MBh, 3, 249
Select a line for its word-by-word analysis.
का त्वं कदम्बस्य विनम्य शाखाम् एकाश्रमे तिष्ठसि शोभमाना । (१।२)
kā tvaṃ kadambasya vinamya śākhām ekāśrame tiṣṭhasi śobhamānā |
देदीप्यमानाग्निशिखेव नक्तं दोधूयमाना पवनेन सुभ्रूः ॥ (१।३)
dedīpyamānāgniśikheva naktaṃ dodhūyamānā pavanena subhrūḥ ||
अतीव रूपेण समन्विता त्वं न चाप्यरण्येषु बिभेषि किं नु । (२।१)
atīva rūpeṇa samanvitā tvaṃ na cāpyaraṇyeṣu bibheṣi kiṃ nu |
देवी नु यक्षी यदि दानवी वा वराप्सरा दैत्यवराङ्गना वा ॥ (२।२)
devī nu yakṣī yadi dānavī vā varāpsarā daityavarāṅganā vā ||
वपुष्मती वोरगराजकन्या वनेचरी वा क्षणदाचरस्त्री । (३।१)
vapuṣmatī voragarājakanyā vanecarī vā kṣaṇadācarastrī |
यद्येव राज्ञो वरुणस्य पत्नी यमस्य सोमस्य धनेश्वरस्य ॥ (३।२)
yadyeva rājño varuṇasya patnī yamasya somasya dhaneśvarasya ||
धातुर् विधातुः सवितुर् विभोर् वा शक्रस्य वा त्वं सदनात् प्रपन्ना । (४।१)
dhātur vidhātuḥ savitur vibhor vā śakrasya vā tvaṃ sadanāt prapannā |
न ह्येव नः पृच्छसि ये वयं स्म न चापि जानीम तवेह नाथम् ॥ (४।२)
na hyeva naḥ pṛcchasi ye vayaṃ sma na cāpi jānīma taveha nātham ||
वयं हि मानं तव वर्धयन्तः पृच्छाम भद्रे प्रभवं प्रभुं च । (५।१)
vayaṃ hi mānaṃ tava vardhayantaḥ pṛcchāma bhadre prabhavaṃ prabhuṃ ca |
आचक्ष्व बन्धूंश्च पतिं कुलं च तत्त्वेन यच्चेह करोषि कार्यम् ॥ (५।२)
ācakṣva bandhūṃśca patiṃ kulaṃ ca tattvena yacceha karoṣi kāryam ||
अहं तु राज्ञः सुरथस्य पुत्रो यं कोटिकाश्येति विदुर् मनुष्याः । (६।१)
ahaṃ tu rājñaḥ surathasya putro yaṃ koṭikāśyeti vidur manuṣyāḥ |
असौ तु यस्तिष्ठति काञ्चनाङ्गे रथे हुतो ऽग्निश्चयने यथैव । (६।२)
asau tu yastiṣṭhati kāñcanāṅge rathe huto 'gniścayane yathaiva |
त्रिगर्तराजः कमलायताक्षि क्षेमंकरो नाम स एष वीरः ॥ (६।३)
trigartarājaḥ kamalāyatākṣi kṣemaṃkaro nāma sa eṣa vīraḥ ||
अस्मात् परस् त्वेष महाधनुष्मान् पुत्रः कुणिन्दाधिपतेर् वरिष्ठः । (७।१)
asmāt paras tveṣa mahādhanuṣmān putraḥ kuṇindādhipater variṣṭhaḥ |
निरीक्षते त्वां विपुलायतांसः सुविस्मितः पर्वतवासनित्यः ॥ (७।२)
nirīkṣate tvāṃ vipulāyatāṃsaḥ suvismitaḥ parvatavāsanityaḥ ||
असौ तु यः पुष्करिणीसमीपे श्यामो युवा तिष्ठति दर्शनीयः । (८।१)
asau tu yaḥ puṣkariṇīsamīpe śyāmo yuvā tiṣṭhati darśanīyaḥ |
इक्ष्वाकुराज्ञः सुबलस्य पुत्रः स एष हन्ता द्विषतां सुगात्रि ॥ (८।२)
ikṣvākurājñaḥ subalasya putraḥ sa eṣa hantā dviṣatāṃ sugātri ||
यस्यानुयात्रं ध्वजिनः प्रयान्ति सौवीरका द्वादश राजपुत्राः । (९।१)
yasyānuyātraṃ dhvajinaḥ prayānti sauvīrakā dvādaśa rājaputrāḥ |
शोणाश्वयुक्तेषु रथेषु सर्वे मखेषु दीप्ता इव हव्यवाहाः ॥ (९।२)
śoṇāśvayukteṣu ratheṣu sarve makheṣu dīptā iva havyavāhāḥ ||
अङ्गारकः कुञ्जरगुप्तकश्च शत्रुंजयः संजयसुप्रवृद्धौ । (१०।१)
aṅgārakaḥ kuñjaraguptakaśca śatruṃjayaḥ saṃjayasupravṛddhau |
प्रभंकरो ऽथ भ्रमरो रविश्च शूरः प्रतापः कुहरश्च नाम ॥ (१०।२)
prabhaṃkaro 'tha bhramaro raviśca śūraḥ pratāpaḥ kuharaśca nāma ||
यं षट्सहस्रा रथिनो ऽनुयान्ति नागा हयाश्चैव पदातिनश्च । (११।१)
yaṃ ṣaṭsahasrā rathino 'nuyānti nāgā hayāścaiva padātinaśca |
जयद्रथो नाम यदि श्रुतस् ते सौवीरराजः सुभगे स एषः ॥ (११।२)
jayadratho nāma yadi śrutas te sauvīrarājaḥ subhage sa eṣaḥ ||
तस्यापरे भ्रातरो ऽदीनसत्त्वा बलाहकानीकविदारणाध्याः । (१२।१)
tasyāpare bhrātaro 'dīnasattvā balāhakānīkavidāraṇādhyāḥ |
सौवीरवीराः प्रवरा युवानो राजानम् एते बलिनो ऽनुयान्ति ॥ (१२।२)
sauvīravīrāḥ pravarā yuvāno rājānam ete balino 'nuyānti ||
एतैः सहायैर् उपयाति राजा मरुद्गणैर् इन्द्र इवाभिगुप्तः । (१३।१)
etaiḥ sahāyair upayāti rājā marudgaṇair indra ivābhiguptaḥ |
अजानतां ख्यापय नः सुकेशि कस्यासि भार्या दुहिता च कस्य ॥ (१३।२)
ajānatāṃ khyāpaya naḥ sukeśi kasyāsi bhāryā duhitā ca kasya ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.