महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 1

1836 of 1995 · 39 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

कृतोदकं तु राजानं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः । (१।२)

kṛtodakaṃ tu rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yudhiṣṭhiraḥ |

1.3१.३

पुरस्कृत्य महाबाहुर् उत्तताराकुलेन्द्रियः ॥ (१।३)

puraskṛtya mahābāhur uttatārākulendriyaḥ ||

2.1२.१

उत्तीर्य च महीपालो बाष्पव्याकुललोचनः । (२।१)

uttīrya ca mahīpālo bāṣpavyākulalocanaḥ |

2.2२.२

पपात तीरे गङ्गाया व्याधविद्ध इव द्विपः ॥ (२।२)

papāta tīre gaṅgāyā vyādhaviddha iva dvipaḥ ||

3.1३.१

तं सीदमानं जग्राह भीमः कृष्णेन चोदितः । (३।१)

taṃ sīdamānaṃ jagrāha bhīmaḥ kṛṣṇena coditaḥ |

3.2३.२

मैवम् इत्यब्रवीच्चैनं कृष्णः परबलार्दनः ॥ (३।२)

maivam ityabravīccainaṃ kṛṣṇaḥ parabalārdanaḥ ||

4.1४.१

तम् आर्तं पतितं भूमौ निश्वसन्तं पुनः पुनः । (४।१)

tam ārtaṃ patitaṃ bhūmau niśvasantaṃ punaḥ punaḥ |

4.2४.२

ददृशुः पाण्डवा राजन् धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ (४।२)

dadṛśuḥ pāṇḍavā rājan dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram ||

5.1५.१

तं दृष्ट्वा दीनमनसं गतसत्त्वं जनेश्वरम् । (५।१)

taṃ dṛṣṭvā dīnamanasaṃ gatasattvaṃ janeśvaram |

5.2५.२

भूयः शोकसमाविष्टाः पाण्डवाः समुपाविशन् ॥ (५।२)

bhūyaḥ śokasamāviṣṭāḥ pāṇḍavāḥ samupāviśan ||

6.1६.१

राजा च धृतराष्ट्रस्तम् उपासीनो महाभुजः । (६।१)

rājā ca dhṛtarāṣṭrastam upāsīno mahābhujaḥ |

6.2६.२

वाक्यम् आह महाप्राज्ञो महाशोकप्रपीडितम् ॥ (६।२)

vākyam āha mahāprājño mahāśokaprapīḍitam ||

7.1७.१

उत्तिष्ठ कुरुशार्दूल कुरु कार्यम् अनन्तरम् । (७।१)

uttiṣṭha kuruśārdūla kuru kāryam anantaram |

7.2७.२

क्षत्रधर्मेण कौरव्य जितेयम् अवनिस्त्वया ॥ (७।२)

kṣatradharmeṇa kauravya jiteyam avanistvayā ||

8.1८.१

तां भुङ्क्ष्व भ्रातृभिः सार्धं सुहृद्भिश्च जनेश्वर । (८।१)

tāṃ bhuṅkṣva bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ suhṛdbhiśca janeśvara |

8.2८.२

न शोचितव्यं पश्यामि त्वया धर्मभृतां वर ॥ (८।२)

na śocitavyaṃ paśyāmi tvayā dharmabhṛtāṃ vara ||

9.1९.१

शोचितव्यं मया चैव गान्धार्या च विशां पते । (९।१)

śocitavyaṃ mayā caiva gāndhāryā ca viśāṃ pate |

9.2९.२

पुत्रैर् विहीनो राज्येन स्वप्नलब्धधनो यथा ॥ (९।२)

putrair vihīno rājyena svapnalabdhadhano yathā ||

10.1१०.१

अश्रुत्वा हितकामस्य विदुरस्य महात्मनः । (१०।१)

aśrutvā hitakāmasya vidurasya mahātmanaḥ |

10.2१०.२

वाक्यानि सुमहार्थानि परितप्यामि दुर्मतिः ॥ (१०।२)

vākyāni sumahārthāni paritapyāmi durmatiḥ ||

11.1११.१

उक्तवान् एष मां पूर्वं धर्मात्मा दिव्यदर्शनः । (११।१)

uktavān eṣa māṃ pūrvaṃ dharmātmā divyadarśanaḥ |

11.2११.२

दुर्योधनापराधेन कुलं ते विनशिष्यति ॥ (११।२)

duryodhanāparādhena kulaṃ te vinaśiṣyati ||

12.1१२.१

स्वस्ति चेद् इच्छसे राजन् कुलस्यात्मन एव च । (१२।१)

svasti ced icchase rājan kulasyātmana eva ca |

12.2१२.२

वध्यताम् एष दुष्टात्मा मन्दो राजा सुयोधनः ॥ (१२।२)

vadhyatām eṣa duṣṭātmā mando rājā suyodhanaḥ ||

13.1१३.१

कर्णश्च शकुनिश्चैव मैनं पश्यतु कर्हिचित् । (१३।१)

karṇaśca śakuniścaiva mainaṃ paśyatu karhicit |

13.2१३.२

द्यूतसंपातम् अप्येषाम् अप्रमत्तो निवारय ॥ (१३।२)

dyūtasaṃpātam apyeṣām apramatto nivāraya ||

14.1१४.१

अभिषेचय राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । (१४।१)

abhiṣecaya rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |

14.2१४.२

स पालयिष्यति वशी धर्मेण पृथिवीम् इमाम् ॥ (१४।२)

sa pālayiṣyati vaśī dharmeṇa pṛthivīm imām ||

15.1१५.१

अथ नेच्छसि राजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । (१५।१)

atha necchasi rājānaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |

15.2१५.२

मेढीभूतः स्वयं राज्यं प्रतिगृह्णीष्व पार्थिव ॥ (१५।२)

meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājyaṃ pratigṛhṇīṣva pārthiva ||

16.1१६.१

समं सर्वेषु भूतेषु वर्तमानं नराधिप । (१६।१)

samaṃ sarveṣu bhūteṣu vartamānaṃ narādhipa |

16.2१६.२

अनुजीवन्तु सर्वे त्वां ज्ञातयो ज्ञातिवर्धन ॥ (१६।२)

anujīvantu sarve tvāṃ jñātayo jñātivardhana ||

17.1१७.१

एवं ब्रुवति कौन्तेय विदुरे दीर्घदर्शिनि । (१७।१)

evaṃ bruvati kaunteya vidure dīrghadarśini |

17.2१७.२

दुर्योधनम् अहं पापम् अन्ववर्तं वृथामतिः ॥ (१७।२)

duryodhanam ahaṃ pāpam anvavartaṃ vṛthāmatiḥ ||

18.1१८.१

अश्रुत्वा ह्यस्य वीरस्य वाक्यानि मधुराण्यहम् । (१८।१)

aśrutvā hyasya vīrasya vākyāni madhurāṇyaham |

18.2१८.२

फलं प्राप्य महद् दुःखं निमग्नः शोकसागरे ॥ (१८।२)

phalaṃ prāpya mahad duḥkhaṃ nimagnaḥ śokasāgare ||

19.1१९.१

वृद्धौ हि ते स्वः पितरौ पश्यावां दुःखितौ नृप । (१९।१)

vṛddhau hi te svaḥ pitarau paśyāvāṃ duḥkhitau nṛpa |

19.2१९.२

न शोचितव्यं भवता पश्यामीह जनाधिप ॥ (१९।२)

na śocitavyaṃ bhavatā paśyāmīha janādhipa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit