वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठः समन्युर् उपगम्य ह । (१।२)

प्रविश्यान्तःपुरं शुक्रो वन्दितो वृषपर्वणा । (१।३)

स प्रविश्यासने शुक्रः संदष्टोष्ठपुटो रुषा । (१।४)

वृषपर्वाणम् आसीनम् इत्युवाचाविचारयन् ॥ (१।५)

नाधर्मश्चरितो राजन् सद्यः फलति गौर् इव । (२।१)

शनैर् आवर्त्यमानो हि कर्तुर् मूलानि कृन्तति । (२।२)

पुत्रेषु वा नप्तृषु वा न चेद् आत्मनि पश्यति । (२।३)

फलत्येव ध्रुवं पापं गुरुभुक्तम् इवोदरे । (२।४)

अधीयानं हि तं राजन् क्षमावन्तं जितेन्द्रियम् ॥ (२।५)

यद् अघातयथा विप्रं कचम् आङ्गिरसं तदा । (३।१)

अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम् । (३।२)

शर्मिष्ठया देवयानी क्रूरम् उक्ता बहु प्रभो । (३।३)

विप्रकृत्य च संरम्भात् कूपे क्षिप्ता मनस्विनी । (३।४)

सा न कल्पेत वासाय तया हि रहितः कथम् । (३।५)

वसेयम् इह तस्मात् ते त्यजामि विषयं नृप ॥ (३।६)

वधाद् अनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर् मम । (४।१)

वृषपर्वन् निबोधेदं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम् । (४।२)

मा शोचीर् वृषपर्वस्त्वं मा क्रुध्यस्व विशां पते । (४।३)

स्थातुं त्वद्विषये राजन् न शक्ष्यामि त्वया सह । (४।४)

वृषपर्वा । (४।५)

अस्या गतिर् गतिर् मह्यं प्रियम् अस्याः प्रियं मम । (४।६)

यदि ब्रह्मन् घातयामि यदि चोपदिशाम्यहम् । (४।७)

शर्मिष्ठया देवयानीं तेन गच्छाम्यसद्गतिम् ॥ (४।८)

अहो माम् अभिजानासि दैत्य मिथ्याप्रलापिनम् । (५।१)

यथेमम् आत्मनो दोषं न नियच्छस्युपेक्षसे ॥ (५।२)

वृषपर्वोवाच । (६।१)

नाधर्मं न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव । (६।२)

त्वयि धर्मश्च सत्यं च तत् प्रसीदतु नो भवान् ॥ (६।३)

यद्यस्मान् अपहाय त्वम् इतो गच्छसि भार्गव । (७।१)

समुद्रं सम्प्रवेक्ष्यामो नान्यद् अस्ति परायणम् । (७।२)

पूर्वं मद्बान्धवैः सह । (७।३)

पातालम् अथ वा चाग्निं यद्येव देवान् गच्छेस्त्वं मां च त्यक्त्वा गृहाधिप । (७।४)

सर्वत्यागं ततः कृत्वा प्रविशामि हुताशनम् ॥ (७।५)

शुक्र उवाच । (८।१)

समुद्रं प्रविशध्वं वा दिशो वा द्रवतासुराः । (८।२)

दुहितुर् नाप्रियं सोढुं शक्तो ऽहं दयिता हि मे ॥ (८।३)

प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं ह्यत्र मे स्थितम् । (९।१)

प्रसन्ना देवयानी चेत् प्रियं नान्यतरं मम । (९।२)

योगक्षेमकरस्ते ऽहम् इन्द्रस्येव बृहस्पतिः ॥ (९।३)

वृषपर्वोवाच । (१०।१)

यत् किंचिद् असुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव । (१०।२)

भुवि हस्तिगवाश्वं वा तस्य त्वं मम चेश्वरः ॥ (१०।३)

शुक्र उवाच । (११।१)

यत् किंचिद् अस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर । (११।२)

तस्येश्वरो ऽस्मि यदि ते देवयानी प्रसाद्यताम् । (११।३)

वैशंपायन उवाच । (११।४)

ततस्तु त्वरितं शुक्रस्तेन राज्ञा समं ययौ । (११।५)

उवाच चैनां सुभगे प्रतिपन्नं वचस्तव । (११।६)

वैशंपायन उवाच । (११।७)

एवम् उक्तस्तथेत्याह वृषपर्वा महाकविः । (११।८)

देवयान्यन्तिकं गत्वा तम् अर्थं प्राह भार्गवः । (११।९)

वैशंपायनः । (११।१०)

शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा वृषपर्वा सबान्धवः । (११।११)

देवयानीं प्रसीदेति पपात भुवि पादयोः ॥ (११।१२)

देवयान्युवाच । (१२।१)

यदि त्वम् ईश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव । (१२।२)

नाभिजानामि तत् ते ऽहं राजा तु वदतु स्वयम् ॥ (१२।३)

वृषपर्वोवाच । (१३।१)

स्तुत्यो वन्द्यश्च सततं मया तातश्च ते शुभे । (१३।२)

यं कामम् अभिकामासि देवयानि शुचिस्मिते । (१३।३)

तत् ते ऽहं सम्प्रदास्यामि यदि चेद् अपि दुर्लभम् ॥ (१३।४)

देवयान्युवाच । (१४।१)

दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठाम् अभिकामये । (१४।२)

अनु मां तत्र गच्छेत् सा यत्र दास्यति मे पिता ॥ (१४।३)

वृषपर्वोवाच । (१५।१)

उत्तिष्ठ हे संग्रहीत्रि शर्मिष्ठां शीघ्रम् आनय । (१५।२)

यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम् । (१५।३)

त्यजेद् एकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । (१५।४)

ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ (१५।५)

वैशंपायन उवाच । (१६।१)

ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यम् अब्रवीत् । (१६।२)

उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखम् आवह ॥ (१६।३)

त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान् देवयान्या प्रचोदितः । (१७।१)

सा यं कामयते कामं स कार्यो ऽद्य त्वयानघे ॥ (१७।२)

शर्मिष्ठोवाच । (१८।१)

सा यं कामयते कामं करवाण्यहम् अद्य तम् । (१८।२)

यद्येवम् आह्वयेच्छुक्रो देवयानीकृते हि माम् । (१८।३)

मा त्वेवापगमच्छुक्रो देवयानी च मत्कृते ॥ (१८।४)

वैशंपायन उवाच । (१९।१)

ततः कन्यासहस्रेण वृता शिबिकया तदा । (१९।२)

पितुर् नियोगात् त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात् ॥ (१९।३)

शर्मिष्ठोवाच । (२०।१)

अहं कन्यासहस्रेण दासी ते परिचारिका । (२०।२)

चण्डाले ऽपि नियुङ्क्ष्वाद्य शिरसा धारयामि तम् । (२०।३)

गुरुं वा स्पर्शयाम्यद्य दासीनां धर्मम् उत्तमम् । (२०।४)

अनु त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥ (२०।५)

देवयान्युवाच । (२१।१)

स्तुवतो दुहिता ते ऽहं बन्दिनः प्रतिगृह्णतः । (२१।२)

स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि ॥ (२१।३)

शर्मिष्ठोवाच । (२२।१)

येन केनचिद् आर्तानां ज्ञातीनां सुखम् आवहेत् । (२२।२)

सर्वम् आहृत्य कर्तव्यम् एष धर्मः सनातनः । (२२।३)

एवं कृत्वा करिष्यामि यन् मां वक्ष्यसि शोभने । (२२।४)

अतस्त्वाम् अनुयास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥ (२२।५)

वैशंपायन उवाच । (२३।१)

प्रतिश्रुते दासभावे दुहित्रा वृषपर्वणः । (२३।२)

देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२३।३)

प्रविशामि पुरं तात तुष्टास्मि द्विजसत्तम । (२४।१)

अमोघं तव विज्ञानम् अस्ति विद्याबलं च ते ॥ (२४।२)

एवम् उक्तो दुहित्रा स द्विजश्रेष्ठो महायशाः । (२५।१)

प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्वदानवैः ॥ (२५।२)