MBh, 15, 26
Select a line for its word-by-word analysis.
ततस्तस्मिन्मुनिश्रेष्ठा राजानं द्रष्टुम् अभ्ययुः । (१।२)
tatastasminmuniśreṣṭhā rājānaṃ draṣṭum abhyayuḥ |
द्वैपायनः सशिष्यश्च सिद्धाश्चान्ये मनीषिणः । (२।१)
dvaipāyanaḥ saśiṣyaśca siddhāścānye manīṣiṇaḥ |
तत्र धर्म्याः कथास्तात चक्रुस्ते परमर्षयः । (४।१)
tatra dharmyāḥ kathāstāta cakruste paramarṣayaḥ |
कथान्तरे तु कस्मिंश्चिद् देवर्षिर् नारदस्तदा । (५।१)
kathāntare tu kasmiṃścid devarṣir nāradastadā |
कथाम् इमाम् अकथयत् सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान् ॥ (५।२)
kathām imām akathayat sarvapratyakṣadarśivān ||
स पुत्रे राज्यम् आसज्य ज्येष्ठे परमधार्मिके । (७।१)
sa putre rājyam āsajya jyeṣṭhe paramadhārmike |
सहस्रचित्यो धर्मात्मा प्रविवेश वनं नृपः ॥ (७।२)
sahasracityo dharmātmā praviveśa vanaṃ nṛpaḥ ||
अस्मिन्न् अरण्ये नृपते मान्धातुर् अपि चात्मजः । (१२।१)
asminn araṇye nṛpate māndhātur api cātmajaḥ |
पुरुकुत्सो नृपः सिद्धिं महतीं समवाप्तवान् ॥ (१२।२)
purukutso nṛpaḥ siddhiṃ mahatīṃ samavāptavān ||
सो ऽस्मिन्न् अरण्ये नृपतिस्तपस्तप्त्वा दिवं गतः ॥ (१३।२)
so 'sminn araṇye nṛpatistapastaptvā divaṃ gataḥ ||
स चाप्यस्मिन् वने तप्त्वा तपो दिवम् अवाप्तवान् ॥ (१४।२)
sa cāpyasmin vane taptvā tapo divam avāptavān ||
राजन्न् अवाप्य दुष्प्रापां सिद्धिम् अग्र्यां गमिष्यसि ॥ (१५।२)
rājann avāpya duṣprāpāṃ siddhim agryāṃ gamiṣyasi ||
त्वं चापि राजशार्दूल तपसो ऽन्ते श्रिया वृतः । (१६।१)
tvaṃ cāpi rājaśārdūla tapaso 'nte śriyā vṛtaḥ |
गान्धारीसहितो गन्ता गतिं तेषां महात्मनाम् ॥ (१६।२)
gāndhārīsahito gantā gatiṃ teṣāṃ mahātmanām ||
पाण्डुः स्मरति नित्यं च बलहन्तुः समीपतः । (१७।१)
pāṇḍuḥ smarati nityaṃ ca balahantuḥ samīpataḥ |
त्वां सदैव महीपाल स त्वां श्रेयसि योक्ष्यति ॥ (१७।२)
tvāṃ sadaiva mahīpāla sa tvāṃ śreyasi yokṣyati ||
तव शुश्रूषया चैव गान्धार्याश्च यशस्विनी । (१८।१)
tava śuśrūṣayā caiva gāndhāryāśca yaśasvinī |
भर्तुः सलोकतां कुन्ती गमिष्यति वधूस्तव ॥ (१८।२)
bhartuḥ salokatāṃ kuntī gamiṣyati vadhūstava ||
वयम् एतत् प्रपश्यामो नृपते दिव्यचक्षुषा ॥ (१९।२)
vayam etat prapaśyāmo nṛpate divyacakṣuṣā ||
प्रवेक्ष्यति महात्मानं विदुरश्च युधिष्ठिरम् । (२०।१)
pravekṣyati mahātmānaṃ viduraśca yudhiṣṭhiram |
संजयस्त्वदनुध्यानात् पूतः स्वर्गम् अवाप्स्यति ॥ (२०।२)
saṃjayastvadanudhyānāt pūtaḥ svargam avāpsyati ||
एतच्छ्रुत्वा कौरवेन्द्रो महात्मा सहैव पत्न्या प्रीतिमान् प्रत्यगृह्णात् । (२१।१)
etacchrutvā kauravendro mahātmā sahaiva patnyā prītimān pratyagṛhṇāt |
विद्वान् वाक्यं नारदस्य प्रशस्य चक्रे पूजां चातुलां नारदाय ॥ (२१।२)
vidvān vākyaṃ nāradasya praśasya cakre pūjāṃ cātulāṃ nāradāya ||
तथा सर्वे नारदं विप्रसंघाः संपूजयामासुर् अतीव राजन् । (२२।१)
tathā sarve nāradaṃ viprasaṃghāḥ saṃpūjayāmāsur atīva rājan |
राज्ञः प्रीत्या धृतराष्ट्रस्य ते वै पुनः पुनः समहृष्टास्तदानीम् ॥ (२२।२)
rājñaḥ prītyā dhṛtarāṣṭrasya te vai punaḥ punaḥ samahṛṣṭāstadānīm ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.