महाभारतMahābhārata

MBh, 8, 10

1160 of 1995 · 75 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

श्रुतकर्मा महाराज चित्रसेनं महीपतिम् । (१।२)

śrutakarmā mahārāja citrasenaṃ mahīpatim |

1.3१.३

आजघ्ने समरे क्रुद्धः पञ्चाशद्भिः शिलीमुखैः ॥ (१।३)

ājaghne samare kruddhaḥ pañcāśadbhiḥ śilīmukhaiḥ ||

2.1२.१

अभिसारस् तु तं राजा नवभिर् निशितैः शरैः । (२।१)

abhisāras tu taṃ rājā navabhir niśitaiḥ śaraiḥ |

2.2२.२

श्रुतकर्माणम् आहत्य सूतं विव्याध पञ्चभिः ॥ (२।२)

śrutakarmāṇam āhatya sūtaṃ vivyādha pañcabhiḥ ||

3.1३.१

श्रुतकर्मा ततः क्रुद्धश् चित्रसेनं चमूमुखे । (३।१)

śrutakarmā tataḥ kruddhaś citrasenaṃ camūmukhe |

3.2३.२

नाराचेन सुतीक्ष्णेन मर्मदेशे समर्दयत् ॥ (३।२)

nārācena sutīkṣṇena marmadeśe samardayat ||

4.1४.१

एतस्मिन्न् अन्तरे चैनं श्रुतकीर्तिर् महायशाः । (४।१)

etasminn antare cainaṃ śrutakīrtir mahāyaśāḥ |

4.2४.२

नवत्या जगतीपालं छादयामास पत्रिभिः ॥ (४।२)

navatyā jagatīpālaṃ chādayāmāsa patribhiḥ ||

5.1५.१

प्रतिलभ्य ततः संज्ञां चित्रसेनो महारथः । (५।१)

pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ citraseno mahārathaḥ |

5.2५.२

धनुश् चिछेद भल्लेन तं च विव्याध सप्तभिः ॥ (५।२)

dhanuś cicheda bhallena taṃ ca vivyādha saptabhiḥ ||

6.1६.१

सो ऽन्यत् कार्मुकम् आदाय वेगघ्नं रुक्मभूषणम् । (६।१)

so 'nyat kārmukam ādāya vegaghnaṃ rukmabhūṣaṇam |

6.2६.२

चित्ररूपतरं चक्रे चित्रसेनं शरोर्मिभिः ॥ (६।२)

citrarūpataraṃ cakre citrasenaṃ śarormibhiḥ ||

7.1७.१

स शरैश् चित्रितो राजंश् चित्रमाल्यधरो युवा । (७।१)

sa śaraiś citrito rājaṃś citramālyadharo yuvā |

7.2७.२

युवेव समशोभत् स गोष्ठीमध्ये स्वलंकृतः ॥ (७।२)

yuveva samaśobhat sa goṣṭhīmadhye svalaṃkṛtaḥ ||

8.1८.१

श्रुतकर्माणम् अथ वै नाराचेन स्तनान्तरे । (८।१)

śrutakarmāṇam atha vai nārācena stanāntare |

8.2८.२

बिभेद समरे क्रुद्धस् तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (८।२)

bibheda samare kruddhas tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||

9.1९.१

श्रुतकर्मापि समरे नाराचेन समर्दितः । (९।१)

śrutakarmāpi samare nārācena samarditaḥ |

9.2९.२

सुस्राव रुधिरं भूरि गैरिकाम्भ इवाचलः ॥ (९।२)

susrāva rudhiraṃ bhūri gairikāmbha ivācalaḥ ||

10.1१०.१

ततः स रुधिराक्ताङ्गो रुधिरेण कृतच्छविः । (१०।१)

tataḥ sa rudhirāktāṅgo rudhireṇa kṛtacchaviḥ |

10.2१०.२

रराज समरे राजन् सपुष्प इव किंशुकः ॥ (१०।२)

rarāja samare rājan sapuṣpa iva kiṃśukaḥ ||

11.1११.१

श्रुतकर्मा ततो राजञ् शत्रूणां समभिद्रुतः । (११।१)

śrutakarmā tato rājañ śatrūṇāṃ samabhidrutaḥ |

11.2११.२

शत्रुसंवरणं कृत्वा द्विधा चिछेद कार्मुकम् ॥ (११।२)

śatrusaṃvaraṇaṃ kṛtvā dvidhā cicheda kārmukam ||

12.1१२.१

अथैनं छिन्नधन्वानं नाराचानां त्रिभिः शतैः । (१२।१)

athainaṃ chinnadhanvānaṃ nārācānāṃ tribhiḥ śataiḥ |

12.2१२.२

विव्याध भरतश्रेष्ठ श्रुतकर्मा महायशाः ॥ (१२।२)

vivyādha bharataśreṣṭha śrutakarmā mahāyaśāḥ ||

13.1१३.१

ततो ऽपरेण भल्लेन भृशं तीक्ष्णेन सत्वरः । (१३।१)

tato 'pareṇa bhallena bhṛśaṃ tīkṣṇena satvaraḥ |

13.2१३.२

जहार सशिरस्त्राणं शिरस् तस्य महात्मनः ॥ (१३।२)

jahāra saśirastrāṇaṃ śiras tasya mahātmanaḥ ||

14.1१४.१

तच्छिरो न्यपतद् भूमौ सुमहच् चित्रवर्मणः । (१४।१)

tacchiro nyapatad bhūmau sumahac citravarmaṇaḥ |

14.2१४.२

यदृच्छया यथा चन्द्रश् च्युतः स्वर्गान् महीतले ॥ (१४।२)

yadṛcchayā yathā candraś cyutaḥ svargān mahītale ||

15.1१५.१

राजानं निहतं दृष्ट्वा अभिसारं च मारिष । (१५।१)

rājānaṃ nihataṃ dṛṣṭvā abhisāraṃ ca māriṣa |

15.2१५.२

अभ्यद्रवन्त वेगेन चित्रसेनस्य सैनिकाः ॥ (१५।२)

abhyadravanta vegena citrasenasya sainikāḥ ||

16.1१६.१

ततः क्रुद्धो महेष्वासस् तत् सैन्यं प्राद्रवच्छरैः । (१६।१)

tataḥ kruddho maheṣvāsas tat sainyaṃ prādravaccharaiḥ |

16.2१६.२

अन्तकाले यथा क्रुद्धः सर्वभूतानि प्रेतराट् । (१६।२)

antakāle yathā kruddhaḥ sarvabhūtāni pretarāṭ |

16.3१६.३

द्रावयन्न् इषुभिस् तूर्णं श्रुतकर्मा व्यरोचत ॥ (१६।३)

drāvayann iṣubhis tūrṇaṃ śrutakarmā vyarocata ||

17.1१७.१

प्रतिविन्ध्यस् ततश् चित्रं भित्त्वा पञ्चभिर् आशुगैः । (१७।१)

prativindhyas tataś citraṃ bhittvā pañcabhir āśugaiḥ |

17.2१७.२

सारथिं त्रिभिर् आनर्छद् ध्वजम् एकेषुणा ततः ॥ (१७।२)

sārathiṃ tribhir ānarchad dhvajam ekeṣuṇā tataḥ ||

18.1१८.१

तं चित्रो नवभिर् भल्लैर् बाह्वोर् उरसि चार्दयत् । (१८।१)

taṃ citro navabhir bhallair bāhvor urasi cārdayat |

18.2१८.२

स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैः कङ्कबर्हिणवाजितैः ॥ (१८।२)

svarṇapuṅkhaiḥ śilādhautaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ ||

19.1१९.१

प्रतिविन्ध्यो धनुस् तस्य छित्त्वा भारत सायकैः । (१९।१)

prativindhyo dhanus tasya chittvā bhārata sāyakaiḥ |

19.2१९.२

पञ्चभिर् निशितैर् बाणैर् अथैनं संप्रजघ्निवान् ॥ (१९।२)

pañcabhir niśitair bāṇair athainaṃ saṃprajaghnivān ||

20.1२०.१

ततः शक्तिं महाराज हेमदण्डां दुरासदाम् । (२०।१)

tataḥ śaktiṃ mahārāja hemadaṇḍāṃ durāsadām |

20.2२०.२

प्राहिणोत् तव पुत्राय घोराम् अग्निशिखाम् इव ॥ (२०।२)

prāhiṇot tava putrāya ghorām agniśikhām iva ||

21.1२१.१

ताम् आपतन्तीं सहसा शक्तिम् उल्काम् इवाम्बरात् । (२१।१)

tām āpatantīṃ sahasā śaktim ulkām ivāmbarāt |

21.2२१.२

द्विधा चिछेद समरे प्रतिविन्ध्यो हसन्न् इव ॥ (२१।२)

dvidhā cicheda samare prativindhyo hasann iva ||

22.1२२.१

सा पपात तदा छिन्ना प्रतिविन्ध्यशरैः शितैः । (२२।१)

sā papāta tadā chinnā prativindhyaśaraiḥ śitaiḥ |

22.2२२.२

युगान्ते सर्वभूतानि त्रासयन्ती यथाशनिः ॥ (२२।२)

yugānte sarvabhūtāni trāsayantī yathāśaniḥ ||

23.1२३.१

शक्तिं तां प्रहतां दृष्ट्वा चित्रो गृह्य महागदाम् । (२३।१)

śaktiṃ tāṃ prahatāṃ dṛṣṭvā citro gṛhya mahāgadām |

23.2२३.२

प्रतिविन्ध्याय चिक्षेप रुक्मजालविभूषिताम् ॥ (२३।२)

prativindhyāya cikṣepa rukmajālavibhūṣitām ||

24.1२४.१

सा जघान हयांस् तस्य सारथिं च महारणे । (२४।१)

sā jaghāna hayāṃs tasya sārathiṃ ca mahāraṇe |

24.2२४.२

रथं प्रमृद्य वेगेन धरणीम् अन्वपद्यत ॥ (२४।२)

rathaṃ pramṛdya vegena dharaṇīm anvapadyata ||

25.1२५.१

एतस्मिन्न् एव काले तु रथाद् आप्लुत्य भारत । (२५।१)

etasminn eva kāle tu rathād āplutya bhārata |

25.2२५.२

शक्तिं चिक्षेप चित्राय स्वर्णघण्टाम् अलंकृताम् ॥ (२५।२)

