MBh, 14, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
कृतोदकं तु राजानं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः । (१।२)
kṛtodakaṃ tu rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yudhiṣṭhiraḥ |
मैवम् इत्यब्रवीच्चैनं कृष्णः परबलार्दनः ॥ (३।२)
maivam ityabravīccainaṃ kṛṣṇaḥ parabalārdanaḥ ||
तम् आर्तं पतितं भूमौ निश्वसन्तं पुनः पुनः । (४।१)
tam ārtaṃ patitaṃ bhūmau niśvasantaṃ punaḥ punaḥ |
ददृशुः पाण्डवा राजन् धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ (४।२)
dadṛśuḥ pāṇḍavā rājan dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram ||
तं दृष्ट्वा दीनमनसं गतसत्त्वं जनेश्वरम् । (५।१)
taṃ dṛṣṭvā dīnamanasaṃ gatasattvaṃ janeśvaram |
उत्तिष्ठ कुरुशार्दूल कुरु कार्यम् अनन्तरम् । (७।१)
uttiṣṭha kuruśārdūla kuru kāryam anantaram |
तां भुङ्क्ष्व भ्रातृभिः सार्धं सुहृद्भिश्च जनेश्वर । (८।१)
tāṃ bhuṅkṣva bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ suhṛdbhiśca janeśvara |
न शोचितव्यं पश्यामि त्वया धर्मभृतां वर ॥ (८।२)
na śocitavyaṃ paśyāmi tvayā dharmabhṛtāṃ vara ||
शोचितव्यं मया चैव गान्धार्या च विशां पते । (९।१)
śocitavyaṃ mayā caiva gāndhāryā ca viśāṃ pate |
पुत्रैर् विहीनो राज्येन स्वप्नलब्धधनो यथा ॥ (९।२)
putrair vihīno rājyena svapnalabdhadhano yathā ||
वाक्यानि सुमहार्थानि परितप्यामि दुर्मतिः ॥ (१०।२)
vākyāni sumahārthāni paritapyāmi durmatiḥ ||
उक्तवान् एष मां पूर्वं धर्मात्मा दिव्यदर्शनः । (११।१)
uktavān eṣa māṃ pūrvaṃ dharmātmā divyadarśanaḥ |
स्वस्ति चेद् इच्छसे राजन् कुलस्यात्मन एव च । (१२।१)
svasti ced icchase rājan kulasyātmana eva ca |
वध्यताम् एष दुष्टात्मा मन्दो राजा सुयोधनः ॥ (१२।२)
vadhyatām eṣa duṣṭātmā mando rājā suyodhanaḥ ||
कर्णश्च शकुनिश्चैव मैनं पश्यतु कर्हिचित् । (१३।१)
karṇaśca śakuniścaiva mainaṃ paśyatu karhicit |
अभिषेचय राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । (१४।१)
abhiṣecaya rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |
स पालयिष्यति वशी धर्मेण पृथिवीम् इमाम् ॥ (१४।२)
sa pālayiṣyati vaśī dharmeṇa pṛthivīm imām ||
अथ नेच्छसि राजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । (१५।१)
atha necchasi rājānaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
मेढीभूतः स्वयं राज्यं प्रतिगृह्णीष्व पार्थिव ॥ (१५।२)
meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājyaṃ pratigṛhṇīṣva pārthiva ||
अनुजीवन्तु सर्वे त्वां ज्ञातयो ज्ञातिवर्धन ॥ (१६।२)
anujīvantu sarve tvāṃ jñātayo jñātivardhana ||
एवं ब्रुवति कौन्तेय विदुरे दीर्घदर्शिनि । (१७।१)
evaṃ bruvati kaunteya vidure dīrghadarśini |
दुर्योधनम् अहं पापम् अन्ववर्तं वृथामतिः ॥ (१७।२)
duryodhanam ahaṃ pāpam anvavartaṃ vṛthāmatiḥ ||
अश्रुत्वा ह्यस्य वीरस्य वाक्यानि मधुराण्यहम् । (१८।१)
aśrutvā hyasya vīrasya vākyāni madhurāṇyaham |
फलं प्राप्य महद् दुःखं निमग्नः शोकसागरे ॥ (१८।२)
phalaṃ prāpya mahad duḥkhaṃ nimagnaḥ śokasāgare ||
वृद्धौ हि ते स्वः पितरौ पश्यावां दुःखितौ नृप । (१९।१)
vṛddhau hi te svaḥ pitarau paśyāvāṃ duḥkhitau nṛpa |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.