भीष्म उवाच । (१।१)

ततः स विदितो राज्ञः प्रविश्य गृहम् उत्तमम् । (१।२)

पूजितो राक्षसेन्द्रेण निषसादासनोत्तमे ॥ (१।३)

पृष्टश्च गोत्रचरणं स्वाध्यायं ब्रह्मचारिकम् । (२।१)

न तत्र व्याजहारान्यद् गोत्रमात्राद् ऋते द्विजः ॥ (२।२)

ब्रह्मवर्चसहीनस्य स्वाध्यायविरतस्य च । (३।१)

गोत्रमात्रविदो राजा निवासं समपृच्छत ॥ (३।२)

क्व ते निवासः कल्याण किंगोत्रा ब्राह्मणी च ते । (४।१)

तत्त्वं ब्रूहि न भीः कार्या विश्रमस्व यथासुखम् ॥ (४।२)

गौतम उवाच । (५।१)

मध्यदेशप्रसूतो ऽहं वासो मे शबरालये । (५।२)

शूद्रा पुनर्भूर् भार्या मे सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (५।३)

भीष्म उवाच । (६।१)

ततो राजा विममृशे कथं कार्यम् इदं भवेत् । (६।२)

कथं वा सुकृतं मे स्याद् इति बुद्ध्यान्वचिन्तयत् ॥ (६।३)

अयं वै जननाद् विप्रः सुहृत् तस्य महात्मनः । (७।१)

संप्रेषितश्च तेनायं काश्यपेन ममान्तिकम् ॥ (७।२)

तस्य प्रियं करिष्यामि स हि माम् आश्रितः सदा । (८।१)

भ्राता मे बान्धवश्चासौ सखा च हृदयंगमः ॥ (८।२)

कार्त्तिक्याम् अद्य भोक्तारः सहस्रं मे द्विजोत्तमाः । (९।१)

तत्रायम् अपि भोक्ता वै देयम् अस्मै च मे धनम् ॥ (९।२)

ततः सहस्रं विप्राणां विदुषां समलंकृतम् । (१०।१)

स्नातानाम् अनुसंप्राप्तम् अहतक्षौमवाससाम् ॥ (१०।२)

तान् आगतान् द्विजश्रेष्ठान् विरूपाक्षो विशां पते । (११।१)

यथार्हं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (११।२)

बृस्यस्तेषां तु संन्यस्ता राक्षसेन्द्रस्य शासनात् । (१२।१)

भूमौ वरकुथास्तीर्णाः प्रेष्यैर् भरतसत्तम ॥ (१२।२)

तासु ते पूजिता राज्ञा निषण्णा द्विजसत्तमाः । (१३।१)

व्यराजन्त महाराज नक्षत्रपतयो यथा ॥ (१३।२)

ततो जाम्बूनदाः पात्रीर् वज्राङ्का विमलाः शुभाः । (१४।१)

वरान्नपूर्णा विप्रेभ्यः प्रादान्मधुघृताप्लुताः ॥ (१४।२)

तस्य नित्यं तथाषाढ्यां माघ्यां च बहवो द्विजाः । (१५।१)

ईप्सितं भोजनवरं लभन्ते सत्कृतं सदा ॥ (१५।२)

विशेषतस्तु कार्त्तिक्यां द्विजेभ्यः सम्प्रयच्छति । (१६।१)

शरद्व्यपाये रत्नानि पौर्णमास्याम् इति श्रुतिः ॥ (१६।२)

सुवर्णं रजतं चैव मणीन् अथ च मौक्तिकम् । (१७।१)

वज्रान्महाधनांश्चैव वैडूर्याजिनराङ्कवान् ॥ (१७।२)

रत्नराशीन् विनिक्षिप्य दक्षिणार्थे स भारत । (१८।१)

ततः प्राह द्विजश्रेष्ठान् विरूपाक्षो महायशाः ॥ (१८।२)

गृह्णीत रत्नान्येतानि यथोत्साहं यथेष्टतः । (१९।१)

येषु येषु च भाण्डेषु भुक्तं वो द्विजसत्तमाः । (१९।२)

तान्येवादाय गच्छध्वं स्ववेश्मानीति भारत ॥ (१९।३)

इत्युक्तवचने तस्मिन् राक्षसेन्द्रे महात्मनि । (२०।१)

यथेष्टं तानि रत्नानि जगृहुर् ब्राह्मणर्षभाः ॥ (२०।२)

ततो महार्हैस्ते सर्वे रत्नैर् अभ्यर्चिताः शुभैः । (२१।१)

ब्राह्मणा मृष्टवसनाः सुप्रीताः स्म तदाभवन् ॥ (२१।२)

ततस्तान् राक्षसेन्द्रश्च द्विजान् आह पुनर् वचः । (२२।१)

नानादिगागतान् राजन् राक्षसान् प्रतिषिध्य वै ॥ (२२।२)

अध्यैकदिवसं विप्रा न वो ऽस्तीह भयं क्वचित् । (२३।१)

राक्षसेभ्यः प्रमोदध्वम् इष्टतो यात माचिरम् ॥ (२३।२)

ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे विप्रसंघाः समन्ततः । (२४।१)

गौतमो ऽपि सुवर्णस्य भारम् आदाय सत्वरः ॥ (२४।२)

कृच्छ्रात् समुद्वहन् वीर न्यग्रोधं समुपागमत् । (२५।१)

न्यषीदच्च परिश्रान्तः क्लान्तश्च क्षुधितश्च ह ॥ (२५।२)

ततस्तम् अभ्यगाद् राजन् राजधर्मा खगोत्तमः । (२६।१)

स्वागतेनाभ्यनन्दच्च गौतमं मित्रवत्सलः ॥ (२६।२)

तस्य पक्षाग्रविक्षेपैः क्लमं व्यपनयत् खगः । (२७।१)

पूजां चाप्यकरोद् धीमान् भोजनं चाप्यकल्पयत् ॥ (२७।२)

स भुक्तवान् सुविश्रान्तो गौतमो ऽचिन्तयत् तदा । (२८।१)

हाटकस्याभिरूपस्य भारो ऽयं सुमहान्मया । (२८।२)

गृहीतो लोभमोहाद् वै दूरं च गमनं मम ॥ (२८।३)

न चास्ति पथि भोक्तव्यं प्राणसंधारणं मम । (२९।१)

किं कृत्वा धारयेयं वै प्राणान् इत्यभ्यचिन्तयत् ॥ (२९।२)

ततः स पथि भोक्तव्यं प्रेक्षमाणो न किंचन । (३०।१)

कृतघ्नः पुरुषव्याघ्र मनसेदम् अचिन्तयत् ॥ (३०।२)

अयं बकपतिः पार्श्वे मांसराशिः स्थितो मम । (३१।१)

इमं हत्वा गृहीत्वा च यास्ये ऽहं समभिद्रुतम् ॥ (३१।२)