महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 230

528 of 1995 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

ततस् ते सहिताः सर्वे दुर्योधनम् उपागमन् । (१।२)

tatas te sahitāḥ sarve duryodhanam upāgaman |

1.3१.३

अब्रुवंश् च महाराज यद् ऊचुः कौरवं प्रति ॥ (१।३)

abruvaṃś ca mahārāja yad ūcuḥ kauravaṃ prati ||

2.1२.१

गन्धर्वैर् वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् । (२।१)

gandharvair vārite sainye dhārtarāṣṭraḥ pratāpavān |

2.2२.२

अमर्षपूर्णः सैन्यानि प्रत्यभाषत भारत ॥ (२।२)

amarṣapūrṇaḥ sainyāni pratyabhāṣata bhārata ||

3.1३.१

शासतैनान् अधर्मज्ञान् मम विप्रियकारिणः । (३।१)

śāsatainān adharmajñān mama vipriyakāriṇaḥ |

3.2३.२

यदि प्रक्रीडितो देवैः सर्वैः सह शतक्रतुः ॥ (३।२)

yadi prakrīḍito devaiḥ sarvaiḥ saha śatakratuḥ ||

4.1४.१

दुर्योधनवचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबलाः । (४।१)

duryodhanavacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ |

4.2४.२

सर्व एवाभिसंनद्धा योधाश् चापि सहस्रशः ॥ (४।२)

sarva evābhisaṃnaddhā yodhāś cāpi sahasraśaḥ ||

5.1५.१

ततः प्रमथ्य गन्धर्वांस् तद् वनं विविशुर् बलात् । (५।१)

tataḥ pramathya gandharvāṃs tad vanaṃ viviśur balāt |

5.2५.२

सिंहनादेन महता पूरयन्तो दिशो दश ॥ (५।२)

siṃhanādena mahatā pūrayanto diśo daśa ||

6.1६.१

ततो ऽपरैर् अवार्यन्त गन्धर्वैः कुरुसैनिकाः । (६।१)

tato 'parair avāryanta gandharvaiḥ kurusainikāḥ |

6.2६.२

ते वार्यमाणा गन्धर्वैः साम्नैव वसुधाधिप । (६।२)

te vāryamāṇā gandharvaiḥ sāmnaiva vasudhādhipa |

6.3६.३

तान् अनादृत्य गन्धर्वांस्तद् वनं विविशुर् महत् ॥ (६।३)

tān anādṛtya gandharvāṃstad vanaṃ viviśur mahat ||

7.1७.१

यदा वाचा न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्राः सराजकाः । (७।१)

yadā vācā na tiṣṭhanti dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ |

7.2७.२

ततस् ते खेचराः सर्वे चित्रसेने न्यवेदयन् ॥ (७।२)

tatas te khecarāḥ sarve citrasene nyavedayan ||

8.1८.१

गन्धर्वराजस् तान् सर्वान् अब्रवीत् कौरवान् प्रति । (८।१)

gandharvarājas tān sarvān abravīt kauravān prati |

8.2८.२

अनार्याञ्शासतेत्येवं चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः ॥ (८।२)

anāryāñśāsatetyevaṃ citraseno 'tyamarṣaṇaḥ ||

9.1९.१

अनुज्ञातास् तु गन्धर्वाश् चित्रसेनेन भारत । (९।१)

anujñātās tu gandharvāś citrasenena bhārata |

9.2९.२

प्रगृहीतायुधाः सर्वे धार्तराष्ट्रान् अभिद्रवन् ॥ (९।२)

pragṛhītāyudhāḥ sarve dhārtarāṣṭrān abhidravan ||

10.1१०.१

तान् दृष्ट्वा पततः शीघ्रान् गन्धर्वान् उद्यतायुधान् । (१०।१)

tān dṛṣṭvā patataḥ śīghrān gandharvān udyatāyudhān |

10.2१०.२

सर्वे ते प्राद्रवन् संख्ये धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥ (१०।२)

sarve te prādravan saṃkhye dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ||

11.1११.१

तान् दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान् धार्तराष्ट्रान् पराङ्मुखान् । (११।१)

tān dṛṣṭvā dravataḥ sarvān dhārtarāṣṭrān parāṅmukhān |

11.2११.२

वैकर्तनस् तदा वीरो नासीत् तत्र पराङ्मुखः ॥ (११।२)

vaikartanas tadā vīro nāsīt tatra parāṅmukhaḥ ||

12.1१२.१

आपतन्तीं तु सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम् । (१२।१)

