युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

केन संकल्पितं श्राद्धं कस्मिन् काले किमात्मकम् । (१।२)

भृग्वङ्गिरसके काले मुनिना कतरेण वा ॥ (१।३)

कानि श्राद्धेषु वर्ज्यानि तथा मूलफलानि च । (२।१)

धान्यजातिश्च का वर्ज्या तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (२।२)

भीष्म उवाच । (३।१)

यथा श्राद्धं सम्प्रवृत्तं यस्मिन् काले यदात्मकम् । (३।२)

येन संकल्पितं चैव तन्मे शृणु जनाधिप ॥ (३।३)

स्वायंभुवो ऽत्रिः कौरव्य परमर्षिः प्रतापवान् । (४।१)

तस्य वंशे महाराज दत्तात्रेय इति स्मृतः ॥ (४।२)

दत्तात्रेयस्य पुत्रो ऽभून्निमिर् नाम तपोधनः । (५।१)

निमेश्चाप्यभवत् पुत्रः श्रीमान्नाम श्रिया वृतः ॥ (५।२)

पूर्णे वर्षसहस्रान्ते स कृत्वा दुष्करं तपः । (६।१)

कालधर्मपरीतात्मा निधनं समुपागतः ॥ (६।२)

निमिस्तु कृत्वा शौचानि विधिदृष्टेन कर्मणा । (७।१)

संतापम् अगमत् तीव्रं पुत्रशोकपरायणः ॥ (७।२)

अथ कृत्वोपहार्याणि चतुर्दश्यां महामतिः । (८।१)

तम् एव गणयञ्शोकं विरात्रे प्रत्यबुध्यत ॥ (८।२)

तस्यासीत् प्रतिबुद्धस्य शोकेन पिहितात्मनः । (९।१)

मनः संहृत्य विषये बुद्धिर् विस्तरगामिनी ॥ (९।२)

ततः संचिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः । (१०।१)

यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च ॥ (१०।२)

उक्तानि यानि चान्यानि यानि चेष्टानि तस्य ह । (११।१)

तानि सर्वाणि मनसा विनिश्चित्य तपोधनः ॥ (११।२)

अमावास्यां महाप्राज्ञ विप्रान् आनाय्य पूजितान् । (१२।१)

दक्षिणावर्तिकाः सर्वा बृसीः स्वयम् अथाकरोत् ॥ (१२।२)

सप्त विप्रांस्ततो भोज्ये युगपत् समुपानयत् । (१३।१)

ऋते च लवणं भोज्यं श्यामाकान्नं ददौ प्रभुः ॥ (१३।२)

दक्षिणाग्रास्ततो दर्भा विष्टरेषु निवेशिताः । (१४।१)

पादयोश्चैव विप्राणां ये त्वन्नम् उपभुञ्जते ॥ (१४।२)

कृत्वा च दक्षिणाग्रान् वै दर्भान् सुप्रयतः शुचिः । (१५।१)

प्रददौ श्रीमते पिण्डं नामगोत्रम् उदाहरन् ॥ (१५।२)

तत् कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकरम् आत्मनः । (१६।१)

पश्चात्तापेन महता तप्यमानो ऽभ्यचिन्तयत् ॥ (१६।२)

अकृतं मुनिभिः पूर्वं किं मयैतद् अनुष्ठितम् । (१७।१)

कथं नु शापेन न मां दहेयुर् ब्राह्मणा इति ॥ (१७।२)

ततः संचिन्तयामास वंशकर्तारम् आत्मनः । (१८।१)

ध्यातमात्रस्तथा चात्रिर् आजगाम तपोधनः ॥ (१८।२)

अथात्रिस्तं तथा दृष्ट्वा पुत्रशोकेन कर्शितम् । (१९।१)

भृशम् आश्वासयामास वाग्भिर् इष्टाभिर् अव्ययः ॥ (१९।२)

निमे संकल्पितस्ते ऽयं पितृयज्ञस्तपोधनः । (२०।१)

मा ते भूद् भीः पूर्वदृष्टो धर्मो ऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ (२०।२)

सो ऽयं स्वयंभुविहितो धर्मः संकल्पितस्त्वया । (२१।१)

ऋते स्वयंभुवः को ऽन्यः श्राद्धेयं विधिम् आहरेत् ॥ (२१।२)

आख्यास्यामि च ते भूयः श्राद्धेयं विधिम् उत्तमम् । (२२।१)

स्वयंभुविहितं पुत्र तत् कुरुष्व निबोध मे ॥ (२२।२)

कृत्वाग्निकरणं पूर्वं मन्त्रपूर्वं तपोधन । (२३।१)

ततो ऽर्यम्णे च सोमाय वरुणाय च नित्यशः ॥ (२३।२)

विश्वेदेवाश्च ये नित्यं पितृभिः सह गोचराः । (२४।१)

तेभ्यः संकल्पिता भागाः स्वयम् एव स्वयंभुवा ॥ (२४।२)

स्तोतव्या चेह पृथिवी निवापस्येह धारिणी । (२५।१)

वैष्णवी काश्यपी चेति तथैवेहाक्षयेति च ॥ (२५।२)

उदकानयने चैव स्तोतव्यो वरुणो विभुः । (२६।१)

ततो ऽग्निश्चैव सोमश्च आप्याय्याविह ते ऽनघ ॥ (२६।२)

देवास्तु पितरो नाम निर्मिता वै स्वयंभुवा । (२७।१)

ऊष्मपाः सुमहाभागास्तेषां भागाः प्रकल्पिताः ॥ (२७।२)

ते श्राद्धेनार्च्यमाना वै विमुच्यन्ते ह किल्बिषात् । (२८।१)

सप्तकः पितृवंशस्तु पूर्वदृष्टः स्वयंभुवा ॥ (२८।२)

विश्वे चाग्निमुखा देवाः संख्याताः पूर्वम् एव ते । (२९।१)

तेषां नामानि वक्ष्यामि भागार्हाणां महात्मनाम् ॥ (२९।२)

सहः कृतिर् विपाप्मा च पुण्यकृत् पावनस्तथा । (३०।१)

ग्राम्निः क्षेमः समूहश्च दिव्यसानुस्तथैव च ॥ (३०।२)

विवस्वान् वीर्यवान् ह्रीमान् कीर्तिमान् कृत एव च । (३१।१)

विपूर्वः सोमपूर्वश्च सूर्यश्रीश्चेति नामतः ॥ (३१।२)

सोमपः सूर्यसावित्रो दत्तात्मा पुष्करीयकः । (३२।१)

उष्णीनाभो नभोदश्च विश्वायुर् दीप्तिर् एव च ॥ (३२।२)

चमूहरः सुवेषश्च व्योमारिः शंकरो भवः । (३३।१)

ईशः कर्ता कृतिर् दक्षो भुवनो दिव्यकर्मकृत् ॥ (३३।२)

गणितः पञ्चवीर्यश्च आदित्यो रश्मिमांस्तथा । (३४।१)

सप्तकृत् सोमवर्चाश्च विश्वकृत् कविर् एव च ॥ (३४।२)

अनुगोप्ता सुगोप्ता च नप्ता चेश्वर एव च । (३५।१)

जितात्मा मुनिवीर्यश्च दीप्तलोमा भयंकरः ॥ (३५।२)

अतिकर्मा प्रतीतश्च प्रदाता चांशुमांस्तथा । (३६।१)

शैलाभः परमक्रोधी धीरोष्णी भूपतिस्तथा ॥ (३६।२)

स्रजी वज्री वरी चैव विश्वेदेवाः सनातनाः । (३७।१)

कीर्तितास्ते महाभागाः कालस्य गतिगोचराः ॥ (३७।२)

अश्राद्धेयानि धान्यानि कोद्रवाः पुलकास्तथा । (३८।१)

हिङ्गु द्रव्येषु शाकेषु पलाण्डुं लशुनं तथा ॥ (३८।२)

पलाण्डुः सौभञ्जनकस्तथा गृञ्जनकादयः । (३९।१)

कूष्माण्डजात्यलाबुं च कृष्णं लवणम् एव च ॥ (३९।२)

ग्राम्यं वाराहमांसं च यच्चैवाप्रोक्षितं भवेत् । (४०।१)

कृष्णाजाजी विडश्चैव शीतपाकी तथैव च । (४०।२)

अङ्कुराद्यास्तथा वर्ज्या इह शृङ्गाटकानि च ॥ (४०।३)

वर्जयेल्लवणं सर्वं तथा जम्बूफलानि च । (४१।१)

अवक्षुतावरुदितं तथा श्राद्धेषु वर्जयेत् ॥ (४१।२)

निवापे हव्यकव्ये वा गर्हितं च श्वदर्शनम् । (४२।१)

पितरश्चैव देवाश्च नाभिनन्दन्ति तद्धविः ॥ (४२।२)

चण्डालश्वपचौ वर्ज्यौ निवापे समुपस्थिते । (४३।१)

काषायवासी कुष्ठी वा पतितो ब्रह्महापि वा ॥ (४३।२)

संकीर्णयोनिर् विप्रश्च संबन्धी पतितश्च यः । (४४।१)

वर्जनीया बुधैर् एते निवापे समुपस्थिते ॥ (४४।२)

इत्येवम् उक्त्वा भगवान् स्ववंशजम् ऋषिं पुरा । (४५।१)

पितामहसभां दिव्यां जगामात्रिस्तपोधनः ॥ (४५।२)