व्यास उवाच । (१।१)

द्वंद्वानि मोक्षजिज्ञासुर् अर्थधर्मावनुष्ठितः । (१।२)

वक्त्रा गुणवता शिष्यः श्राव्यः पूर्वम् इदं महत् ॥ (१।३)

आकाशं मारुतो ज्योतिर् आपः पृथ्वी च पञ्चमी । (२।१)

भावाभावौ च कालश्च सर्वभूतेषु पञ्चसु ॥ (२।२)

अन्तरात्मकम् आकाशं तन्मयं श्रोत्रम् इन्द्रियम् । (३।१)

तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मूर्तिशास्त्रविधानवित् ॥ (३।२)

चरणं मारुतात्मेति प्राणापानौ च तन्मयौ । (४।१)

स्पर्शनं चेन्द्रियं विद्यात् तथा स्पर्शं च तन्मयम् ॥ (४।२)

ततः पाकः प्रकाशश्च ज्योतिश्चक्षुश्च तन्मयम् । (५।१)

तस्य रूपं गुणं विद्यात् तमो ऽन्ववसितात्मकम् ॥ (५।२)

प्रक्लेदः क्षुद्रता स्नेह इत्यापो ह्युपदिश्यते । (६।१)

रसनं चेन्द्रियं जिह्वा रसश्चापां गुणो मतः ॥ (६।२)

संघातः पार्थिवो धातुर् अस्थिदन्तनखानि च । (७।१)

श्मश्रु लोम च केशाश्च सिराः स्नायु च चर्म च ॥ (७।२)

इन्द्रियं घ्राणसंज्ञानं नासिकेत्यभिधीयते । (८।१)

गन्धश्चैवेन्द्रियार्थो ऽयं विज्ञेयः पृथिवीमयः ॥ (८।२)

उत्तरेषु गुणाः सन्ति सर्वे सर्वेषु चोत्तराः । (९।१)

पञ्चानां भूतसंघानां संततिं मुनयो विदुः ॥ (९।२)

मनो नवमम् एषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता । (१०।१)

एकादशो ऽन्तरात्मा च सर्वतः पर उच्यते ॥ (१०।२)

व्यवसायात्मिका बुद्धिर् मनो व्याकरणात्मकम् । (११।१)

कर्मानुमानाद् विज्ञेयः स जीवः क्षेत्रसंज्ञकः ॥ (११।२)

एभिः कालाष्टमैर् भावैर् यः सर्वैः सर्वम् अन्वितम् । (१२।१)

पश्यत्यकलुषं प्राज्ञः स मोहं नानुवर्तते ॥ (१२।२)