देवदूत उवाच । (१।१)

महर्षे ऽकार्यबुद्धिस्त्वं यः स्वर्गसुखम् उत्तमम् । (१।२)

सम्प्राप्तं बहु मन्तव्यं विमृशस्यबुधो यथा ॥ (१।३)

उपरिष्टाद् असौ लोको यो ऽयं स्वर् इति संज्ञितः । (२।१)

ऊर्ध्वगः सत्पथः शश्वद् देवयानचरो मुने ॥ (२।२)

नातप्ततपसः पुंसो नामहायज्ञयाजिनः । (३।१)

नानृता नास्तिकाश्चैव तत्र गच्छन्ति मुद्गल ॥ (३।२)

धर्मात्मानो जितात्मानः शान्ता दान्ता विमत्सराः । (४।१)

दानधर्मरताः पुंसः शूराश् चाहतलक्षणाः ॥ (४।२)

तत्र गच्छन्ति कर्माग्र्यं कृत्वा शमदमात्मकम् । (५।१)

लोकान् पुण्यकृतां ब्रह्मन् सद्भिर् आसेवितान् नृभिः ॥ (५।२)

देवाः साध्यास् तथा विश्वे मरुतश् च महर्षिभिः । (६।१)

यामा धामाश् च मौद्गल्य गन्धर्वाप्सरसस् तथा ॥ (६।२)

एषां देवनिकायानां पृथक् पृथग् अनेकशः । (७।१)

भास्वन्तः कामसम्पन्ना लोकास् तेजोमयाः शुभाः ॥ (७।२)

त्रयस्त्रिंशत् सहस्राणि योजनानां हिरण्मयः । (८।१)

मेरुः पर्वतराड् यत्र देवोद्यानानि मुद्गल ॥ (८।२)

नन्दनादीनि पुण्यानि विहाराः पुण्यकर्मणाम् । (९।१)

न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर् न शीतोष्णभयं तथा ॥ (९।२)

बीभत्सम् अशुभं वापि रोगा वा तत्र केचन । (१०।१)

मनोज्ञाः सर्वतो गन्धाः सुखस्पर्शाश् च सर्वशः ॥ (१०।२)

शब्दाः श्रुतिमनोग्राह्याः सर्वतस् तत्र वै मुने । (११।१)

न शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने ॥ (११।२)

ईदृशः स मुने लोकः स्वकर्मफलहेतुकः । (१२।१)

सुकृतैस् तत्र पुरुषाः सम्भवन्त्यात्मकर्मभिः ॥ (१२।२)

तैजसानि शरीराणि भवन्त्यत्रोपपद्यताम् । (१३।१)

कर्मजान्येव मौद्गल्य न मातृपितृजान्युत ॥ (१३।२)

न च स्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रम् एव च । (१४।१)

तेषां न च रजो वस्त्रं बाधते तत्र वै मुने ॥ (१४।२)

न म्लायन्ति स्रजस् तेषां दिव्यगन्धा मनोरमाः । (१५।१)

पर्युह्यन्ते विमानैश्च ब्रह्मन्न् एवंविधाश् च ते ॥ (१५।२)

ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिताः । (१६।१)

सुखं स्वर्गजितस् तत्र वर्तयन्ति महामुने ॥ (१६।२)

तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुंगव । (१७।१)

उपर्युपरि शक्रस्य लोका दिव्यगुणान्विताः ॥ (१७।२)

पुरस्ताद् ब्रह्मणस् तत्र लोकास् तेजोमयाः शुभाः । (१८।१)

यत्र यान्त्यृषयो ब्रह्मन् पूताः स्वैः कर्मभिः शुभैः ॥ (१८।२)

ऋभवो नाम तत्रान्ये देवानाम् अपि देवताः । (१९।१)

तेषां लोकाः परतरे तान् यजन्तीह देवताः ॥ (१९।२)

स्वयम्प्रभास् ते भास्वन्तो लोकाः कामदुघाः परे । (२०।१)

न तेषां स्त्रीकृतस् तापो न लोकैश्वर्यमत्सरः ॥ (२०।२)

न वर्तयन्त्याहुतिभिस् ते नाप्यमृतभोजनाः । (२१।१)

तथा दिव्यशरीरास्ते न च विग्रहमूर्तयः ॥ (२१।२)

न सुखे सुखकामाश् च देवदेवाः सनातनाः । (२२।१)

न कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा ॥ (२२।२)

जरा मृत्युः कुतस् तेषां हर्षः प्रीतिः सुखं न च । (२३।१)

न दुःखं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने ॥ (२३।२)

देवानाम् अपि मौद्गल्य काङ्क्षिता सा गतिः परा । (२४।१)

दुष्प्रापा परमा सिद्धिर् अगम्या कामगोचरैः ॥ (२४।२)

त्रयस्त्रिंशद् इमे लोकाः शेषा लोका मनीषिभिः । (२५।१)

गम्यन्ते नियमैः श्रेष्ठैर् दानैर् वा विधिपूर्वकैः ॥ (२५।२)

सेयं दानकृता व्युष्टिर् अत्र प्राप्ता सुखावहा । (२६।१)

तां भुङ्क्ष्व सुकृतैर् लब्धां तपसा द्योतितप्रभः ॥ (२६।२)

एतत् स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास् तथा । (२७।१)

गुणाः स्वर्गस्य प्रोक्तास्ते दोषान् अपि निबोध मे ॥ (२७।२)

कृतस्य कर्मणस् तत्र भुज्यते यत् फलं दिवि । (२८।१)

न चान्यत् क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते ॥ (२८।२)

सो ऽत्र दोषो मम मतस् तस्यान्ते पतनं च यत् । (२९।१)

सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच्च मुद्गल ॥ (२९।२)

असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः । (३०।१)

यद् भवत्यवरे स्थाने स्थितानां तच्च दुष्करम् ॥ (३०।२)

संज्ञामोहश् च पततां रजसा च प्रधर्षणम् । (३१।१)

प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर् भयम् ॥ (३१।२)

आ ब्रह्मभवनाद् एते दोषा मौद्गल्य दारुणाः । (३२।१)

नाकलोके सुकृतिनां गुणास् त्वयुतशो नृणाम् ॥ (३२।२)

अयं त्वन्यो गुणः श्रेष्ठश्च्युतानां स्वर्गतो मुने । (३३।१)

शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते ॥ (३३।२)

तत्रापि सुमहाभागः सुखभाग् अभिजायते । (३४।१)

न चेत् संबुध्यते तत्र गच्छत्यधमतां ततः ॥ (३४।२)

इह यत् क्रियते कर्म तत् परत्रोपभुज्यते । (३५।१)

कर्मभूमिर् इयं ब्रह्मन् फलभूमिर् असौ मता ॥ (३५।२)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन्मां पृच्छसि मुद्गल । (३६।१)

तवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम माचिरम् ॥ (३६।२)

व्यास उवाच । (३७।१)

एतच्छ्रुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्यं विममृशे धिया । (३७।२)

विमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतम् उवाच ह ॥ (३७।३)

देवदूत नमस् ते ऽस्तु गच्छ तात यथासुखम् । (३८।१)

महादोषेण मे कार्यं न स्वर्गेण सुखेन वा ॥ (३८।२)

पतनं तन्महद् दुःखं परितापः सुदारुणः । (३९।१)

स्वर्गभाजश्च्यवन्तीह तस्मात् स्वर्गं न कामये ॥ (३९।२)

यत्र गत्वा न शोचन्ति न व्यथन्ति चलन्ति वा । (४०।१)

तद् अहं स्थानम् अत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम् ॥ (४०।२)

इत्युक्त्वा स मुनिर् वाक्यं देवदूतं विसृज्य तम् । (४१।१)

शिलोञ्छवृत्तिम् उत्सृज्य शमम् आतिष्ठद् उत्तमम् ॥ (४१।२)

तुल्यनिन्दास्तुतिर् भूत्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः । (४२।१)

ज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह ॥ (४२।२)

ध्यानयोगाद् बलं लब्ध्वा प्राप्य चर्द्धिम् अनुत्तमाम् । (४३।१)

जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम् ॥ (४३।२)

तस्मात् त्वम् अपि कौन्तेय न शोकं कर्तुम् अर्हसि । (४४।१)

राज्यात् स्फीतात् परिभ्रष्टस् तपसा तद् अवाप्स्यसि ॥ (४४।२)

सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् । (४५।१)

पर्यायेणोपवर्तन्ते नरं नेमिम् अरा इव ॥ (४५।२)

पितृपैतामहं राज्यं प्राप्स्यस्यमितविक्रम । (४६।१)

वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ (४६।२)

वैशम्पायन उवाच । (४७।१)

एवम् उक्त्वा स भगवान् व्यासः पाण्डवनन्दनम् । (४७।२)

जगाम तपसे धीमान् पुनर् एवाश्रमं प्रति ॥ (४७।३)