जनमेजय उवाच । (१।१)

एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना । (१।२)

अल्पावशिष्टाः कुरवः किम् अकुर्वत वै द्विज ॥ (१।३)

उदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः । (२।१)

पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ॥ (२।२)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तद् आचक्ष्व द्विजोत्तम । (३।१)

न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ (३।२)

वैशंपायन उवाच । (४।१)

ततः कर्णे हते राजन् धार्तराष्ट्रः सुयोधनः । (४।२)

भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतो ऽभवत् ॥ (४।३)

हा कर्ण हा कर्ण इति शोचमानः पुनः पुनः । (५।१)

कृच्छ्रात् स्वशिबिरं प्रायाद्धतशेषैर् नृपैः सह ॥ (५।२)

स समाश्वास्यमानो ऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः । (६।१)

राजभिर् नालभच्छर्म सूतपुत्रवधं स्मरन् ॥ (६।२)

स दैवं बलवन्मत्वा भवितव्यं च पार्थिवः । (७।१)

संग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर् युद्धाय निर्ययौ ॥ (७।२)

शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद् राजपुंगवः । (८।१)

रणाय निर्ययौ राजा हतशेषैर् नृपैः सह ॥ (८।२)

ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः । (९।१)

बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ॥ (९।२)

ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनम् आहवे । (१०।१)

पाण्डुसैन्यस्य मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ॥ (१०।२)

ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात् । (११।१)

अपसृत्य ह्रदं घोरं विवेश रिपुजाद् भयात् ॥ (११।२)

अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः । (१२।१)

ह्रदाद् आहूय योगेन भीमसेनेन पातितः ॥ (१२।२)

तस्मिन् हते महेष्वासे हतशिष्टास्त्रयो रथाः । (१३।१)

संरम्भान् निशि राजेन्द्र जघ्नुः पाञ्चालसैनिकान् ॥ (१३।२)

ततः पूर्वाह्णसमये शिबिराद् एत्य संजयः । (१४।१)

प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ॥ (१४।२)

प्रविश्य च पुरं तूर्णं भुजावुच्छ्रित्य दुःखितः । (१५।१)

वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविवेश निवेशनम् ॥ (१५।२)

रुरोद च नरव्याघ्र हा राजन्न् इति दुःखितः । (१६।१)

अहो बत विविग्नाः स्म निधनेन महात्मनः ॥ (१६।२)

अहो सुबलवान् कालो गतिश्च परमा तथा । (१७।१)

शक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्रावध्यन्त पार्थिवाः ॥ (१७।२)

दृष्ट्वैव च पुरो राजञ् जनः सर्वः स संजयम् । (१८।१)

प्ररुरोद भृशोद्विग्नो हा राजन्न् इति सस्वरम् ॥ (१८।२)

आ कुमारं नरव्याघ्र तत् पुरं वै समन्ततः । (१९।१)

आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ॥ (१९।२)

धावतश्चाप्यपश्यच्च तत्र त्रीन् पुरुषर्षभान् । (२०।१)

नष्टचित्तान् इवोन्मत्ताञ् शोकेन भृशपीडितान् ॥ (२०।२)

तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम् । (२१।१)

ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषम् ईश्वरम् ॥ (२१।२)

दृष्ट्वा चासीनम् अनघं समन्तात् परिवारितम् । (२२।१)

स्नुषाभिर् भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च ॥ (२२।२)

तथान्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिभिश्च हितैषिभिः । (२३।१)

तम् एव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति ॥ (२३।२)

रुदन्न् एवाब्रवीद् वाक्यं राजानं जनमेजय । (२४।१)

नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसंदिग्धया गिरा ॥ (२४।२)

संजयो ऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ । (२५।१)

मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा । (२५।२)

उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ॥ (२५।३)

संशप्तका हताः सर्वे काम्बोजाश्च शकैः सह । (२६।१)

म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः ॥ (२६।२)

प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः । (२७।१)

उदीच्या निहताः सर्वे प्रतीच्याश्च नराधिप । (२७।२)

राजानो राजपुत्राश्च सर्वतो निहता नृप ॥ (२७।३)

दुर्योधनो हतो राजन् यथोक्तं पाण्डवेन च । (२८।१)

भग्नसक्थो महाराज शेते पांसुषु रूषितः ॥ (२८।२)

धृष्टद्युम्नो हतो राजञ् शिखण्डी चापराजितः । (२९।१)

उत्तमौजा युधामन्युस्तथा राजन् प्रभद्रकाः ॥ (२९।२)

पाञ्चालाश्च नरव्याघ्राश्चेदयश्च निषूदिताः । (३०।१)

तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत । (३०।२)

कर्णपुत्रो हतः शूरो वृषसेनो महाबलः ॥ (३०।३)

नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः । (३१।१)

रथिनश्च नरव्याघ्र हयाश्च निहता युधि ॥ (३१।२)

किंचिच्छेषं च शिबिरं तावकानां कृतं विभो । (३२।१)

पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ॥ (३२।२)

प्रायः स्त्रीशेषम् अभवज्जगत् कालेन मोहितम् । (३३।१)

सप्त पाण्डवतः शेषा धार्तराष्ट्रास्तथा त्रयः ॥ (३३।२)

ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवो ऽथ सात्यकिः । (३४।१)

कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जयतां वरः ॥ (३४।२)

तवाप्येते महाराज रथिनो नृपसत्तम । (३५।१)

अक्षौहिणीनां सर्वासां समेतानां जनेश्वर । (३५।२)

एते शेषा महाराज सर्वे ऽन्ये निधनं गताः ॥ (३५।३)

कालेन निहतं सर्वं जगद् वै भरतर्षभ । (३६।१)

दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा वैरस्य भारत ॥ (३६।२)

एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (३७।१)

निपपात महाराज गतसत्त्वो महीतले ॥ (३७।२)

तस्मिन्निपतिते भूमौ विदुरो ऽपि महायशाः । (३८।१)

निपपात महाराज राजव्यसनकर्शितः ॥ (३८।२)

गान्धारी च नृपश्रेष्ठ सर्वाश्च कुरुयोषितः । (३९।१)

पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा क्रूरं वचश्च ताः ॥ (३९।२)

निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदासीद् राजमण्डलम् । (४०।१)

प्रलापयुक्ता महती कथा न्यस्ता पटे यथा ॥ (४०।२)

कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः । (४१।१)

शनैर् अलभत प्राणान् पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ (४१।२)

लब्ध्वा तु स नृपः संज्ञां वेपमानः सुदुःखितः । (४२।१)

उदीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (४२।२)

विद्वन् क्षत्तर् महाप्राज्ञ त्वं गतिर् भरतर्षभ । (४३।१)

ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर् हीनस्य सर्वशः । (४३।२)

एवम् उक्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निपपात ह ॥ (४३।३)

तं तथा पतितं दृष्ट्वा बान्धवा ये ऽस्य केचन । (४४।१)

शीतैस्तु सिषिचुस्तोयैर् विव्यजुर् व्यजनैर् अपि ॥ (४४।२)

स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो महीपतिः । (४५।१)

तूष्णीं दध्यौ महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः । (४५।२)

निःश्वसञ् जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तो विशां पते ॥ (४५।३)

संजयो ऽप्यरुदत् तत्र दृष्ट्वा राजानम् आतुरम् । (४६।१)

तथा सर्वाः स्त्रियश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ॥ (४६।२)

ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यम् अब्रवीत् । (४७।१)

धृतराष्ट्रो नरव्याघ्रो मुह्यमानो मुहुर् मुहुः ॥ (४७।२)

गच्छन्तु योषितः सर्वा गान्धारी च यशस्विनी । (४८।१)

तथेमे सुहृदः सर्वे भ्रश्यते मे मनो भृशम् ॥ (४८।२)

एवम् उक्तस्ततः क्षत्ता ताः स्त्रियो भरतर्षभ । (४९।१)

विसर्जयामास शनैर् वेपमानः पुनः पुनः ॥ (४९।२)

निश्चक्रमुस्ततः सर्वास्ताः स्त्रियो भरतर्षभ । (५०।१)

सुहृदश्च ततः सर्वे दृष्ट्वा राजानम् आतुरम् ॥ (५०।२)

ततो नरपतिं तत्र लब्धसंज्ञं परंतप । (५१।१)

अवेक्ष्य संजयो दीनो रोदमानं भृशातुरम् ॥ (५१।२)

प्राञ्जलिर् निःश्वसन्तं च तं नरेन्द्रं मुहुर् मुहुः । (५२।१)

समाश्वासयत क्षत्ता वचसा मधुरेण ह ॥ (५२।२)