महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 153

451 of 1995 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

ततस्तानि महार्हाणि दिव्यानि भरतर्षभ । (१।२)

tatastāni mahārhāṇi divyāni bharatarṣabha |

1.3१.३

बहूनि बहुरूपाणि विरजांसि समाददे ॥ (१।३)

bahūni bahurūpāṇi virajāṃsi samādade ||

2.1२.१

ततो वायुर् महाञ्शीघ्रो नीचैः शर्करकर्षणः । (२।१)

tato vāyur mahāñśīghro nīcaiḥ śarkarakarṣaṇaḥ |

2.2२.२

प्रादुरासीत् खरस्पर्शः संग्रामम् अभिचोदयन् ॥ (२।२)

prādurāsīt kharasparśaḥ saṃgrāmam abhicodayan ||

3.1३.१

पपात महती चोल्का सनिर्घाता महाप्रभा । (३।१)

papāta mahatī colkā sanirghātā mahāprabhā |

3.2३.२

निष्प्रभश् चाभवत् सूर्यश् छन्नरश्मिस् तमोवृतः ॥ (३।२)

niṣprabhaś cābhavat sūryaś channaraśmis tamovṛtaḥ ||

4.1४.१

निर्घातश् चाभवद् भीमो भीमे विक्रमम् आस्थिते । (४।१)

nirghātaś cābhavad bhīmo bhīme vikramam āsthite |

4.2४.२

चचाल पृथिवी चापि पांसुवर्षं पपात च ॥ (४।२)

cacāla pṛthivī cāpi pāṃsuvarṣaṃ papāta ca ||

5.1५.१

सलोहिता दिशश् चासन् खरवाचो मृगद्विजाः । (५।१)

salohitā diśaś cāsan kharavāco mṛgadvijāḥ |

5.2५.२

तमोवृतम् अभूत् सर्वं न प्रज्ञायत किंचन ॥ (५।२)

tamovṛtam abhūt sarvaṃ na prajñāyata kiṃcana ||

6.1६.१

तद् अद्भुतम् अभिप्रेक्ष्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (६।१)

tad adbhutam abhiprekṣya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |

6.2६.२

उवाच वदतां श्रेष्ठः को ऽस्मान् अभिभविष्यति ॥ (६।२)

uvāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ ko 'smān abhibhaviṣyati ||

7.1७.१

सज्जीभवत भद्रं वः पाण्डवा युद्धदुर्मदाः । (७।१)

sajjībhavata bhadraṃ vaḥ pāṇḍavā yuddhadurmadāḥ |

7.2७.२

यथारूपाणि पश्यामि स्वभ्यग्रो नः पराक्रमः ॥ (७।२)

yathārūpāṇi paśyāmi svabhyagro naḥ parākramaḥ ||

8.1८.१

एवम् उक्त्वा ततो राजा वीक्षांचक्रे समन्ततः । (८।१)

evam uktvā tato rājā vīkṣāṃcakre samantataḥ |

8.2८.२

अपश्यमानो भीमं च धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (८।२)

apaśyamāno bhīmaṃ ca dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

9.1९.१

तत्र कृष्णां यमौ चैव समीपस्थान् अरिंदमः । (९।१)

tatra kṛṣṇāṃ yamau caiva samīpasthān ariṃdamaḥ |

9.2९.२

पप्रच्छ भ्रातरं भीमं भीमकर्माणम् आहवे ॥ (९।२)

papraccha bhrātaraṃ bhīmaṃ bhīmakarmāṇam āhave ||

10.1१०.१

कच्चिन्न भीमः पाञ्चालि किंचित् कृत्यं चिकीर्षति । (१०।१)

kaccinna bhīmaḥ pāñcāli kiṃcit kṛtyaṃ cikīrṣati |

10.2१०.२

कृतवान् अपि वा वीरः साहसं साहसप्रियः ॥ (१०।२)

kṛtavān api vā vīraḥ sāhasaṃ sāhasapriyaḥ ||

11.1११.१

इमे ह्यकस्माद् उत्पाता महासमरदर्शिनः । (११।१)

ime hyakasmād utpātā mahāsamaradarśinaḥ |

11.2११.२

दर्शयन्तो भयं तीव्रं प्रादुर्भूताः समन्ततः ॥ (११।२)

