MBh, 3, 153
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो वायुर् महाञ्शीघ्रो नीचैः शर्करकर्षणः । (२।१)
tato vāyur mahāñśīghro nīcaiḥ śarkarakarṣaṇaḥ |
प्रादुरासीत् खरस्पर्शः संग्रामम् अभिचोदयन् ॥ (२।२)
prādurāsīt kharasparśaḥ saṃgrāmam abhicodayan ||
निष्प्रभश् चाभवत् सूर्यश् छन्नरश्मिस् तमोवृतः ॥ (३।२)
niṣprabhaś cābhavat sūryaś channaraśmis tamovṛtaḥ ||
निर्घातश् चाभवद् भीमो भीमे विक्रमम् आस्थिते । (४।१)
nirghātaś cābhavad bhīmo bhīme vikramam āsthite |
तद् अद्भुतम् अभिप्रेक्ष्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (६।१)
tad adbhutam abhiprekṣya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
उवाच वदतां श्रेष्ठः को ऽस्मान् अभिभविष्यति ॥ (६।२)
uvāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ ko 'smān abhibhaviṣyati ||
सज्जीभवत भद्रं वः पाण्डवा युद्धदुर्मदाः । (७।१)
sajjībhavata bhadraṃ vaḥ pāṇḍavā yuddhadurmadāḥ |
यथारूपाणि पश्यामि स्वभ्यग्रो नः पराक्रमः ॥ (७।२)
yathārūpāṇi paśyāmi svabhyagro naḥ parākramaḥ ||
एवम् उक्त्वा ततो राजा वीक्षांचक्रे समन्ततः । (८।१)
evam uktvā tato rājā vīkṣāṃcakre samantataḥ |
तत्र कृष्णां यमौ चैव समीपस्थान् अरिंदमः । (९।१)
tatra kṛṣṇāṃ yamau caiva samīpasthān ariṃdamaḥ |
पप्रच्छ भ्रातरं भीमं भीमकर्माणम् आहवे ॥ (९।२)
papraccha bhrātaraṃ bhīmaṃ bhīmakarmāṇam āhave ||
कच्चिन्न भीमः पाञ्चालि किंचित् कृत्यं चिकीर्षति । (१०।१)
kaccinna bhīmaḥ pāñcāli kiṃcit kṛtyaṃ cikīrṣati |
दर्शयन्तो भयं तीव्रं प्रादुर्भूताः समन्ततः ॥ (११।२)
darśayanto bhayaṃ tīvraṃ prādurbhūtāḥ samantataḥ ||
तं तथा वादिनं कृष्णा प्रत्युवाच मनस्विनी । (१२।१)
taṃ tathā vādinaṃ kṛṣṇā pratyuvāca manasvinī |
प्रिया प्रियं चिकीर्षन्ती महिषी चारुहासिनी ॥ (१२।२)
priyā priyaṃ cikīrṣantī mahiṣī cāruhāsinī ||
यत् तत् सौगन्धिकं राजन्न् आहृतं मातरिश्वना । (१३।१)
yat tat saugandhikaṃ rājann āhṛtaṃ mātariśvanā |
अपि चोक्तो मया वीरो यदि पश्येद् बहून्यपि । (१४।१)
api cokto mayā vīro yadi paśyed bahūnyapi |
तानि सर्वाण्युपादाय शीघ्रम् आगम्यताम् इति ॥ (१४।२)
tāni sarvāṇyupādāya śīghram āgamyatām iti ||
स तु नूनं महाबाहुः प्रियार्थं मम पाण्डवः । (१५।१)
sa tu nūnaṃ mahābāhuḥ priyārthaṃ mama pāṇḍavaḥ |
प्रागुदीचीं दिशं राजंस् तान्याहर्तुम् इतो गतः ॥ (१५।२)
prāgudīcīṃ diśaṃ rājaṃs tānyāhartum ito gataḥ ||
उक्तस्त्वेवं तया राजा यमाविदम् अथाब्रवीत् । (१६।१)
uktastvevaṃ tayā rājā yamāvidam athābravīt |
गच्छाम सहितास् तूर्णं येन यातो वृकोदरः ॥ (१६।२)
gacchāma sahitās tūrṇaṃ yena yāto vṛkodaraḥ ||
वहन्तु राक्षसा विप्रान् यथाश्रान्तान् यथाकृशान् । (१७।१)
vahantu rākṣasā viprān yathāśrāntān yathākṛśān |
व्यक्तं दूरम् इतो भीमः प्रविष्ट इति मे मतिः । (१८।१)
vyaktaṃ dūram ito bhīmaḥ praviṣṭa iti me matiḥ |
चिरं च तस्य कालो ऽयं स च वायुसमो जवे ॥ (१८।२)
ciraṃ ca tasya kālo 'yaṃ sa ca vāyusamo jave ||
उत्पतेद् अपि चाकाशं निपतेच्च यथेच्छकम् ॥ (१९।२)
utpated api cākāśaṃ nipatecca yathecchakam ||
पुरा स नापराध्नोति सिद्धानां ब्रह्मवादिनाम् ॥ (२०।२)
purā sa nāparādhnoti siddhānāṃ brahmavādinām ||
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे हैडिम्बप्रमुखास् तदा । (२१।१)
tathetyuktvā tu te sarve haiḍimbapramukhās tadā |
आदाय पाण्डवांश् चैव तांश् च विप्रान् अनेकशः । (२२।१)
ādāya pāṇḍavāṃś caiva tāṃś ca viprān anekaśaḥ |
ते गत्वा सहिताः सर्वे ददृशुस् तत्र कानने । (२३।१)
te gatvā sahitāḥ sarve dadṛśus tatra kānane |
तं च भीमं महात्मानं तस्यास् तीरे व्यवस्थितम् । (२४।१)
taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyās tīre vyavasthitam |
ददृशुर् निहतांश् चैव यक्षान् सुविपुलेक्षणान् ॥ (२४।२)
dadṛśur nihatāṃś caiva yakṣān suvipulekṣaṇān ||
उद्यम्य च गदां दोर्भ्यां नदीतीरे व्यवस्थितम् । (२५।१)
udyamya ca gadāṃ dorbhyāṃ nadītīre vyavasthitam |
तं दृष्ट्वा धर्मराजस् तु परिष्वज्य पुनः पुनः । (२६।१)
taṃ dṛṣṭvā dharmarājas tu pariṣvajya punaḥ punaḥ |
उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेय किम् इदं कृतम् ॥ (२६।२)
uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteya kim idaṃ kṛtam ||
साहसं बत भद्रं ते देवानाम् अपि चाप्रियम् । (२७।१)
sāhasaṃ bata bhadraṃ te devānām api cāpriyam |
पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥ (२७।२)
punar evaṃ na kartavyaṃ mama ced icchasi priyam ||
अनुशास्य च कौन्तेयं पद्मानि प्रतिगृह्य च । (२८।१)
anuśāsya ca kaunteyaṃ padmāni pratigṛhya ca |
तस्याम् एव नलिन्यां ते विजह्रुर् अमरोपमाः ॥ (२८।२)
tasyām eva nalinyāṃ te vijahrur amaropamāḥ ||
प्रादुरासन् महाकायास् तस्योद्यानस्य रक्षिणः ॥ (२९।२)
prādurāsan mahākāyās tasyodyānasya rakṣiṇaḥ ||
ते दृष्ट्वा धर्मराजानं देवर्षिं चापि लोमशम् । (३०।१)
te dṛṣṭvā dharmarājānaṃ devarṣiṃ cāpi lomaśam |
नकुलं सहदेवं च तथान्यान् ब्राह्मणर्षभान् । (३०।२)
nakulaṃ sahadevaṃ ca tathānyān brāhmaṇarṣabhān |
सान्त्विता धर्मराजेन प्रसेदुः क्षणदाचराः । (३१।१)
sāntvitā dharmarājena praseduḥ kṣaṇadācarāḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.