अर्जुन उवाच । (१।१)

यत्रैषा काञ्चनी वेदी प्रदीप्ताग्निशिखोपमा । (१।२)

उच्छ्रिता काञ्चने दण्डे पताकाभिर् अलंकृता । (१।३)

तत्र मां वह भद्रं ते द्रोणानीकाय मारिष ॥ (१।४)

अश्वाः शोणाः प्रकाशन्ते बृहन्तश्चारुवाहिनः । (२।१)

स्निग्धविद्रुमसंकाशास् ताम्रास्याः प्रियदर्शनाः । (२।२)

युक्ता रथवरे यस्य सर्वशिक्षाविशारदाः ॥ (२।३)

दीर्घबाहुर् महातेजा बलरूपसमन्वितः । (३।१)

सर्वलोकेषु विख्यातो भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ (३।२)

बुद्ध्या तुल्यो ह्युशनसा बृहस्पतिसमो नये । (४।१)

वेदास्तथैव चत्वारो ब्रह्मचर्यं तथैव च ॥ (४।२)

ससंहाराणि दिव्यानि सर्वाण्यस्त्राणि मारिष । (५।१)

धनुर्वेदश्च कार्त्स्न्येन यस्मिन्नित्यं प्रतिष्ठितः ॥ (५।२)

क्षमा दमश्च सत्यं च आनृशंस्यम् अथार्जवम् । (६।१)

एते चान्ये च बहवो गुणा यस्मिन् द्विजोत्तमे ॥ (६।२)

तेनाहं योद्धुम् इच्छामि महाभागेन संयुगे । (७।१)

तस्मात् त्वं प्रापयाचार्यं क्षिप्रम् उत्तर वाहय ॥ (७।२)

वैशंपायन उवाच । (८।१)

अर्जुनेनैवम् उक्तस्तु वैराटिर् हेमभूषितान् । (८।२)

चोदयामास तान् अश्वान् भारद्वाजरथं प्रति ॥ (८।३)

तम् आपतन्तं वेगेन पाण्डवं रथिनां वरम् । (९।१)

द्रोणः प्रत्युद्ययौ पार्थं मत्तो मत्तम् इव द्विपम् ॥ (९।२)

ततः प्राध्मापयच्छङ्खं भेरीशतनिनादितम् । (१०।१)

प्रचुक्षुभे बलं सर्वम् उद्धूत इव सागरः ॥ (१०।२)

अथ शोणान् सदश्वांस्तान् हंसवर्णैर् मनोजवैः । (११।१)

मिश्रितान् समरे दृष्ट्वा व्यस्मयन्त रणे जनाः ॥ (११।२)

तौ रथौ वीर्यसम्पन्नौ दृष्ट्वा संग्राममूर्धनि । (१२।१)

आचार्यशिष्यावजितौ कृतविद्यौ मनस्विनौ ॥ (१२।२)

समाश्लिष्टौ तदान्योन्यं द्रोणपार्थौ महाबलौ । (१३।१)

दृष्ट्वा प्राकम्पत मुहुर् भरतानां महद् बलम् ॥ (१३।२)

हर्षयुक्तस्तथा पार्थः प्रहसन्न् इव वीर्यवान् । (१४।१)

रथं रथेन द्रोणस्य समासाद्य महारथः ॥ (१४।२)

अभिवाद्य महाबाहुः सान्त्वपूर्वम् इदं वचः । (१५।१)

उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेयः परवीरहा ॥ (१५।२)

उषिताः स्म वने वासं प्रतिकर्म चिकीर्षवः । (१६।१)

कोपं नार्हसि नः कर्तुं सदा समरदुर्जय ॥ (१६।२)

अहं तु प्रहृते पूर्वं प्रहरिष्यामि ते ऽनघ । (१७।१)

इति मे वर्तते बुद्धिस्तद् भवान् कर्तुम् अर्हति ॥ (१७।२)

ततो ऽस्मै प्राहिणोद् द्रोणः शरान् अधिकविंशतिम् । (१८।१)

अप्राप्तांश्चैव तान् पार्थश्चिछेद कृतहस्तवत् ॥ (१८।२)

ततः शरसहस्रेण रथं पार्थस्य वीर्यवान् । (१९।१)

अवाकिरत् ततो द्रोणः शीघ्रम् अस्त्रं विदर्शयन् ॥ (१९।२)

एवं प्रववृते युद्धं भारद्वाजकिरीटिनोः । (२०।१)

समं विमुञ्चतोः संख्ये विशिखान् दीप्ततेजसः ॥ (२०।२)

तावुभौ ख्यातकर्माणावुभौ वायुसमौ जवे । (२१।१)

उभौ दिव्यास्त्रविदुषावुभावुत्तमतेजसौ । (२१।२)

क्षिपन्तौ शरजालानि मोहयामासतुर् नृपान् ॥ (२१।३)

व्यस्मयन्त ततो योधाः सर्वे तत्र समागताः । (२२।१)

शरान् विसृजतोस्तूर्णं साधु साध्विति पूजयन् ॥ (२२।२)

द्रोणं हि समरे को ऽन्यो योद्धुम् अर्हति फल्गुनात् । (२३।१)

रौद्रः क्षत्रियधर्मो ऽयं गुरुणा यद् अयुध्यत । (२३।२)

इत्यब्रुवञ्जनास्तत्र संग्रामशिरसि स्थिताः ॥ (२३।३)

वीरौ तावपि संरब्धौ संनिकृष्टौ महारथौ । (२४।१)

छादयेतां शरव्रातैर् अन्योन्यम् अपराजितौ ॥ (२४।२)

विस्फार्य सुमहच्चापं हेमपृष्ठं दुरासदम् । (२५।१)

संरब्धो ऽथ भरद्वाजः फल्गुनं प्रत्ययुध्यत ॥ (२५।२)

स सायकमयैर् जालैर् अर्जुनस्य रथं प्रति । (२६।१)

भानुमद्भिः शिलाधौतैर् भानोः प्रच्छादयत् प्रभाम् ॥ (२६।२)

पार्थं च स महाबाहुर् महावेगैर् महारथः । (२७।१)

विव्याध निशितैर् बाणैर् मेघो वृष्ट्येव पर्वतम् ॥ (२७।२)

तथैव दिव्यं गाण्डीवं धनुर् आदाय पाण्डवः । (२८।१)

शत्रुघ्नं वेगवद्धृष्टो भारसाधनम् उत्तमम् । (२८।२)

विससर्ज शरांश्चित्रान् सुवर्णविकृतान् बहून् ॥ (२८।३)

नाशयञ्शरवर्षाणि भारद्वाजस्य वीर्यवान् । (२९।१)

तूर्णं चापविनिर्मुक्तैस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२९।२)

स रथेन चरन् पार्थः प्रेक्षणीयो धनंजयः । (३०।१)

युगपद् दिक्षु सर्वासु सर्वशस्त्राण्यदर्शयत् ॥ (३०।२)

एकच्छायम् इवाकाशं बाणैश्चक्रे समन्ततः । (३१।१)

नादृश्यत तदा द्रोणो नीहारेणेव संवृतः ॥ (३१।२)

तस्याभवत् तदा रूपं संवृतस्य शरोत्तमैः । (३२।१)

जाज्वल्यमानस्य यथा पर्वतस्येव सर्वतः ॥ (३२।२)

दृष्ट्वा तु पार्थस्य रणे शरैः स्वरथम् आवृतम् । (३३।१)

स विस्फार्य धनुश्चित्रं मेघस्तनितनिस्वनम् ॥ (३३।२)

अग्निचक्रोपमं घोरं विकर्षन् परमायुधम् । (३४।१)

व्यशातयच्छरांस्तांस्तु द्रोणः समितिशोभनः । (३४।२)

महान् अभूत् ततः शब्दो वंशानाम् इव दह्यताम् ॥ (३४।३)

जाम्बूनदमयैः पुङ्खैश्चित्रचापवरातिगैः । (३५।१)

प्राच्छादयद् अमेयात्मा दिशः सूर्यस्य च प्रभाम् ॥ (३५।२)

ततः कनकपुङ्खानां शराणां नतपर्वणाम् । (३६।१)

वियच्चराणां वियति दृश्यन्ते बहुशः प्रजाः ॥ (३६।२)

द्रोणस्य पुङ्खसक्ताश्च प्रभवन्तः शरासनात् । (३७।१)

एको दीर्घ इवादृश्यद् आकाशे संहतः शरः ॥ (३७।२)

एवं तौ स्वर्णविकृतान् विमुञ्चन्तौ महाशरान् । (३८।१)

आकाशं संवृतं वीरावुल्काभिर् इव चक्रतुः ॥ (३८।२)

शरास्तयोश्च विबभुः कङ्कबर्हिणवाससः । (३९।१)

पङ्क्त्यः शरदि खस्थानां हंसानां चरताम् इव ॥ (३९।२)

युद्धं समभवत् तत्र सुसंरब्धं महात्मनोः । (४०।१)

द्रोणपाण्डवयोर् घोरं वृत्रवासवयोर् इव ॥ (४०।२)

तौ गजाविव चासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम् । (४१।१)

शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः ॥ (४१।२)

तौ व्यवाहरतां शूरौ संरब्धौ रणशोभिनौ । (४२।१)

उदीरयन्तौ समरे दिव्यान्यस्त्राणि भागशः ॥ (४२।२)

अथ त्वाचार्यमुख्येन शरान् सृष्टाञ् शिलाशितान् । (४३।१)

न्यवारयच्छितैर् बाणैर् अर्जुनो जयतां वरः ॥ (४३।२)

दर्शयन्न् ऐन्द्रिर् आत्मानम् उग्रम् उग्रपराक्रमः । (४४।१)

इषुभिस्तूर्णम् आकाशं बहुभिश्च समावृणोत् ॥ (४४।२)

जिघांसन्तं नरव्याघ्रम् अर्जुनं तिग्मतेजसम् । (४५।१)

आचार्यमुख्यः समरे द्रोणः शस्त्रभृतां वरः । (४५।२)