darśayanto bhayaṃ tīvraṃ prādurbhūtāḥ samantataḥ ||

12.1१२.१

तं तथा वादिनं कृष्णा प्रत्युवाच मनस्विनी । (१२।१)

taṃ tathā vādinaṃ kṛṣṇā pratyuvāca manasvinī |

12.2१२.२

प्रिया प्रियं चिकीर्षन्ती महिषी चारुहासिनी ॥ (१२।२)

priyā priyaṃ cikīrṣantī mahiṣī cāruhāsinī ||

13.1१३.१

यत् तत् सौगन्धिकं राजन्न् आहृतं मातरिश्वना । (१३।१)

yat tat saugandhikaṃ rājann āhṛtaṃ mātariśvanā |

13.2१३.२

तन् मया भीमसेनस्य प्रीतयाद्योपपादितम् ॥ (१३।२)

tan mayā bhīmasenasya prītayādyopapāditam ||

14.1१४.१

अपि चोक्तो मया वीरो यदि पश्येद् बहून्यपि । (१४।१)

api cokto mayā vīro yadi paśyed bahūnyapi |

14.2१४.२

तानि सर्वाण्युपादाय शीघ्रम् आगम्यताम् इति ॥ (१४।२)

tāni sarvāṇyupādāya śīghram āgamyatām iti ||

15.1१५.१

स तु नूनं महाबाहुः प्रियार्थं मम पाण्डवः । (१५।१)

sa tu nūnaṃ mahābāhuḥ priyārthaṃ mama pāṇḍavaḥ |

15.2१५.२

प्रागुदीचीं दिशं राजंस् तान्याहर्तुम् इतो गतः ॥ (१५।२)

prāgudīcīṃ diśaṃ rājaṃs tānyāhartum ito gataḥ ||

16.1१६.१

उक्तस्त्वेवं तया राजा यमाविदम् अथाब्रवीत् । (१६।१)

uktastvevaṃ tayā rājā yamāvidam athābravīt |

16.2१६.२

गच्छाम सहितास् तूर्णं येन यातो वृकोदरः ॥ (१६।२)

gacchāma sahitās tūrṇaṃ yena yāto vṛkodaraḥ ||

17.1१७.१

वहन्तु राक्षसा विप्रान् यथाश्रान्तान् यथाकृशान् । (१७।१)

vahantu rākṣasā viprān yathāśrāntān yathākṛśān |

17.2१७.२

त्वम् अप्यमरसंकाश वह कृष्णां घटोत्कच ॥ (१७।२)

tvam apyamarasaṃkāśa vaha kṛṣṇāṃ ghaṭotkaca ||

18.1१८.१

व्यक्तं दूरम् इतो भीमः प्रविष्ट इति मे मतिः । (१८।१)

vyaktaṃ dūram ito bhīmaḥ praviṣṭa iti me matiḥ |

18.2१८.२

चिरं च तस्य कालो ऽयं स च वायुसमो जवे ॥ (१८।२)

ciraṃ ca tasya kālo 'yaṃ sa ca vāyusamo jave ||

19.1१९.१

तरस्वी वैनतेयस्य सदृशो भुवि लङ्घने । (१९।१)

tarasvī vainateyasya sadṛśo bhuvi laṅghane |

19.2१९.२

उत्पतेद् अपि चाकाशं निपतेच्च यथेच्छकम् ॥ (१९।२)

utpated api cākāśaṃ nipatecca yathecchakam ||

20.1२०.१

तम् अन्वियाम भवतां प्रभावाद् रजनीचराः । (२०।१)

tam anviyāma bhavatāṃ prabhāvād rajanīcarāḥ |

20.2२०.२

पुरा स नापराध्नोति सिद्धानां ब्रह्मवादिनाम् ॥ (२०।२)

purā sa nāparādhnoti siddhānāṃ brahmavādinām ||

21.1२१.१

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे हैडिम्बप्रमुखास् तदा । (२१।१)

tathetyuktvā tu te sarve haiḍimbapramukhās tadā |

21.2२१.२

उद्देशज्ञाः कुबेरस्य नलिन्या भरतर्षभ ॥ (२१।२)

uddeśajñāḥ kuberasya nalinyā bharatarṣabha ||

22.1२२.१

आदाय पाण्डवांश् चैव तांश् च विप्रान् अनेकशः । (२२।१)

ādāya pāṇḍavāṃś caiva tāṃś ca viprān anekaśaḥ |

22.2२२.२

लोमशेनैव सहिताः प्रययुः प्रीतमानसाः ॥ (२२।२)

lomaśenaiva sahitāḥ prayayuḥ prītamānasāḥ ||

23.1२३.१

ते गत्वा सहिताः सर्वे ददृशुस् तत्र कानने । (२३।१)

te gatvā sahitāḥ sarve dadṛśus tatra kānane |

23.2२३.२

प्रफुल्लपङ्कजवतीं नलिनीं सुमनोहराम् ॥ (२३।२)

praphullapaṅkajavatīṃ nalinīṃ sumanoharām ||

24.1२४.१

तं च भीमं महात्मानं तस्यास् तीरे व्यवस्थितम् । (२४।१)

taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyās tīre vyavasthitam |

24.2२४.२

ददृशुर् निहतांश् चैव यक्षान् सुविपुलेक्षणान् ॥ (२४।२)

dadṛśur nihatāṃś caiva yakṣān suvipulekṣaṇān ||

25.1२५.१

उद्यम्य च गदां दोर्भ्यां नदीतीरे व्यवस्थितम् । (२५।१)

udyamya ca gadāṃ dorbhyāṃ nadītīre vyavasthitam |

25.2२५.२

प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तम् इवान्तकम् ॥ (२५।२)

prajāsaṃkṣepasamaye daṇḍahastam ivāntakam ||

26.1२६.१

तं दृष्ट्वा धर्मराजस् तु परिष्वज्य पुनः पुनः । (२६।१)

taṃ dṛṣṭvā dharmarājas tu pariṣvajya punaḥ punaḥ |

26.2२६.२

उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेय किम् इदं कृतम् ॥ (२६।२)

uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteya kim idaṃ kṛtam ||

27.1२७.१

साहसं बत भद्रं ते देवानाम् अपि चाप्रियम् । (२७।१)

sāhasaṃ bata bhadraṃ te devānām api cāpriyam |

27.2२७.२

पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥ (२७।२)

punar evaṃ na kartavyaṃ mama ced icchasi priyam ||

28.1२८.१

अनुशास्य च कौन्तेयं पद्मानि प्रतिगृह्य च । (२८।१)

anuśāsya ca kaunteyaṃ padmāni pratigṛhya ca |

28.2२८.२

तस्याम् एव नलिन्यां ते विजह्रुर् अमरोपमाः ॥ (२८।२)

tasyām eva nalinyāṃ te vijahrur amaropamāḥ ||

29.1२९.१

एतस्मिन्न् एव काले तु प्रगृहीतशिलायुधाः । (२९।१)

etasminn eva kāle tu pragṛhītaśilāyudhāḥ |

29.2२९.२

प्रादुरासन् महाकायास् तस्योद्यानस्य रक्षिणः ॥ (२९।२)

prādurāsan mahākāyās tasyodyānasya rakṣiṇaḥ ||

30.1३०.१

ते दृष्ट्वा धर्मराजानं देवर्षिं चापि लोमशम् । (३०।१)

te dṛṣṭvā dharmarājānaṃ devarṣiṃ cāpi lomaśam |

30.2३०.२

नकुलं सहदेवं च तथान्यान् ब्राह्मणर्षभान् । (३०।२)

nakulaṃ sahadevaṃ ca tathānyān brāhmaṇarṣabhān |

30.3३०.३

विनयेनानताः सर्वे प्रणिपेतुश् च भारत ॥ (३०।३)

vinayenānatāḥ sarve praṇipetuś ca bhārata ||

31.1३१.१

सान्त्विता धर्मराजेन प्रसेदुः क्षणदाचराः । (३१।१)

sāntvitā dharmarājena praseduḥ kṣaṇadācarāḥ |

31.2३१.२

विदिताश् च कुबेरस्य ततस् ते नरपुंगवाः । (३१।२)

viditāś ca kuberasya tatas te narapuṃgavāḥ |

31.3३१.३

ऊषुर् नातिचिरं कालं रममाणाः कुरूद्वहाः ॥ (३१।३)

ūṣur nāticiraṃ kālaṃ ramamāṇāḥ kurūdvahāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 153

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit