वैशंपायन उवाच । (१।१)

धिग् अस्तु क्षत्तारम् इति ब्रुवाणो दर्पेण मत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः । (१।२)

अवैक्षत प्रातिकामीं सभायाम् उवाच चैनं परमार्यमध्ये ॥ (१।३)

त्वं प्रातिकामिन् द्रौपदीम् आनयस्व न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः । (२।१)

क्षत्ता ह्ययं विवदत्येव भीरुर् न चास्माकं वृद्धिकामः सदैव ॥ (२।२)

एवम् उक्तः प्रातिकामी स सूतः प्रायाच्छीघ्रं राजवचो निशम्य । (३।१)

प्रविश्य च श्वेव स सिंहगोष्ठं समासदन्महिषीं पाण्डवानाम् ॥ (३।२)

प्रातिकाम्युवाच । (४।१)

युधिष्ठिरे द्यूतमदेन मत्ते दुर्योधनो द्रौपदि त्वाम् अजैषीत् । (४।२)

सा प्रपद्य त्वं धृतराष्ट्रस्य वेश्म नयामि त्वां कर्मणे याज्ञसेनि ॥ (४।३)

द्रौपद्युवाच । (५।१)

कथं त्वेवं वदसि प्रातिकामिन् को वै दीव्येद् भार्यया राजपुत्रः । (५।२)

मूढो राजा द्यूतमदेन मत्त आहो नान्यत् कैतवम् अस्य किंचित् ॥ (५।३)

प्रातिकाम्युवाच । (६।१)

यदा नाभूत् कैतवम् अन्यद् अस्य तदादेवीत् पाण्डवो ऽजातशत्रुः । (६।२)

न्यस्ताः पूर्वं भ्रातरस्तेन राज्ञा स्वयं चात्मा त्वम् अथो राजपुत्रि ॥ (६।३)

द्रौपद्युवाच । (७।१)

गच्छ त्वं कितवं गत्वा सभायां पृच्छ सूतज । (७।२)

किं नु पूर्वं पराजैषीर् आत्मानं मां नु भारत । (७।३)

एतज्ज्ञात्वा त्वम् आगच्छ ततो मां नय सूतज ॥ (७।४)

वैशंपायन उवाच । (८।१)

सभां गत्वा स चोवाच द्रौपद्यास्तद् वचस्तदा । (८।२)

कस्येशो नः पराजैषीर् इति त्वाम् आह द्रौपदी । (८।३)

किं नु पूर्वं पराजैषीर् आत्मानम् अथ वापि माम् ॥ (८।४)

युधिष्ठिरस्तु निश्चेष्टो गतसत्त्व इवाभवत् । (९।१)

न तं सूतं प्रत्युवाच वचनं साध्वसाधु वा ॥ (९।२)

दुर्योधन उवाच । (१०।१)

इहैत्य कृष्णा पाञ्चाली प्रश्नम् एतं प्रभाषताम् । (१०।२)

इहैव सर्वे शृण्वन्तु तस्या अस्य च यद् वचः ॥ (१०।३)

वैशंपायन उवाच । (११।१)

स गत्वा राजभवनं दुर्योधनवशानुगः । (११।२)

उवाच द्रौपदीं सूतः प्रातिकामी व्यथन्न् इव ॥ (११।३)

सभ्यास्त्वमी राजपुत्र्याह्वयन्ति मन्ये प्राप्तः संक्षयः कौरवाणाम् । (१२।१)

न वै समृद्धिं पालयते लघीयान् यत् त्वं सभाम् एष्यसि राजपुत्रि ॥ (१२।२)

द्रौपद्युवाच । (१३।१)

एवं नूनं व्यदधात् संविधाता स्पर्शावुभौ स्पृशतो धीरबालौ । (१३।२)

धर्मं त्वेकं परमं प्राह लोके स नः शमं धास्यति गोप्यमानः ॥ (१३।३)

वैशंपायन उवाच । (१४।१)

युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनचिकीर्षितम् । (१४।२)

द्रौपद्याः संमतं दूतं प्राहिणोद् भरतर्षभ ॥ (१४।३)

एकवस्त्रा अधोनीवी रोदमाना रजस्वला । (१५।१)

सभाम् आगम्य पाञ्चाली श्वशुरस्याग्रतो ऽभवत् ॥ (१५।२)

ततस्तेषां मुखम् आलोक्य राजा दुर्योधनः सूतम् उवाच हृष्टः । (१६।१)

इहैवैताम् आनय प्रातिकामिन् प्रत्यक्षम् अस्याः कुरवो ब्रुवन्तु ॥ (१६।२)

ततः सूतस्तस्य वशानुगामी भीतश्च कोपाद् द्रुपदात्मजायाः । (१७।१)

विहाय मानं पुनर् एव सभ्यान् उवाच कृष्णां किम् अहं ब्रवीमि ॥ (१७।२)

दुर्योधन उवाच । (१८।१)

दुःशासनैष मम सूतपुत्रो वृकोदराद् उद्विजते ऽल्पचेताः । (१८।२)

स्वयं प्रगृह्यानय याज्ञसेनीं किं ते करिष्यन्त्यवशाः सपत्नाः ॥ (१८।३)

ततः समुत्थाय स राजपुत्रः श्रुत्वा भ्रातुः कोपविरक्तदृष्टिः । (१९।१)

प्रविश्य तद् वेश्म महारथानाम् इत्यब्रवीद् द्रौपदीं राजपुत्रीम् ॥ (१९।२)

एह्येहि पाञ्चालि जितासि कृष्णे दुर्योधनं पश्य विमुक्तलज्जा । (२०।१)

कुरून् भजस्वायतपद्मनेत्रे धर्मेण लब्धासि सभां परैहि ॥ (२०।२)

ततः समुत्थाय सुदुर्मनाः सा विवर्णम् आमृज्य मुखं करेण । (२१।१)

आर्ता प्रदुद्राव यतः स्त्रियस्ता वृद्धस्य राज्ञः कुरुपुंगवस्य ॥ (२१।२)

ततो जवेनाभिससार रोषाद् दुःशासनस्ताम् अभिगर्जमानः । (२२।१)

दीर्घेषु नीलेष्वथ चोर्मिमत्सु जग्राह केशेषु नरेन्द्रपत्नीम् ॥ (२२।२)

ये राजसूयावभृथे जलेन महाक्रतौ मन्त्रपूतेन सिक्ताः । (२३।१)

ते पाण्डवानां परिभूय वीर्यं बलात् प्रमृष्टा धृतराष्ट्रजेन ॥ (२३।२)

स तां परामृश्य सभासमीपम् आनीय कृष्णाम् अतिकृष्णकेशीम् । (२४।१)

दुःशासनो नाथवतीम् अनाथवच् चकर्ष वायुः कदलीम् इवार्ताम् ॥ (२४।२)

सा कृष्यमाणा नमिताङ्गयष्टिः शनैर् उवाचाद्य रजस्वलास्मि । (२५।१)

एकं च वासो मम मन्दबुद्धे सभां नेतुं नार्हसि माम् अनार्य ॥ (२५।२)

ततो ऽब्रवीत् तां प्रसभं निगृह्य केशेषु कृष्णेषु तदा स कृष्णाम् । (२६।१)

कृष्णं च जिष्णुं च हरिं नरं च त्राणाय विक्रोश नयामि हि त्वाम् ॥ (२६।२)

रजस्वला वा भव याज्ञसेनि एकाम्बरा वाप्यथ वा विवस्त्रा । (२७।१)

द्यूते जिता चासि कृतासि दासी दासीषु कामश्च यथोपजोषम् ॥ (२७।२)

प्रकीर्णकेशी पतितार्धवस्त्रा दुःशासनेन व्यवधूयमाना । (२८।१)

ह्रीमत्यमर्षेण च दह्यमाना शनैर् इदं वाक्यम् उवाच कृष्णा ॥ (२८।२)

इमे सभायाम् उपदिष्टशास्त्राः क्रियावन्तः सर्व एवेन्द्रकल्पाः । (२९।१)

गुरुस्थाना गुरवश्चैव सर्वे तेषाम् अग्रे नोत्सहे स्थातुम् एवम् ॥ (२९।२)

नृशंसकर्मंस्त्वम् अनार्यवृत्त मा मां विवस्त्रां कृधि मा विकार्षीः । (३०।१)

न मर्षयेयुस्तव राजपुत्राः सेन्द्रापि देवा यदि ते सहायाः ॥ (३०।२)

धर्मे स्थितो धर्मसुतश्च राजा धर्मश्च सूक्ष्मो निपुणोपलभ्यः । (३१।१)

वाचापि भर्तुः परमाणुमात्रं नेच्छामि दोषं स्वगुणान् विसृज्य ॥ (३१।२)

इदं त्वनार्यं कुरुवीरमध्ये रजस्वलां यत् परिकर्षसे माम् । (३२।१)

न चापि कश्चित् कुरुते ऽत्र पूजां ध्रुवं तवेदं मतम् अन्वपद्यन् ॥ (३२।२)

धिग् अस्तु नष्टः खलु भारतानां धर्मस्तथा क्षत्रविदां च वृत्तम् । (३३।१)

यत्राभ्यतीतां कुरुधर्मवेलां प्रेक्षन्ति सर्वे कुरवः सभायाम् ॥ (३३।२)

द्रोणस्य भीष्मस्य च नास्ति सत्त्वं ध्रुवं तथैवास्य महात्मनो ऽपि । (३४।१)

राज्ञस्तथा हीमम् अधर्मम् उग्रं न लक्षयन्ते कुरुवृद्धमुख्याः ॥ (३४।२)

तथा ब्रुवन्ती करुणं सुमध्यमा काक्षेण भर्तॄन् कुपितान् अपश्यत् । (३५।१)

सा पाण्डवान् कोपपरीतदेहान् संदीपयामास कटाक्षपातैः ॥ (३५।२)

हृतेन राज्येन तथा धनेन रत्नैश्च मुख्यैर् न तथा बभूव । (३६।१)

यथार्तया कोपसमीरितेन कृष्णाकटाक्षेण बभूव दुःखम् ॥ (३६।२)

दुःशासनश्चापि समीक्ष्य कृष्णाम् अवेक्षमाणां कृपणान् पतींस्तान् । (३७।१)

आधूय वेगेन विसंज्ञकल्पाम् उवाच दासीति हसन्न् इवोग्रः ॥ (३७।२)

कर्णस्तु तद् वाक्यम् अतीव हृष्टः संपूजयामास हसन् सशब्दम् । (३८।१)

गान्धारराजः सुबलस्य पुत्रस् तथैव दुःशासनम् अभ्यनन्दत् ॥ (३८।२)

सभ्यास्तु ये तत्र बभूवुर् अन्ये ताभ्याम् ऋते धार्तराष्ट्रेण चैव । (३९।१)

तेषाम् अभूद् दुःखम् अतीव कृष्णां दृष्ट्वा सभायां परिकृष्यमाणाम् ॥ (३९।२)

भीष्म उवाच । (४०।१)

न धर्मसौक्ष्म्यात् सुभगे विवक्तुं शक्नोमि ते प्रश्नम् इमं यथावत् । (४०।२)

अस्वो ह्यशक्तः पणितुं परस्वं स्त्रियश्च भर्तुर् वशतां समीक्ष्य ॥ (४०।३)

त्यजेत सर्वां पृथिवीं समृद्धां युधिष्ठिरः सत्यम् अथो न जह्यात् । (४१।१)

उक्तं जितो ऽस्मीति च पाण्डवेन तस्मान्न शक्नोमि विवेक्तुम् एतत् ॥ (४१।२)

द्यूते ऽद्वितीयः शकुनिर् नरेषु कुन्तीसुतस्तेन निसृष्टकामः । (४२।१)

न मन्यते तां निकृतिं महात्मा तस्मान्न ते प्रश्नम् इमं ब्रवीमि ॥ (४२।२)

द्रौपद्युवाच । (४३।१)

आहूय राजा कुशलैः सभायां दुष्टात्मभिर् नैकृतिकैर् अनार्यैः । (४३।२)

द्यूतप्रियैर् नातिकृतप्रयत्नः कस्माद् अयं नाम निसृष्टकामः ॥ (४३।३)

स शुद्धभावो निकृतिप्रवृत्तिम् अबुध्यमानः कुरुपाण्डवाग्र्यः । (४४।१)

सम्भूय सर्वैश्च जितो ऽपि यस्मात् पश्चाच्च यत् कैतवम् अभ्युपेतः ॥ (४४।२)

तिष्ठन्ति चेमे कुरवः सभायाम् ईशाः सुतानां च तथा स्नुषाणाम् । (४५।१)

समीक्ष्य सर्वे मम चापि वाक्यं विब्रूत मे प्रश्नम् इमं यथावत् ॥ (४५।२)

वैशंपायन उवाच । (४६।१)

तथा ब्रुवन्तीं करुणं रुदन्तीम् अवेक्षमाणाम् असकृत् पतींस्तान् । (४६।२)

दुःशासनः परुषाण्यप्रियाणि वाक्यान्युवाचामधुराणि चैव ॥ (४६।३)

तां कृष्यमाणां च रजस्वलां च स्रस्तोत्तरीयाम् अतदर्हमाणाम् । (४७।१)

वृकोदरः प्रेक्ष्य युधिष्ठिरं च चकार कोपं परमार्तरूपः ॥ (४७।२)