अर्जुनेन सहाक्रीडच्छरैः संनतपर्वभिः ॥ (४५।३)

दिव्यान्यस्त्राणि मुञ्चन्तं भारद्वाजं महारणे । (४६।१)

अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य फल्गुनः समयोधयत् ॥ (४६।२)

तयोर् आसीत् संप्रहारः क्रुद्धयोर् नरसिंहयोः । (४७।१)

अमर्षिणोस्तदान्योन्यं देवदानवयोर् इव ॥ (४७।२)

ऐन्द्रं वायव्यम् आग्नेयम् अस्त्रम् अस्त्रेण पाण्डवः । (४८।१)

द्रोणेन मुक्तं मुक्तं तु ग्रसते स्म पुनः पुनः ॥ (४८।२)

एवं शूरौ महेष्वासौ विसृजन्तौ शिताञ् शरान् । (४९।१)

एकच्छायं चक्रतुस्तावाकाशं शरवृष्टिभिः ॥ (४९।२)

ततो ऽर्जुनेन मुक्तानां पततां च शरीरिषु । (५०।१)

पर्वतेष्विव वज्राणां शराणां श्रूयते स्वनः ॥ (५०।२)

ततो नागा रथाश्चैव सादिनश्च विशां पते । (५१।१)

शोणिताक्ता व्यदृश्यन्त पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ (५१।२)

बाहुभिश्च सकेयूरैर् विचित्रैश्च महारथैः । (५२।१)

सुवर्णचित्रैः कवचैर् ध्वजैश्च विनिपातितैः ॥ (५२।२)

योधैश्च निहतैस्तत्र पार्थबाणप्रपीडितैः । (५३।१)

बलम् आसीत् समुद्भ्रान्तं द्रोणार्जुनसमागमे ॥ (५३।२)

विधुन्वानौ तु तौ वीरौ धनुषी भारसाधने । (५४।१)

आच्छादयेताम् अन्योन्यं तितक्षन्तौ रणेषुभिः ॥ (५४।२)

अथान्तरिक्षे नादो ऽभूद् द्रोणं तत्र प्रशंसताम् । (५५।१)

दुष्करं कृतवान् द्रोणो यद् अर्जुनम् अयोधयत् ॥ (५५।२)

प्रमाथिनं महावीर्यं दृढमुष्टिं दुरासदम् । (५६।१)

जेतारं देवदैत्यानां सर्पाणां च महारथम् ॥ (५६।२)

अविश्रमं च शिक्षां च लाघवं दूरपातिताम् । (५७।१)

पार्थस्य समरे दृष्ट्वा द्रोणस्याभूच्च विस्मयः ॥ (५७।२)

अथ गाण्डीवम् उद्यम्य दिव्यं धनुर् अमर्षणः । (५८।१)

विचकर्ष रणे पार्थो बाहुभ्यां भरतर्षभ ॥ (५८।२)

तस्य बाणमयं वर्षं शलभानाम् इवायतम् । (५९।१)

न च बाणान्तरे वायुर् अस्य शक्नोति सर्पितुम् ॥ (५९।२)

अनिशं संदधानस्य शरान् उत्सृजतस्तदा । (६०।१)

ददृशे नान्तरं किंचित् पार्थस्याददतो ऽपि च ॥ (६०।२)

तथा शीघ्रास्त्रयुद्धे तु वर्तमाने सुदारुणे । (६१।१)

शीघ्राच्छीघ्रतरं पार्थः शरान् अन्यान् उदीरयत् ॥ (६१।२)

ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् । (६२।१)

युगपत् प्रापतंस्तत्र द्रोणस्य रथम् अन्तिकात् ॥ (६२।२)

अवकीर्यमाणे द्रोणे तु शरैर् गाण्डीवधन्वना । (६३।१)

हाहाकारो महान् आसीत् सैन्यानां भरतर्षभ ॥ (६३।२)

पाण्डवस्य तु शीघ्रास्त्रं मघवान् समपूजयत् । (६४।१)

गन्धर्वाप्सरसश्चैव ये च तत्र समागताः ॥ (६४।२)

ततो वृन्देन महता रथानां रथयूथपः । (६५।१)

आचार्यपुत्रः सहसा पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥ (६५।२)

अश्वत्थामा तु तत् कर्म हृदयेन महात्मनः । (६६।१)

पूजयामास पार्थस्य कोपं चास्याकरोद् भृशम् ॥ (६६।२)

स मन्युवशम् आपन्नः पार्थम् अभ्यद्रवद् रणे । (६७।१)

किरञ्शरसहस्राणि पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ (६७।२)

आवृत्य तु महाबाहुर् यतो द्रौणिस्ततो हयान् । (६८।१)

अन्तरं प्रददौ पार्थो द्रोणस्य व्यपसर्पितुम् ॥ (६८।२)

स तु लब्ध्वान्तरं तूर्णम् अपायाज्जवनैर् हयैः । (६९।१)

छिन्नवर्मध्वजः शूरो निकृत्तः परमेषुभिः ॥ (६९।२)