MBh, 5, 78
Select a line for its word-by-word analysis.
धर्मज्ञेन वदान्येन धर्मयुक्तं च तत्त्वतः ॥ (१।३)
dharmajñena vadānyena dharmayuktaṃ ca tattvataḥ ||
संशमो बाहुवीर्यं च ख्यापितं माधवात्मनः ॥ (२।२)
saṃśamo bāhuvīryaṃ ca khyāpitaṃ mādhavātmanaḥ ||
तथैव फल्गुनेनापि यद् उक्तं तत् त्वया श्रुतम् । (३।१)
tathaiva phalgunenāpi yad uktaṃ tat tvayā śrutam |
सर्वम् एतद् अतिक्रम्य श्रुत्वा परमतं भवान् । (४।१)
sarvam etad atikramya śrutvā paramataṃ bhavān |
यत् प्राप्तकालं मन्येथास्तत् कुर्याः पुरुषोत्तम ॥ (४।२)
yat prāptakālaṃ manyethāstat kuryāḥ puruṣottama ||
तस्मिंस्तस्मिन्निमित्ते हि मतं भवति केशव । (५।१)
tasmiṃstasminnimitte hi mataṃ bhavati keśava |
प्राप्तकालं मनुष्येण स्वयं कार्यम् अरिंदम ॥ (५।२)
prāptakālaṃ manuṣyeṇa svayaṃ kāryam ariṃdama ||
अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर् भवति सो ऽन्यथा । (६।१)
anyathā cintito hyarthaḥ punar bhavati so 'nyathā |
अदृश्येष्वन्यथा कृष्ण दृश्येषु पुनर् अन्यथा ॥ (७।२)
adṛśyeṣvanyathā kṛṣṇa dṛśyeṣu punar anyathā ||
न तथा प्रणयो राज्ये यथा संप्रति वर्तते ॥ (८।२)
na tathā praṇayo rājye yathā saṃprati vartate ||
अक्षौहिण्यो हि सप्तेमास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥ (९।२)
akṣauhiṇyo hi saptemāstvatprasādājjanārdana ||
इमान् हि पुरुषव्याघ्रान् अचिन्त्यबलपौरुषान् । (१०।१)
imān hi puruṣavyāghrān acintyabalapauruṣān |
आत्तशस्त्रान् रणे दृष्ट्वा न व्यथेद् इह कः पुमान् ॥ (१०।२)
āttaśastrān raṇe dṛṣṭvā na vyathed iha kaḥ pumān ||
स भवान् कुरुमध्ये तं सान्त्वपूर्वं भयान्वितम् । (११।१)
sa bhavān kurumadhye taṃ sāntvapūrvaṃ bhayānvitam |
ब्रूयाद् वाक्यं यथा मन्दो न व्यथेत सुयोधनः ॥ (११।२)
brūyād vākyaṃ yathā mando na vyatheta suyodhanaḥ ||
युधिष्ठिरं भीमसेनं बीभत्सुं चापराजितम् । (१२।१)
yudhiṣṭhiraṃ bhīmasenaṃ bībhatsuṃ cāparājitam |
सहदेवं च मां चैव त्वां च रामं च केशव ॥ (१२।२)
sahadevaṃ ca māṃ caiva tvāṃ ca rāmaṃ ca keśava ||
सात्यकिं च महावीर्यं विराटं च सहात्मजम् । (१३।१)
sātyakiṃ ca mahāvīryaṃ virāṭaṃ ca sahātmajam |
द्रुपदं च सहामात्यं धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ॥ (१३।२)
drupadaṃ ca sahāmātyaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam ||
काशिराजं च विक्रान्तं धृष्टकेतुं च चेदिपम् । (१४।१)
kāśirājaṃ ca vikrāntaṃ dhṛṣṭaketuṃ ca cedipam |
मांसशोणितभृन्मर्त्यः प्रतियुध्येत को युधि ॥ (१४।२)
māṃsaśoṇitabhṛnmartyaḥ pratiyudhyeta ko yudhi ||
इष्टम् अर्थं महाबाहो धर्मराजस्य केवलम् ॥ (१५।२)
iṣṭam arthaṃ mahābāho dharmarājasya kevalam ||
विदुरश्चैव भीष्मश्च द्रोणश्च सहबाह्लिकः । (१६।१)
viduraścaiva bhīṣmaśca droṇaśca sahabāhlikaḥ |
श्रेयः समर्था विज्ञातुम् उच्यमानं त्वयानघ ॥ (१६।२)
śreyaḥ samarthā vijñātum ucyamānaṃ tvayānagha ||
ते चैनम् अनुनेष्यन्ति धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । (१७।१)
te cainam anuneṣyanti dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam |
श्रोता चार्थस्य विदुरस्त्वं च वक्ता जनार्दन । (१८।१)
śrotā cārthasya vidurastvaṃ ca vaktā janārdana |
कम् इवार्थं विवर्तन्तं स्थापयेतां न वर्त्मनि ॥ (१८।२)
kam ivārthaṃ vivartantaṃ sthāpayetāṃ na vartmani ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.