MBh, 3, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
तां तूपयात्वा राजेन्द्र शाल्वः सौभपतिस् तदा । (१।२)
tāṃ tūpayātvā rājendra śālvaḥ saubhapatis tadā |
वल्मीकांश् चैव चैत्यांश् च तन्निविष्टम् अभूद् बलम् ॥ (३।२)
valmīkāṃś caiva caityāṃś ca tanniviṣṭam abhūd balam ||
चारुदेष्णश् च साम्बश् च प्रद्युम्नश् च महारथः ॥ (९।२)
cārudeṣṇaś ca sāmbaś ca pradyumnaś ca mahārathaḥ ||
ते रथैर् दंशिताः सर्वे विचित्राभरणध्वजाः । (१०।१)
te rathair daṃśitāḥ sarve vicitrābharaṇadhvajāḥ |
संसक्ताः शाल्वराजस्य बहुभिर् योधपुंगवैः ॥ (१०।२)
saṃsaktāḥ śālvarājasya bahubhir yodhapuṃgavaiḥ ||
गृहीत्वा तु धनुः साम्बः शाल्वस्य सचिवं रणे । (११।१)
gṛhītvā tu dhanuḥ sāmbaḥ śālvasya sacivaṃ raṇe |
योधयाम् आस संहृष्टः क्षेमवृद्धिं चमूपतिम् ॥ (११।२)
yodhayām āsa saṃhṛṣṭaḥ kṣemavṛddhiṃ camūpatim ||
तस्य बाणमयं वर्षं जाम्बवत्याः सुतो महत् । (१२।१)
tasya bāṇamayaṃ varṣaṃ jāmbavatyāḥ suto mahat |
मुमोच भरतश्रेष्ठ यथा वर्षं सहस्रदृक् ॥ (१२।२)
mumoca bharataśreṣṭha yathā varṣaṃ sahasradṛk ||
क्षेमवृद्धिर् महाराज हिमवान् इव निश्चलः ॥ (१३।२)
kṣemavṛddhir mahārāja himavān iva niścalaḥ ||
ततः साम्बाय राजेन्द्र क्षेमवृद्धिर् अपि स्म ह । (१४।१)
tataḥ sāmbāya rājendra kṣemavṛddhir api sma ha |
ततः स विद्धः साम्बेन क्षेमवृद्धिश् चमूपतिः । (१६।१)
tataḥ sa viddhaḥ sāmbena kṣemavṛddhiś camūpatiḥ |
अपायाज् जवनैर् अश्वैः साम्बबाणप्रपीडितः ॥ (१६।२)
apāyāj javanair aśvaiḥ sāmbabāṇaprapīḍitaḥ ||
तस्मिन् विप्रद्रुते क्रूरे शाल्वस्याथ चमूपतौ । (१७।१)
tasmin vipradrute krūre śālvasyātha camūpatau |
वेगवान् नाम दैतेयः सुतं मे ऽभ्यद्रवद् बली ॥ (१७।२)
vegavān nāma daiteyaḥ sutaṃ me 'bhyadravad balī ||
अभिपन्नस् तु राजेन्द्र साम्बो वृष्णिकुलोद्वहः । (१८।१)
abhipannas tu rājendra sāmbo vṛṣṇikulodvahaḥ |
वेगं वेगवतो राजंस् तस्थौ वीरो विधारयन् ॥ (१८।२)
vegaṃ vegavato rājaṃs tasthau vīro vidhārayan ||
चिक्षेप तरसा वीरो व्याविध्य सत्यविक्रमः ॥ (१९।२)
cikṣepa tarasā vīro vyāvidhya satyavikramaḥ ||
वातरुग्ण इव क्षुण्णो जीर्णमूलो वनस्पतिः ॥ (२०।२)
vātarugṇa iva kṣuṇṇo jīrṇamūlo vanaspatiḥ ||
प्रविश्य महतीं सेनां योधयाम् आस मे सुतः ॥ (२१।२)
praviśya mahatīṃ senāṃ yodhayām āsa me sutaḥ ||
चारुदेष्णेन संसक्तो विविन्ध्यो नाम दानवः । (२२।१)
cārudeṣṇena saṃsakto vivindhyo nāma dānavaḥ |
ततः सुतुमुलं युद्धं चारुदेष्णविविन्ध्ययोः । (२३।१)
tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ cārudeṣṇavivindhyayoḥ |
वृत्रवासवयो राजन् यथा पूर्वं तथाभवत् ॥ (२३।२)
vṛtravāsavayo rājan yathā pūrvaṃ tathābhavat ||
अन्योन्यस्याभिसंक्रुद्धावन्योन्यं जघ्नतुः शरैः । (२४।१)
anyonyasyābhisaṃkruddhāvanyonyaṃ jaghnatuḥ śaraiḥ |
रौक्मिणेयस् ततो बाणम् अग्न्यर्कोपमवर्चसम् । (२५।१)
raukmiṇeyas tato bāṇam agnyarkopamavarcasam |
अभिमन्त्र्य महास्त्रेण संदधे शत्रुनाशनम् ॥ (२५।२)
abhimantrya mahāstreṇa saṃdadhe śatrunāśanam ||
चिक्षेप मे सुतो राजन् स गतासुर् अथापतत् ॥ (२६।२)
cikṣepa me suto rājan sa gatāsur athāpatat ||
विविन्ध्यं निहतं दृष्ट्वा तां च विक्षोभितां चमूम् । (२७।१)
vivindhyaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tāṃ ca vikṣobhitāṃ camūm |
ततो व्याकुलितं सर्वं द्वारकावासि तद् बलम् । (२८।१)
tato vyākulitaṃ sarvaṃ dvārakāvāsi tad balam |
दृष्ट्वा शाल्वं महाबाहो सौभस्थं पृथिवीगतम् ॥ (२८।२)
dṛṣṭvā śālvaṃ mahābāho saubhasthaṃ pṛthivīgatam ||
ततो निर्याय कौन्तेय व्यवस्थाप्य च तद् बलम् । (२९।१)
tato niryāya kaunteya vyavasthāpya ca tad balam |
आनर्तानां महाराज प्रद्युम्नो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२९।२)
ānartānāṃ mahārāja pradyumno vākyam abravīt ||
सर्वे भवन्तस् तिष्ठन्तु सर्वे पश्यन्तु मां युधि । (३०।१)
sarve bhavantas tiṣṭhantu sarve paśyantu māṃ yudhi |
निवारयन्तं संग्रामे बलात् सौभं सराजकम् ॥ (३०।२)
nivārayantaṃ saṃgrāme balāt saubhaṃ sarājakam ||
धनुर्भुजविनिर्मुक्तैर् नाशयाम्यद्य यादवाः ॥ (३१।२)
dhanurbhujavinirmuktair nāśayāmyadya yādavāḥ ||
आश्वसध्वं न भीः कार्या सौभराड् अद्य नश्यति । (३२।१)
āśvasadhvaṃ na bhīḥ kāryā saubharāḍ adya naśyati |
मयाभिपन्नो दुष्टात्मा ससौभो विनशिष्यति ॥ (३२।२)
mayābhipanno duṣṭātmā sasaubho vinaśiṣyati ||
एवं ब्रुवति संहृष्टे प्रद्युम्ने पाण्डुनन्दन । (३३।१)
evaṃ bruvati saṃhṛṣṭe pradyumne pāṇḍunandana |
विष्ठितं तद् बलं वीर युयुधे च यथासुखम् ॥ (३३।२)
viṣṭhitaṃ tad balaṃ vīra yuyudhe ca yathāsukham ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.