महाभारतMahābhārata

MBh, 10, 16

1299 of 1995 · 81 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तद् आज्ञाय हृषीकेशो विसृष्टं पापकर्मणा । (१।२)

tad ājñāya hṛṣīkeśo visṛṣṭaṃ pāpakarmaṇā |

1.3१.३

हृष्यमाण इदं वाक्यं द्रौणिं प्रत्यब्रवीत् तदा ॥ (१।३)

hṛṣyamāṇa idaṃ vākyaṃ drauṇiṃ pratyabravīt tadā ||

2.1२.१

विराटस्य सुतां पूर्वं स्नुषां गाण्डीवधन्वनः । (२।१)

virāṭasya sutāṃ pūrvaṃ snuṣāṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ |

2.2२.२

उपप्लव्यगतां दृष्ट्वा व्रतवान् ब्राह्मणो ऽब्रवीत् ॥ (२।२)

upaplavyagatāṃ dṛṣṭvā vratavān brāhmaṇo 'bravīt ||

3.1३.१

परिक्षीणेषु कुरुषु पुत्रस्तव जनिष्यति । (३।१)

parikṣīṇeṣu kuruṣu putrastava janiṣyati |

3.2३.२

एतद् अस्य परिक्षित्त्वं गर्भस्थस्य भविष्यति ॥ (३।२)

etad asya parikṣittvaṃ garbhasthasya bhaviṣyati ||

4.1४.१

तस्य तद् वचनं साधोः सत्यम् एव भविष्यति । (४।१)

tasya tad vacanaṃ sādhoḥ satyam eva bhaviṣyati |

4.2४.२

परिक्षिद् भविता ह्येषां पुनर् वंशकरः सुतः ॥ (४।२)

parikṣid bhavitā hyeṣāṃ punar vaṃśakaraḥ sutaḥ ||

5.1५.१

एवं ब्रुवाणं गोविन्दं सात्वतप्रवरं तदा । (५।१)

evaṃ bruvāṇaṃ govindaṃ sātvatapravaraṃ tadā |

5.2५.२

द्रौणिः परमसंरब्धः प्रत्युवाचेदम् उत्तरम् ॥ (५।२)

drauṇiḥ paramasaṃrabdhaḥ pratyuvācedam uttaram ||

6.1६.१

नैतद् एवं यथात्थ त्वं पक्षपातेन केशव । (६।१)

naitad evaṃ yathāttha tvaṃ pakṣapātena keśava |

6.2६.२

वचनं पुण्डरीकाक्ष न च मद्वाक्यम् अन्यथा ॥ (६।२)

vacanaṃ puṇḍarīkākṣa na ca madvākyam anyathā ||

7.1७.१

पतिष्यत्येतद् अस्त्रं हि गर्भे तस्या मयोद्यतम् । (७।१)

patiṣyatyetad astraṃ hi garbhe tasyā mayodyatam |

7.2७.२

विराटदुहितुः कृष्ण यां त्वं रक्षितुम् इच्छसि ॥ (७।२)

virāṭaduhituḥ kṛṣṇa yāṃ tvaṃ rakṣitum icchasi ||

8.1८.१

वासुदेव उवाच । (८।१)

vāsudeva uvāca

8.2८.२

अमोघः परमास्त्रस्य पातस्तस्य भविष्यति । (८।२)

amoghaḥ paramāstrasya pātastasya bhaviṣyati |

8.3८.३

स तु गर्भो मृतो जातो दीर्घम् आयुर् अवाप्स्यति ॥ (८।३)

sa tu garbho mṛto jāto dīrgham āyur avāpsyati ||

9.1९.१

त्वां तु कापुरुषं पापं विदुः सर्वे मनीषिणः । (९।१)

tvāṃ tu kāpuruṣaṃ pāpaṃ viduḥ sarve manīṣiṇaḥ |

9.2९.२

असकृत् पापकर्माणं बालजीवितघातकम् ॥ (९।२)

asakṛt pāpakarmāṇaṃ bālajīvitaghātakam ||

10.1१०.१

तस्मात् त्वम् अस्य पापस्य कर्मणः फलम् आप्नुहि । (१०।१)

tasmāt tvam asya pāpasya karmaṇaḥ phalam āpnuhi |

10.2१०.२

त्रीणि वर्षसहस्राणि चरिष्यसि महीम् इमाम् । (१०।२)

trīṇi varṣasahasrāṇi cariṣyasi mahīm imām |

10.3१०.३

अप्राप्नुवन् क्वचित् कांचित् संविदं जातु केनचित् ॥ (१०।३)

aprāpnuvan kvacit kāṃcit saṃvidaṃ jātu kenacit ||

11.1११.१

निर्जनान् असहायस्त्वं देशान् प्रविचरिष्यसि । (११।१)

nirjanān asahāyastvaṃ deśān pravicariṣyasi |

11.2११.२

भवित्री न हि ते क्षुद्र जनमध्येषु संस्थितिः ॥ (११।२)

bhavitrī na hi te kṣudra janamadhyeṣu saṃsthitiḥ ||

12.1१२.१

पूयशोणितगन्धी च दुर्गकान्तारसंश्रयः । (१२।१)

pūyaśoṇitagandhī ca durgakāntārasaṃśrayaḥ |

12.2१२.२

विचरिष्यसि पापात्मन् सर्वव्याधिसमन्वितः ॥ (१२।२)

vicariṣyasi pāpātman sarvavyādhisamanvitaḥ ||

13.1१३.१

वयः प्राप्य परिक्षित् तु वेदव्रतम् अवाप्य च । (१३।१)

vayaḥ prāpya parikṣit tu vedavratam avāpya ca |

13.2१३.२

कृपाच्छारद्वताद् वीरः सर्वास्त्राण्युपलप्स्यते ॥ (१३।२)

kṛpācchāradvatād vīraḥ sarvāstrāṇyupalapsyate ||

14.1१४.१

विदित्वा परमास्त्राणि क्षत्रधर्मव्रते स्थितः । (१४।१)

viditvā paramāstrāṇi kṣatradharmavrate sthitaḥ |

14.2१४.२

षष्टिं वर्षाणि धर्मात्मा वसुधां पालयिष्यति ॥ (१४।२)

ṣaṣṭiṃ varṣāṇi dharmātmā vasudhāṃ pālayiṣyati ||

15.1१५.१

इतश्चोर्ध्वं महाबाहुः कुरुराजो भविष्यति । (१५।१)

itaścordhvaṃ mahābāhuḥ kururājo bhaviṣyati |

15.2१५.२

परिक्षिन्नाम नृपतिर् मिषतस्ते सुदुर्मते । (१५।२)

parikṣinnāma nṛpatir miṣataste sudurmate |

15.3१५.३

पश्य मे तपसो वीर्यं सत्यस्य च नराधम ॥ (१५।३)

paśya me tapaso vīryaṃ satyasya ca narādhama ||

16.1१६.१

व्यास उवाच । (१६।१)

vyāsa uvāca

16.2१६.२

यस्माद् अनादृत्य कृतं त्वयास्मान् कर्म दारुणम् । (१६।२)

yasmād anādṛtya kṛtaṃ tvayāsmān karma dāruṇam |

16.3१६.३

ब्राह्मणस्य सतश्चैव यस्मात् ते वृत्तम् ईदृशम् ॥ (१६।३)

brāhmaṇasya sataścaiva yasmāt te vṛttam īdṛśam ||

17.1१७.१

तस्माद् यद् देवकीपुत्र उक्तवान् उत्तमं वचः । (१७।१)

tasmād yad devakīputra uktavān uttamaṃ vacaḥ |

17.2१७.२

असंशयं ते तद् भावि क्षुद्रकर्मन् व्रजाश्वितः ॥ (१७।२)

asaṃśayaṃ te tad bhāvi kṣudrakarman vrajāśvitaḥ ||

18.1१८.१

अश्वत्थामोवाच । (१८।१)

aśvatthāmovāca |

18.2१८.२

सहैव भवता ब्रह्मन् स्थास्यामि पुरुषेष्वहम् । (१८।२)

sahaiva bhavatā brahman sthāsyāmi puruṣeṣvaham |

18.3१८.३

सत्यवाग् अस्तु भगवान् अयं च पुरुषोत्तमः ॥ (१८।३)

satyavāg astu bhagavān ayaṃ ca puruṣottamaḥ ||

19.1१९.१

वैशंपायन उवाच । (१९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

19.2१९.२

प्रदायाथ मणिं द्रौणिः पाण्डवानां महात्मनाम् । (१९।२)

pradāyātha maṇiṃ drauṇiḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām |

19.3१९.३

जगाम विमनास्तेषां सर्वेषां पश्यतां वनम् ॥ (१९।३)

jagāma vimanāsteṣāṃ sarveṣāṃ paśyatāṃ vanam ||

20.1२०.१

पाण्डवाश्चापि गोविन्दं पुरस्कृत्य हतद्विषः । (२०।१)

pāṇḍavāścāpi govindaṃ puraskṛtya hatadviṣaḥ |

20.2२०.२

कृष्णद्वैपायनं चैव नारदं च महामुनिम् ॥ (२०।२)

kṛṣṇadvaipāyanaṃ caiva nāradaṃ ca mahāmunim ||

21.1२१.१

द्रोणपुत्रस्य सहजं मणिम् आदाय सत्वराः । (२१।१)

droṇaputrasya sahajaṃ maṇim ādāya satvarāḥ |

21.2२१.२

द्रौपदीम् अभ्यधावन्त प्रायोपेतां मनस्विनीम् ॥ (२१।२)

draupadīm abhyadhāvanta prāyopetāṃ manasvinīm ||

22.1२२.१

ततस्ते पुरुषव्याघ्राः सदश्वैर् अनिलोपमैः । (२२।१)

tataste puruṣavyāghrāḥ sadaśvair anilopamaiḥ |

22.2२२.२

अभ्ययुः सहदाशार्हाः शिबिरं पुनर् एव ह ॥ (२२।२)

abhyayuḥ sahadāśārhāḥ śibiraṃ punar eva ha ||

23.1२३.१

अवतीर्य रथाभ्यां तु त्वरमाणा महारथाः । (२३।१)

avatīrya rathābhyāṃ tu tvaramāṇā mahārathāḥ |

23.2२३.२

ददृशुर् द्रौपदीं कृष्णाम् आर्ताम् आर्ततराः स्वयम् ॥ (२३।२)

dadṛśur draupadīṃ kṛṣṇām ārtām ārtatarāḥ svayam ||

24.1२४.१

ताम् उपेत्य निरानन्दां दुःखशोकसमन्विताम् । (२४।१)

tām upetya nirānandāṃ duḥkhaśokasamanvitām |

24.2२४.२

परिवार्य व्यतिष्ठन्त पाण्डवाः सहकेशवाः ॥ (२४।२)

parivārya vyatiṣṭhanta pāṇḍavāḥ sahakeśavāḥ ||

25.1२५.१

ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातो भीमसेनो महाबलः । (२५।१)

tato rājñābhyanujñāto bhīmaseno mahābalaḥ |

25.2२५.२

प्रददौ तु मणिं दिव्यं वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (२५।२)

pradadau tu maṇiṃ divyaṃ vacanaṃ cedam abravīt ||

26.1२६.१

अयं भद्रे तव मणिः पुत्रहन्ता जितः स ते । (२६।१)

ayaṃ bhadre tava maṇiḥ putrahantā jitaḥ sa te |

26.2२६.२

उत्तिष्ठ शोकम् उत्सृज्य क्षत्रधर्मम् अनुस्मर ॥ (२६।२)

uttiṣṭha śokam utsṛjya kṣatradharmam anusmara ||

27.1२७.१

प्रयाणे वासुदेवस्य शमार्थम् असितेक्षणे । (२७।१)

prayāṇe vāsudevasya śamārtham asitekṣaṇe |

27.2२७.२

यान्युक्तानि त्वया भीरु वाक्यानि मधुघातिनः ॥ (२७।२)

yānyuktāni tvayā bhīru vākyāni madhughātinaḥ ||

28.1२८.१

नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा भ्रातरो न च । (२८।१)

naiva me patayaḥ santi na putrā bhrātaro na ca |

28.2२८.२

नैव त्वम् अपि गोविन्द शमम् इच्छति राजनि ॥ (२८।२)

naiva tvam api govinda śamam icchati rājani ||

29.1२९.१

उक्तवत्यसि धीराणि वाक्यानि पुरुषोत्तमम् । (२९।१)

uktavatyasi dhīrāṇi vākyāni puruṣottamam |

29.2२९.२

क्षत्रधर्मानुरूपाणि तानि संस्मर्तुम् अर्हसि ॥ (२९।२)

kṣatradharmānurūpāṇi tāni saṃsmartum arhasi ||

30.1३०.१

हतो दुर्योधनः पापो राज्यस्य परिपन्थकः । (३०।१)

hato duryodhanaḥ pāpo rājyasya paripanthakaḥ |

30.2३०.२

दुःशासनस्य रुधिरं पीतं विस्फुरतो मया ॥ (३०।२)

duḥśāsanasya rudhiraṃ pītaṃ visphurato mayā ||

31.1३१.१

वैरस्य गतम् आनृण्यं न स्म वाच्या विवक्षताम् । (३१।१)

vairasya gatam ānṛṇyaṃ na sma vācyā vivakṣatām |

31.2३१.२

जित्वा मुक्तो द्रोणपुत्रो ब्राह्मण्याद् गौरवेण च ॥ (३१।२)

jitvā mukto droṇaputro brāhmaṇyād gauraveṇa ca ||

32.1३२.१

यशो ऽस्य पातितं देवि शरीरं त्ववशेषितम् । (३२।१)

yaśo 'sya pātitaṃ devi śarīraṃ tvavaśeṣitam |

32.2३२.२

वियोजितश्च मणिना न्यासितश्चायुधं भुवि ॥ (३२।२)

viyojitaśca maṇinā nyāsitaścāyudhaṃ bhuvi ||

33.1३३.१

द्रौपद्युवाच । (३३।१)

draupadyuvāca |

33.2३३.२

केवलानृण्यम् आप्तास्मि गुरुपुत्रो गुरुर् मम । (३३।२)

kevalānṛṇyam āptāsmi guruputro gurur mama |

33.3३३.३

शिरस्येतं मणिं राजा प्रतिबध्नातु भारत ॥ (३३।३)

śirasyetaṃ maṇiṃ rājā pratibadhnātu bhārata ||

34.1३४.१

वैशंपायन उवाच । (३४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

34.2३४.२

तं गृहीत्वा ततो राजा शिरस्येवाकरोत् तदा । (३४।२)

taṃ gṛhītvā tato rājā śirasyevākarot tadā |

34.3३४.३

गुरोर् उच्छिष्टम् इत्येव द्रौपद्या वचनाद् अपि ॥ (३४।३)

guror ucchiṣṭam ityeva draupadyā vacanād api ||

35.1३५.१

ततो दिव्यं मणिवरं शिरसा धारयन् प्रभुः । (३५।१)

tato divyaṃ maṇivaraṃ śirasā dhārayan prabhuḥ |

35.2३५.२

शुशुभे स महाराजः सचन्द्र इव पर्वतः ॥ (३५।२)

śuśubhe sa mahārājaḥ sacandra iva parvataḥ ||

36.1३६.१

उत्तस्थौ पुत्रशोकार्ता ततः कृष्णा मनस्विनी । (३६।१)

uttasthau putraśokārtā tataḥ kṛṣṇā manasvinī |

36.2३६.२

कृष्णं चापि महाबाहुं पर्यपृच्छत धर्मराट् ॥ (३६।२)

kṛṣṇaṃ cāpi mahābāhuṃ paryapṛcchata dharmarāṭ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 10, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit