamokṣaśca bhavitā nacirād dvijasattama |

11.3११.३

स्वरूपं प्रतिलभ्याहम् अद्य वक्ष्यामि ते हितम् । (११।३)

svarūpaṃ pratilabhyāham adya vakṣyāmi te hitam |

11.4११.४

स डौण्डुभं परित्यज्य रूपं विप्रर्षभस्तदा । (११।४)

sa ḍauṇḍubhaṃ parityajya rūpaṃ viprarṣabhastadā |

11.5११.५

स्वरूपं भास्वरं भूयः प्रतिपेदे महायशाः । (११।५)

svarūpaṃ bhāsvaraṃ bhūyaḥ pratipede mahāyaśāḥ |

11.6११.६

इदं चोवाच वचनं रुरुम् अप्रतिमौजसम् । (११।६)

idaṃ covāca vacanaṃ rurum apratimaujasam |

11.7११.७

सूतः । (११।७)

sūtaḥ |

11.8११.८

इति स्वरूपं गृह्याशु तम् ऋषिं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (११।८)

iti svarūpaṃ gṛhyāśu tam ṛṣiṃ vākyam abravīt ||

12.1१२.१

अहिंसा परमो धर्मः सर्वप्राणभृतां स्मृतः । (१२।१)

ahiṃsā paramo dharmaḥ sarvaprāṇabhṛtāṃ smṛtaḥ |

12.2१२.२

तस्मात् प्राणभृतः सर्वान् न हिंस्याद् ब्राह्मणः क्वचित् ॥ (१२।२)

tasmāt prāṇabhṛtaḥ sarvān na hiṃsyād brāhmaṇaḥ kvacit ||

13.1१३.१

ब्राह्मणः सौम्य एवेह जायतेति परा श्रुतिः । (१३।१)

brāhmaṇaḥ saumya eveha jāyateti parā śrutiḥ |

13.2१३.२

वेदवेदाङ्गवित् तात सर्वभूताभयप्रदः ॥ (१३।२)

vedavedāṅgavit tāta sarvabhūtābhayapradaḥ ||

14.1१४.१

अहिंसा सत्यवचनं क्षमा चेति विनिश्चितम् । (१४।१)

ahiṃsā satyavacanaṃ kṣamā ceti viniścitam |

14.2१४.२

ब्राह्मणस्य परो धर्मो वेदानां धरणाद् अपि ॥ (१४।२)

brāhmaṇasya paro dharmo vedānāṃ dharaṇād api ||

15.1१५.१

क्षत्रियस्य तु यो धर्मः स नेहेष्यति वै तव । (१५।१)

kṣatriyasya tu yo dharmaḥ sa neheṣyati vai tava |

15.2१५.२

क्षत्रियस्य तु यो धर्मः स ते नार्हति वै द्विज । (१५।२)

kṣatriyasya tu yo dharmaḥ sa te nārhati vai dvija |

15.3१५.३

दण्डधारणम् उग्रत्वं प्रजानां परिपालनम् ॥ (१५।३)

daṇḍadhāraṇam ugratvaṃ prajānāṃ paripālanam ||

16.1१६.१

तद् इदं क्षत्रियस्यासीत् कर्म वै शृणु मे रुरो । (१६।१)

tad idaṃ kṣatriyasyāsīt karma vai śṛṇu me ruro |

16.2१६.२

जनमेजयस्य धर्मात्मन् सर्पाणां हिंसनं पुरा ॥ (१६।२)

janamejayasya dharmātman sarpāṇāṃ hiṃsanaṃ purā ||

17.1१७.१

परित्राणं च भीतानां सर्पाणां ब्राह्मणाद् अपि । (१७।१)

paritrāṇaṃ ca bhītānāṃ sarpāṇāṃ brāhmaṇād api |

17.2१७.२

तपोवीर्यबलोपेताद् वेदवेदाङ्गपारगात् । (१७।२)

tapovīryabalopetād vedavedāṅgapāragāt |

17.3१७.३

आस्तीकाद् द्विजमुख्याद् वै सर्पसत्रे द्विजोत्तम ॥ (१७।३)

āstīkād dvijamukhyād vai sarpasatre dvijottama ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit