MBh, 3, 230
Select a line for its word-by-word analysis.
अब्रुवंश् च महाराज यद् ऊचुः कौरवं प्रति ॥ (१।३)
abruvaṃś ca mahārāja yad ūcuḥ kauravaṃ prati ||
गन्धर्वैर् वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् । (२।१)
gandharvair vārite sainye dhārtarāṣṭraḥ pratāpavān |
यदि प्रक्रीडितो देवैः सर्वैः सह शतक्रतुः ॥ (३।२)
yadi prakrīḍito devaiḥ sarvaiḥ saha śatakratuḥ ||
दुर्योधनवचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबलाः । (४।१)
duryodhanavacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ |
ततः प्रमथ्य गन्धर्वांस् तद् वनं विविशुर् बलात् । (५।१)
tataḥ pramathya gandharvāṃs tad vanaṃ viviśur balāt |
ततो ऽपरैर् अवार्यन्त गन्धर्वैः कुरुसैनिकाः । (६।१)
tato 'parair avāryanta gandharvaiḥ kurusainikāḥ |
ते वार्यमाणा गन्धर्वैः साम्नैव वसुधाधिप । (६।२)
te vāryamāṇā gandharvaiḥ sāmnaiva vasudhādhipa |
तान् अनादृत्य गन्धर्वांस्तद् वनं विविशुर् महत् ॥ (६।३)
tān anādṛtya gandharvāṃstad vanaṃ viviśur mahat ||
यदा वाचा न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्राः सराजकाः । (७।१)
yadā vācā na tiṣṭhanti dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ |
ततस् ते खेचराः सर्वे चित्रसेने न्यवेदयन् ॥ (७।२)
tatas te khecarāḥ sarve citrasene nyavedayan ||
गन्धर्वराजस् तान् सर्वान् अब्रवीत् कौरवान् प्रति । (८।१)
gandharvarājas tān sarvān abravīt kauravān prati |
अनार्याञ्शासतेत्येवं चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः ॥ (८।२)
anāryāñśāsatetyevaṃ citraseno 'tyamarṣaṇaḥ ||
अनुज्ञातास् तु गन्धर्वाश् चित्रसेनेन भारत । (९।१)
anujñātās tu gandharvāś citrasenena bhārata |
प्रगृहीतायुधाः सर्वे धार्तराष्ट्रान् अभिद्रवन् ॥ (९।२)
pragṛhītāyudhāḥ sarve dhārtarāṣṭrān abhidravan ||
तान् दृष्ट्वा पततः शीघ्रान् गन्धर्वान् उद्यतायुधान् । (१०।१)
tān dṛṣṭvā patataḥ śīghrān gandharvān udyatāyudhān |
सर्वे ते प्राद्रवन् संख्ये धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥ (१०।२)
sarve te prādravan saṃkhye dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ||
तान् दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान् धार्तराष्ट्रान् पराङ्मुखान् । (११।१)
tān dṛṣṭvā dravataḥ sarvān dhārtarāṣṭrān parāṅmukhān |
वैकर्तनस् तदा वीरो नासीत् तत्र पराङ्मुखः ॥ (११।२)
vaikartanas tadā vīro nāsīt tatra parāṅmukhaḥ ||
आपतन्तीं तु सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् । (१२।१)
āpatantīṃ tu samprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm |
क्षुरप्रैर् विशिखैर् भल्लैर् वत्सदन्तैस् तथायसैः । (१३।१)
kṣuraprair viśikhair bhallair vatsadantais tathāyasaiḥ |
गन्धर्वाञ्शतशो ऽभ्यघ्नंल्लघुत्वात् सूतनन्दनः ॥ (१३।२)
gandharvāñśataśo 'bhyaghnaṃllaghutvāt sūtanandanaḥ ||
पातयन्नुत्तमाङ्गानि गन्धर्वाणां महारथः । (१४।१)
pātayannuttamāṅgāni gandharvāṇāṃ mahārathaḥ |
क्षणेन व्यधमत् सर्वां चित्रसेनस्य वाहिनीम् ॥ (१४।२)
kṣaṇena vyadhamat sarvāṃ citrasenasya vāhinīm ||
ते वध्यमाना गन्धर्वाः सूतपुत्रेण धीमता । (१५।१)
te vadhyamānā gandharvāḥ sūtaputreṇa dhīmatā |
आपतद्भिर् महावेगैश् चित्रसेनस्य सैनिकैः ॥ (१६।२)
āpatadbhir mahāvegaiś citrasenasya sainikaiḥ ||
दुःशासनो विकर्णश् च ये चान्ये धृतराष्ट्रजाः । (१७।२)
duḥśāsano vikarṇaś ca ye cānye dhṛtarāṣṭrajāḥ |
न्यहनंस्तत् तदा सैन्यं रथैर् गरुडनिस्वनैः ॥ (१७।३)
nyahanaṃstat tadā sainyaṃ rathair garuḍanisvanaiḥ ||
भूयश् च योधयामासुः कृत्वा कर्णम् अथाग्रतः । (१८।१)
bhūyaś ca yodhayāmāsuḥ kṛtvā karṇam athāgrataḥ |
वैकर्तनं परीप्सन्तो गन्धर्वान् समवारयन् ॥ (१८।३)
vaikartanaṃ parīpsanto gandharvān samavārayan ||
ततः संन्यपतन् सर्वे गन्धर्वाः कौरवैः सह । (१९।१)
tataḥ saṃnyapatan sarve gandharvāḥ kauravaiḥ saha |
ततस् ते मृदवो ऽभूवन् गन्धर्वाः शरपीडिताः । (२०।१)
tatas te mṛdavo 'bhūvan gandharvāḥ śarapīḍitāḥ |
उच्चुक्रुशुश् च कौरव्या गन्धर्वान् प्रेक्ष्य पीडितान् ॥ (२०।२)
uccukruśuś ca kauravyā gandharvān prekṣya pīḍitān ||
गन्धर्वांस्त्रासितान् दृष्ट्वा चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः । (२१।१)
gandharvāṃstrāsitān dṛṣṭvā citraseno 'tyamarṣaṇaḥ |
उत्पपातासनात् क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः ॥ (२१।२)
utpapātāsanāt kruddho vadhe teṣāṃ samāhitaḥ ||
ततो मायास्त्रम् आस्थाय युयुधे चित्रमार्गवित् । (२२।१)
tato māyāstram āsthāya yuyudhe citramārgavit |
तयामुह्यन्त कौरव्याश् चित्रसेनस्य मायया ॥ (२२।२)
tayāmuhyanta kauravyāś citrasenasya māyayā ||
एकैको हि तदा योधो धार्तराष्ट्रस्य भारत । (२३।१)
ekaiko hi tadā yodho dhārtarāṣṭrasya bhārata |
पर्यवर्तत गन्धर्वैर् दशभिर् दशभिः सह ॥ (२३।२)
paryavartata gandharvair daśabhir daśabhiḥ saha ||
प्राद्रवन्त रणे भीता यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ (२४।२)
prādravanta raṇe bhītā yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||
भज्यमानेष्वनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः । (२५।१)
bhajyamāneṣvanīkeṣu dhārtarāṣṭreṣu sarvaśaḥ |
कर्णो वैकर्तनो राजंस् तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥ (२५।२)
karṇo vaikartano rājaṃs tasthau girir ivācalaḥ ||
दुर्योधनश् च कर्णश् च शकुनिश् चापि सौबलः । (२६।१)
duryodhanaś ca karṇaś ca śakuniś cāpi saubalaḥ |
गन्धर्वान् योधयांचक्रुः समरे भृशविक्षताः ॥ (२६।२)
gandharvān yodhayāṃcakruḥ samare bhṛśavikṣatāḥ ||
सर्व एव तु गन्धर्वाः शतशो ऽथ सहस्रशः । (२७।१)
sarva eva tu gandharvāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ |
जिघांसमानाः सहिताः कर्णम् अभ्यद्रवन् रणे ॥ (२७।२)
jighāṃsamānāḥ sahitāḥ karṇam abhyadravan raṇe ||
असिभिः पट्टिशैः शूलैर् गदाभिश् च महाबलाः । (२८।१)
asibhiḥ paṭṭiśaiḥ śūlair gadābhiś ca mahābalāḥ |
सूतपुत्रं जिघांसन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (२८।२)
sūtaputraṃ jighāṃsantaḥ samantāt paryavārayan ||
अन्ये ऽस्य युगम् अछिन्दन् ध्वजम् अन्ये न्यपातयन् । (२९।१)
anye 'sya yugam achindan dhvajam anye nyapātayan |
ईषाम् अन्ये हयान् अन्ये सूतम् अन्ये न्यपातयन् ॥ (२९।२)
īṣām anye hayān anye sūtam anye nyapātayan ||
अन्ये छत्त्रं वरूथं च बन्धुरं च तथापरे । (३०।१)
anye chattraṃ varūthaṃ ca bandhuraṃ ca tathāpare |
गन्धर्वा बहुसाहस्राः खण्डशो ऽभ्यहनन् रथम् ॥ (३०।२)
gandharvā bahusāhasrāḥ khaṇḍaśo 'bhyahanan ratham ||
ततो रथाद् अवप्लुत्य सूतपुत्रो ऽसिचर्मभृत् । (३१।१)
tato rathād avaplutya sūtaputro 'sicarmabhṛt |
विकर्णरथम् आस्थाय मोक्षायाश्वान् अचोदयत् ॥ (३१।२)
vikarṇaratham āsthāya mokṣāyāśvān acodayat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.