āpatantīṃ tu samprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm |

12.2१२.२

महता शरवर्षेण राधेयः प्रत्यवारयत् ॥ (१२।२)

mahatā śaravarṣeṇa rādheyaḥ pratyavārayat ||

13.1१३.१

क्षुरप्रैर् विशिखैर् भल्लैर् वत्सदन्तैस् तथायसैः । (१३।१)

kṣuraprair viśikhair bhallair vatsadantais tathāyasaiḥ |

13.2१३.२

गन्धर्वाञ्शतशो ऽभ्यघ्नंल्लघुत्वात् सूतनन्दनः ॥ (१३।२)

gandharvāñśataśo 'bhyaghnaṃllaghutvāt sūtanandanaḥ ||

14.1१४.१

पातयन्नुत्तमाङ्गानि गन्धर्वाणां महारथः । (१४।१)

pātayannuttamāṅgāni gandharvāṇāṃ mahārathaḥ |

14.2१४.२

क्षणेन व्यधमत् सर्वां चित्रसेनस्य वाहिनीम् ॥ (१४।२)

kṣaṇena vyadhamat sarvāṃ citrasenasya vāhinīm ||

15.1१५.१

ते वध्यमाना गन्धर्वाः सूतपुत्रेण धीमता । (१५।१)

te vadhyamānā gandharvāḥ sūtaputreṇa dhīmatā |

15.2१५.२

भूय एवाभ्यवर्तन्त शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (१५।२)

bhūya evābhyavartanta śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

16.1१६.१

गन्धर्वभूता पृथिवी क्षणेन समपद्यत । (१६।१)

gandharvabhūtā pṛthivī kṣaṇena samapadyata |

16.2१६.२

आपतद्भिर् महावेगैश् चित्रसेनस्य सैनिकैः ॥ (१६।२)

āpatadbhir mahāvegaiś citrasenasya sainikaiḥ ||

17.1१७.१

अथ दुर्योधनो राजा शकुनिश् चापि सौबलः । (१७।१)

atha duryodhano rājā śakuniś cāpi saubalaḥ |

17.2१७.२

दुःशासनो विकर्णश् च ये चान्ये धृतराष्ट्रजाः । (१७।२)

duḥśāsano vikarṇaś ca ye cānye dhṛtarāṣṭrajāḥ |

17.3१७.३

न्यहनंस्तत् तदा सैन्यं रथैर् गरुडनिस्वनैः ॥ (१७।३)

nyahanaṃstat tadā sainyaṃ rathair garuḍanisvanaiḥ ||

18.1१८.१

भूयश् च योधयामासुः कृत्वा कर्णम् अथाग्रतः । (१८।१)

bhūyaś ca yodhayāmāsuḥ kṛtvā karṇam athāgrataḥ |

18.2१८.२

महता रथघोषेण हयचारेण चाप्युत । (१८।२)

mahatā rathaghoṣeṇa hayacāreṇa cāpyuta |

18.3१८.३

वैकर्तनं परीप्सन्तो गन्धर्वान् समवारयन् ॥ (१८।३)

vaikartanaṃ parīpsanto gandharvān samavārayan ||

19.1१९.१

ततः संन्यपतन् सर्वे गन्धर्वाः कौरवैः सह । (१९।१)

tataḥ saṃnyapatan sarve gandharvāḥ kauravaiḥ saha |

19.2१९.२

तदा सुतुमुलं युद्धम् अभवल्लोमहर्षणम् ॥ (१९।२)

tadā sutumulaṃ yuddham abhavallomaharṣaṇam ||

20.1२०.१

ततस् ते मृदवो ऽभूवन् गन्धर्वाः शरपीडिताः । (२०।१)

tatas te mṛdavo 'bhūvan gandharvāḥ śarapīḍitāḥ |

20.2२०.२

उच्चुक्रुशुश् च कौरव्या गन्धर्वान् प्रेक्ष्य पीडितान् ॥ (२०।२)

uccukruśuś ca kauravyā gandharvān prekṣya pīḍitān ||

21.1२१.१

गन्धर्वांस्त्रासितान् दृष्ट्वा चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः । (२१।१)

gandharvāṃstrāsitān dṛṣṭvā citraseno 'tyamarṣaṇaḥ |

21.2२१.२

उत्पपातासनात् क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः ॥ (२१।२)

utpapātāsanāt kruddho vadhe teṣāṃ samāhitaḥ ||

22.1२२.१

ततो मायास्त्रम् आस्थाय युयुधे चित्रमार्गवित् । (२२।१)

tato māyāstram āsthāya yuyudhe citramārgavit |

22.2२२.२

तयामुह्यन्त कौरव्याश् चित्रसेनस्य मायया ॥ (२२।२)

tayāmuhyanta kauravyāś citrasenasya māyayā ||

23.1२३.१

एकैको हि तदा योधो धार्तराष्ट्रस्य भारत । (२३।१)

ekaiko hi tadā yodho dhārtarāṣṭrasya bhārata |

23.2२३.२

पर्यवर्तत गन्धर्वैर् दशभिर् दशभिः सह ॥ (२३।२)

paryavartata gandharvair daśabhir daśabhiḥ saha ||

24.1२४.१

ततः सम्पीड्यमानास् ते बलेन महता तदा । (२४।१)

tataḥ sampīḍyamānās te balena mahatā tadā |

24.2२४.२

प्राद्रवन्त रणे भीता यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ (२४।२)

prādravanta raṇe bhītā yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

25.1२५.१

भज्यमानेष्वनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः । (२५।१)

bhajyamāneṣvanīkeṣu dhārtarāṣṭreṣu sarvaśaḥ |

25.2२५.२

कर्णो वैकर्तनो राजंस् तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥ (२५।२)

karṇo vaikartano rājaṃs tasthau girir ivācalaḥ ||

26.1२६.१

दुर्योधनश् च कर्णश् च शकुनिश् चापि सौबलः । (२६।१)

duryodhanaś ca karṇaś ca śakuniś cāpi saubalaḥ |

26.2२६.२

गन्धर्वान् योधयांचक्रुः समरे भृशविक्षताः ॥ (२६।२)

gandharvān yodhayāṃcakruḥ samare bhṛśavikṣatāḥ ||

27.1२७.१

सर्व एव तु गन्धर्वाः शतशो ऽथ सहस्रशः । (२७।१)

sarva eva tu gandharvāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ |

27.2२७.२

जिघांसमानाः सहिताः कर्णम् अभ्यद्रवन् रणे ॥ (२७।२)

jighāṃsamānāḥ sahitāḥ karṇam abhyadravan raṇe ||

28.1२८.१

असिभिः पट्टिशैः शूलैर् गदाभिश् च महाबलाः । (२८।१)

asibhiḥ paṭṭiśaiḥ śūlair gadābhiś ca mahābalāḥ |

28.2२८.२

सूतपुत्रं जिघांसन्तः समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (२८।२)

sūtaputraṃ jighāṃsantaḥ samantāt paryavārayan ||

29.1२९.१

अन्ये ऽस्य युगम् अछिन्दन् ध्वजम् अन्ये न्यपातयन् । (२९।१)

anye 'sya yugam achindan dhvajam anye nyapātayan |

29.2२९.२

ईषाम् अन्ये हयान् अन्ये सूतम् अन्ये न्यपातयन् ॥ (२९।२)

īṣām anye hayān anye sūtam anye nyapātayan ||

30.1३०.१

अन्ये छत्त्रं वरूथं च बन्धुरं च तथापरे । (३०।१)

anye chattraṃ varūthaṃ ca bandhuraṃ ca tathāpare |

30.2३०.२

गन्धर्वा बहुसाहस्राः खण्डशो ऽभ्यहनन् रथम् ॥ (३०।२)

gandharvā bahusāhasrāḥ khaṇḍaśo 'bhyahanan ratham ||

31.1३१.१

ततो रथाद् अवप्लुत्य सूतपुत्रो ऽसिचर्मभृत् । (३१।१)

tato rathād avaplutya sūtaputro 'sicarmabhṛt |

31.2३१.२

विकर्णरथम् आस्थाय मोक्षायाश्वान् अचोदयत् ॥ (३१।२)

vikarṇaratham āsthāya mokṣāyāśvān acodayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 230

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit