वैशम्पायन उवाच । (१।१)

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वानरेन्द्रस्य धीमतः । (१।२)

भीमसेनस् तदा वीरः प्रोवाचामित्रकर्शनः ॥ (१।३)

को भवान् किंनिमित्तं वा वानरं वपुर् आश्रितः । (२।१)

ब्राह्मणानन्तरो वर्णः क्षत्रियस् त्वानुपृच्छति ॥ (२।२)

कौरवः सोमवंशीयः कुन्त्या गर्भेण धारितः । (३।१)

पाण्डवो वायुतनयो भीमसेन इति श्रुतः ॥ (३।२)

स वाक्यं भीमसेनस्य स्मितेन प्रतिगृह्य तत् । (४।१)

हनूमान् वायुतनयो वायुपुत्रम् अभाषत ॥ (४।२)

वानरो ऽहं न ते मार्गं प्रदास्यामि यथेप्सितम् । (५।१)

साधु गच्छ निवर्तस्व मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम् ॥ (५।२)

भीम उवाच । (६।१)

वैशसं वास्तु यद् वान्यन् न त्वा पृच्छामि वानर । (६।२)

प्रयच्छोत्तिष्ठ मार्गं मे मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम् ॥ (६।३)

हनूमान् उवाच । (७।१)

नास्ति शक्तिर् ममोत्थातुं व्याधिना क्लेशितो ह्यहम् । (७।२)

यद्यवश्यं प्रयातव्यं लङ्घयित्वा प्रयाहि माम् ॥ (७।३)

भीम उवाच । (८।१)

निर्गुणः परमात्मेति देहं ते व्याप्य तिष्ठति । (८।२)

तम् अहं ज्ञानविज्ञेयं नावमन्ये न लङ्घये ॥ (८।३)

यद्यागमैर् न विन्देयं तम् अहं भूतभावनम् । (९।१)

क्रमेयं त्वां गिरिं चेमं हनूमान् इव सागरम् ॥ (९।२)

हनूमान् उवाच । (१०।१)

क एष हनुमान् नाम सागरो येन लङ्घितः । (१०।२)

पृच्छामि त्वा कुरुश्रेष्ठ कथ्यतां यदि शक्यते ॥ (१०।३)

भीम उवाच । (११।१)

भ्राता मम गुणश्लाघ्यो बुद्धिसत्त्वबलान्वितः । (११।२)

रामायणे ऽतिविख्यातः शूरो वानरपुंगवः ॥ (११।३)

रामपत्नीकृते येन शतयोजनम् आयतः । (१२।१)

सागरः प्लवगेन्द्रेण क्रमेणैकेन लङ्घितः ॥ (१२।२)

स मे भ्राता महावीर्यस् तुल्यो ऽहं तस्य तेजसा । (१३।१)

बले पराक्रमे युद्धे शक्तो ऽहं तव निग्रहे ॥ (१३।२)

उत्तिष्ठ देहि मे मार्गं पश्य वा मे ऽद्य पौरुषम् । (१४।१)

मच्छासनम् अकुर्वाणं मा त्वा नेष्ये यमक्षयम् ॥ (१४।२)

वैशम्पायन उवाच । (१५।१)

विज्ञाय तं बलोन्मत्तं बाहुवीर्येण गर्वितम् । (१५।२)

हृदयेनावहस्यैनं हनूमान् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१५।३)

प्रसीद नास्ति मे शक्तिर् उत्थातुं जरयानघ । (१६।१)

ममानुकम्पया त्वेतत् पुच्छम् उत्सार्य गम्यताम् ॥ (१६।२)

सावज्ञम् अथ वामेन स्मयञ्जग्राह पाणिना । (१७।१)

न चाशकच्चालयितुं भीमः पुच्छं महाकपेः ॥ (१७।२)

उच्चिक्षेप पुनर् दोर्भ्याम् इन्द्रायुधम् इवोच्छ्रितम् । (१८।१)

नोद्धर्तुम् अशकद् भीमो दोर्भ्याम् अपि महाबलः ॥ (१८।२)

उत्क्षिप्तभ्रूर् विवृत्ताक्षः संहतभ्रुकुटीमुखः । (१९।१)

स्विन्नगात्रो ऽभवद् भीमो न चोद्धर्तुं शशाक ह ॥ (१९।२)

यत्नवान् अपि तु श्रीमांल्लाङ्गूलोद्धरणोद्धुतः । (२०।१)

कपेः पार्श्वगतो भीमस् तस्थौ व्रीडाद् अधोमुखः ॥ (२०।२)

प्रणिपत्य च कौन्तेयः प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् । (२१।१)

प्रसीद कपिशार्दूल दुरुक्तं क्षम्यतां मम ॥ (२१।२)

सिद्धो वा यदि वा देवो गन्धर्वो वाथ गुह्यकः । (२२।१)

पृष्टः सन् कामया ब्रूहि कस् त्वं वानररूपधृक् ॥ (२२।२)

हनूमान् उवाच । (२३।१)

यत् ते मम परिज्ञाने कौतूहलम् अरिंदम । (२३।२)

तत् सर्वम् अखिलेन त्वं शृणु पाण्डवनन्दन ॥ (२३।३)

अहं केसरिणः क्षेत्रे वायुना जगदायुषा । (२४।१)

जातः कमलपत्त्राक्ष हनूमान् नाम वानरः ॥ (२४।२)

सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम् । (२५।१)

सर्ववानरराजानौ सर्ववानरयूथपाः ॥ (२५।२)

उपतस्थुर् महावीर्या मम चामित्रकर्शन । (२६।१)

सुग्रीवेणाभवत् प्रीतिर् अनिलस्याग्निना यथा ॥ (२६।२)

निकृतः स ततो भ्रात्रा कस्मिंश्चित् कारणान्तरे । (२७।१)

ऋश्यमूके मया सार्धं सुग्रीवो न्यवसच्चिरम् ॥ (२७।२)

अथ दाशरथिर् वीरो रामो नाम महाबलः । (२८।१)

विष्णुर् मानुषरूपेण चचार वसुधाम् इमाम् ॥ (२८।२)

स पितुः प्रियम् अन्विच्छन् सहभार्यः सहानुजः । (२९।१)

सधनुर् धन्विनां श्रेष्ठो दण्डकारण्यम् आश्रितः ॥ (२९।२)

तस्य भार्या जनस्थानाद् रावणेन हृता बलात् । (३०।१)

वञ्चयित्वा महाबुद्धिं मृगरूपेण राघवम् ॥ (३०।२)

हृतदारः सह भ्रात्रा पत्नीं मार्गन् स राघवः । (३१।१)

दृष्टवाञ्शैलशिखरे सुग्रीवं वानरर्षभम् ॥ (३१।२)

तेन तस्याभवत् सख्यं राघवस्य महात्मनः । (३२।१)

स हत्वा वालिनं राज्ये सुग्रीवं प्रत्यपादयत् । (३२।२)

स हरीन् प्रेषयामास सीतायाः परिमार्गणे ॥ (३२।३)

ततो वानरकोटीभिर् यां वयं प्रस्थिता दिशम् । (३३।१)

तत्र प्रवृत्तिः सीताया गृध्रेण प्रतिपादिता ॥ (३३।२)

ततो ऽहं कार्यसिद्ध्यर्थं रामस्याक्लिष्टकर्मणः । (३४।१)

शतयोजनविस्तीर्णम् अर्णवं सहसाप्लुतः ॥ (३४।२)

दृष्टा सा च मया देवी रावणस्य निवेशने । (३५।१)

प्रत्यागतश्चापि पुनर् नाम तत्र प्रकाश्य वै ॥ (३५।२)

ततो रामेण वीरेण हत्वा तान् सर्वराक्षसान् । (३६।१)

पुनः प्रत्याहृता भार्या नष्टा वेदश्रुतिर् यथा ॥ (३६।२)

ततः प्रतिष्ठिते रामे वीरो ऽयं याचितो मया । (३७।१)

यावद् रामकथा वीर भवेल्लोकेषु शत्रुहन् । (३७।२)

तावज्जीवेयम् इत्येवं तथास्त्विति च सो ऽब्रवीत् ॥ (३७।३)

दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च । (३८।१)

राज्यं कारितवान् रामस्ततस्तु त्रिदिवं गतः ॥ (३८।२)

तद् इहाप्सरसस् तात गन्धर्वाश्च सदानघ । (३९।१)

तस्य वीरस्य चरितं गायन्त्यो रमयन्ति माम् ॥ (३९।२)

अयं च मार्गो मर्त्यानाम् अगम्यः कुरुनन्दन । (४०।१)

ततो ऽहं रुद्धवान् मार्गं तवेमं देवसेवितम् । (४०।२)

धर्षयेद् वा शपेद् वापि मा कश्चिद् इति भारत ॥ (४०।३)

दिव्यो देवपथो ह्येष नात्र गच्छन्ति मानुषाः । (४१।१)

यदर्थम् आगतश्चासि तत् सरो ऽभ्यर्ण एव हि ॥ (४१।२)