śaktiṃ cikṣepa citrāya svarṇaghaṇṭām alaṃkṛtām ||

26.1२६.१

ताम् आपतन्तीं जग्राह चित्रो राजन् महामनाः । (२६।१)

tām āpatantīṃ jagrāha citro rājan mahāmanāḥ |

26.2२६.२

ततस् ताम् एव चिक्षेप प्रतिविन्ध्याय भारत ॥ (२६।२)

tatas tām eva cikṣepa prativindhyāya bhārata ||

27.1२७.१

समासाद्य रणे शूरं प्रतिविन्ध्यं महाप्रभा । (२७।१)

samāsādya raṇe śūraṃ prativindhyaṃ mahāprabhā |

27.2२७.२

निर्भिद्य दक्षिणं बाहुं निपपात महीतले । (२७।२)

nirbhidya dakṣiṇaṃ bāhuṃ nipapāta mahītale |

27.3२७.३

पतिताभासयच् चैव तं देशम् अशनिर् यथा ॥ (२७।३)

patitābhāsayac caiva taṃ deśam aśanir yathā ||

28.1२८.१

प्रतिविन्ध्यस् ततो राजंस् तोमरं हेमभूषितम् । (२८।१)

prativindhyas tato rājaṃs tomaraṃ hemabhūṣitam |

28.2२८.२

प्रेषयामास संक्रुद्धश् चित्रस्य वधकाम्यया ॥ (२८।२)

preṣayāmāsa saṃkruddhaś citrasya vadhakāmyayā ||

29.1२९.१

स तस्य देवावरणं भित्त्वा हृदयम् एव च । (२९।१)

sa tasya devāvaraṇaṃ bhittvā hṛdayam eva ca |

29.2२९.२

जगाम धरणीं तूर्णं महोरग इवाशयम् ॥ (२९।२)

jagāma dharaṇīṃ tūrṇaṃ mahoraga ivāśayam ||

30.1३०.१

स पपात तदा राजंस् तोमरेण समाहतः । (३०।१)

sa papāta tadā rājaṃs tomareṇa samāhataḥ |

30.2३०.२

प्रसार्य विपुलौ बाहू पीनौ परिघसंनिभौ ॥ (३०।२)

prasārya vipulau bāhū pīnau parighasaṃnibhau ||

31.1३१.१

चित्रं सम्प्रेक्ष्य निहतं तावका रणशोभिनः । (३१।१)

citraṃ samprekṣya nihataṃ tāvakā raṇaśobhinaḥ |

31.2३१.२

अभ्यद्रवन्त वेगेन प्रतिविन्ध्यं समन्ततः ॥ (३१।२)

abhyadravanta vegena prativindhyaṃ samantataḥ ||

32.1३२.१

सृजन्तो विविधान् बाणाञ् शतघ्नीश् च सकिङ्किणीः । (३२।१)

sṛjanto vividhān bāṇāñ śataghnīś ca sakiṅkiṇīḥ |

32.2३२.२

त एनं छादयामासुः सूर्यम् अभ्रगणा इव ॥ (३२।२)

ta enaṃ chādayāmāsuḥ sūryam abhragaṇā iva ||

33.1३३.१

तान् अपास्य महाबाहुः शरजालेन संयुगे । (३३।१)

tān apāsya mahābāhuḥ śarajālena saṃyuge |

33.2३३.२

व्यद्रावयत् तव चमूं वज्रहस्त इवासुरीम् ॥ (३३।२)

vyadrāvayat tava camūṃ vajrahasta ivāsurīm ||

34.1३४.१

ते वध्यमानाः समरे तावकाः पाण्डवैर् नृप । (३४।१)

te vadhyamānāḥ samare tāvakāḥ pāṇḍavair nṛpa |

34.2३४.२

विप्रकीर्यन्त सहसा वातनुन्ना घना इव ॥ (३४।२)

viprakīryanta sahasā vātanunnā ghanā iva ||

35.1३५.१

विप्रद्रुते बले तस्मिन् वध्यमाने समन्ततः । (३५।१)

vipradrute bale tasmin vadhyamāne samantataḥ |

35.2३५.२

द्रौणिर् एको ऽभ्ययात् तूर्णं भीमसेनं महाबलम् ॥ (३५।२)

drauṇir eko 'bhyayāt tūrṇaṃ bhīmasenaṃ mahābalam ||

36.1३६.१

ततः समागमो घोरो बभूव सहसा तयोः । (३६।१)

tataḥ samāgamo ghoro babhūva sahasā tayoḥ |

36.2३६.२

यथा देवासुरे युद्धे वृत्रवासवयोर् अभूत् ॥ (३६।२)

yathā devāsure yuddhe vṛtravāsavayor abhūt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 8, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit