महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 20

998 of 1995 · 109 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

ततो युधिष्ठिरो द्रोणं दृष्ट्वान्तिकम् उपागतम् । (१।२)

tato yudhiṣṭhiro droṇaṃ dṛṣṭvāntikam upāgatam |

1.3१.३

महता शरवर्षेण प्रत्यगृह्णाद् अभीतवत् ॥ (१।३)

mahatā śaravarṣeṇa pratyagṛhṇād abhītavat ||

2.1२.१

ततो हलहलाशब्द आसीद् यौधिष्ठिरे बले । (२।१)

tato halahalāśabda āsīd yaudhiṣṭhire bale |

2.2२.२

जिघृक्षति महासिंहे गजानाम् इव यूथपम् ॥ (२।२)

jighṛkṣati mahāsiṃhe gajānām iva yūthapam ||

3.1३.१

दृष्ट्वा द्रोणं ततः शूरः सत्यजित् सत्यविक्रमः । (३।१)

dṛṣṭvā droṇaṃ tataḥ śūraḥ satyajit satyavikramaḥ |

3.2३.२

युधिष्ठिरं परिप्रेप्सुम् आचार्यं समुपाद्रवत् ॥ (३।२)

yudhiṣṭhiraṃ pariprepsum ācāryaṃ samupādravat ||

4.1४.१

तत आचार्यपाञ्चाल्यौ युयुधाते परस्परम् । (४।१)

tata ācāryapāñcālyau yuyudhāte parasparam |

4.2४.२

विक्षोभयन्तौ तत् सैन्यम् इन्द्रवैरोचनाविव ॥ (४।२)

vikṣobhayantau tat sainyam indravairocanāviva ||

5.1५.१

ततः सत्यजितं तीक्ष्णैर् दशभिर् मर्मभेदिभिः । (५।१)

tataḥ satyajitaṃ tīkṣṇair daśabhir marmabhedibhiḥ |

5.2५.२

अविध्यच्छीघ्रम् आचार्यश्छित्त्वास्य सशरं धनुः ॥ (५।२)

avidhyacchīghram ācāryaśchittvāsya saśaraṃ dhanuḥ ||

6.1६.१

स शीघ्रतरम् आदाय धनुर् अन्यत् प्रतापवान् । (६।१)

sa śīghrataram ādāya dhanur anyat pratāpavān |

6.2६.२

द्रोणं सो ऽभिजघानाशु विंशद्भिः कङ्कपत्रिभिः ॥ (६।२)

droṇaṃ so 'bhijaghānāśu viṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ ||

7.1७.१

ज्ञात्वा सत्यजिता द्रोणं ग्रस्यमानम् इवाहवे । (७।१)

jñātvā satyajitā droṇaṃ grasyamānam ivāhave |

7.2७.२

वृकः शरशतैस्तीक्ष्णैः पाञ्चाल्यो द्रोणम् अर्दयत् ॥ (७।२)

vṛkaḥ śaraśataistīkṣṇaiḥ pāñcālyo droṇam ardayat ||

8.1८.१

संछाद्यमानं समरे द्रोणं दृष्ट्वा महारथम् । (८।१)

saṃchādyamānaṃ samare droṇaṃ dṛṣṭvā mahāratham |

8.2८.२

चुक्रुशुः पाण्डवा राजन् वस्त्राणि दुधुवुश्च ह ॥ (८।२)

cukruśuḥ pāṇḍavā rājan vastrāṇi dudhuvuśca ha ||

9.1९.१

वृकस्तु परमक्रुद्धो द्रोणं षष्ट्या स्तनान्तरे । (९।१)

vṛkastu paramakruddho droṇaṃ ṣaṣṭyā stanāntare |

9.2९.२

विव्याध बलवान् राजंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (९।२)

vivyādha balavān rājaṃstad adbhutam ivābhavat ||

10.1१०.१

द्रोणस्तु शरवर्षेण छाद्यमानो महारथः । (१०।१)

droṇastu śaravarṣeṇa chādyamāno mahārathaḥ |

10.2१०.२

वेगं चक्रे महावेगः क्रोधाद् उद्वृत्य चक्षुषी ॥ (१०।२)

vegaṃ cakre mahāvegaḥ krodhād udvṛtya cakṣuṣī ||

11.1११.१

ततः सत्यजितश्चापं छित्त्वा द्रोणो वृकस्य च । (११।१)

tataḥ satyajitaścāpaṃ chittvā droṇo vṛkasya ca |

11.2११.२

षड्भिः ससूतं सहयं शरैर् द्रोणो ऽवधीद् वृकम् ॥ (११।२)

ṣaḍbhiḥ sasūtaṃ sahayaṃ śarair droṇo 'vadhīd vṛkam ||

12.1१२.१

अथान्यद् धनुर् आदाय सत्यजिद् वेगवत्तरम् । (१२।१)

athānyad dhanur ādāya satyajid vegavattaram |

12.2१२.२

साश्वं ससूतं विशिखैर् द्रोणं विव्याध सध्वजम् ॥ (१२।२)

sāśvaṃ sasūtaṃ viśikhair droṇaṃ vivyādha sadhvajam ||

13.1१३.१

स तन्न ममृषे द्रोणः पाञ्चाल्येनार्दनं मृधे । (१३।१)

sa tanna mamṛṣe droṇaḥ pāñcālyenārdanaṃ mṛdhe |

13.2१३.२

ततस्तस्य विनाशाय सत्वरं व्यसृजच्छरान् ॥ (१३।२)

tatastasya vināśāya satvaraṃ vyasṛjaccharān ||

14.1१४.१

हयान् ध्वजं धनुर् मुष्टिम् उभौ च पार्ष्णिसारथी । (१४।१)

hayān dhvajaṃ dhanur muṣṭim ubhau ca pārṣṇisārathī |

14.2१४.२

अवाकिरत् ततो द्रोणः शरवर्षैः सहस्रशः ॥ (१४।२)

avākirat tato droṇaḥ śaravarṣaiḥ sahasraśaḥ ||

15.1१५.१

तथा संछिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः । (१५।१)

tathā saṃchidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ |

15.2१५.२

पाञ्चाल्यः परमास्त्रज्ञः शोणाश्वं समयोधयत् ॥ (१५।२)

pāñcālyaḥ paramāstrajñaḥ śoṇāśvaṃ samayodhayat ||

16.1१६.१

स सत्यजितम् आलक्ष्य तथोदीर्णं महाहवे । (१६।१)

sa satyajitam ālakṣya tathodīrṇaṃ mahāhave |

16.2१६.२

अर्धचन्द्रेण चिछेद शिरस्तस्य महात्मनः ॥ (१६।२)

ardhacandreṇa cicheda śirastasya mahātmanaḥ ||

17.1१७.१

तस्मिन् हते महामात्रे पाञ्चालानां रथर्षभे । (१७।१)

tasmin hate mahāmātre pāñcālānāṃ ratharṣabhe |

17.2१७.२

अपायाज्जवनैर् अश्वैर् द्रोणात् त्रस्तो युधिष्ठिरः ॥ (१७।२)

apāyājjavanair aśvair droṇāt trasto yudhiṣṭhiraḥ ||

18.1१८.१

पाञ्चालाः केकया मत्स्याश्चेदिकारूषकोसलाः । (१८।१)

pāñcālāḥ kekayā matsyāścedikārūṣakosalāḥ |

18.2१८.२

युधिष्ठिरम् उदीक्षन्तो हृष्टा द्रोणम् उपाद्रवन् ॥ (१८।२)

yudhiṣṭhiram udīkṣanto hṛṣṭā droṇam upādravan ||

19.1१९.१

ततो युधिष्ठिरप्रेप्सुर् आचार्यः शत्रुपूगहा । (१९।१)

tato yudhiṣṭhiraprepsur ācāryaḥ śatrupūgahā |

19.2१९.२

व्यधमत् तान्यनीकानि तूलराशिम् इवानिलः ॥ (१९।२)

vyadhamat tānyanīkāni tūlarāśim ivānilaḥ ||

20.1२०.१

निर्दहन्तम् अनीकानि तानि तानि पुनः पुनः । (२०।१)

nirdahantam anīkāni tāni tāni punaḥ punaḥ |

20.2२०.२

द्रोणं मत्स्याद् अवरजः शतानीको ऽभ्यवर्तत ॥ (२०।२)

droṇaṃ matsyād avarajaḥ śatānīko 'bhyavartata ||

21.1२१.१

सूर्यरश्मिप्रतीकाशैः कर्मारपरिमार्जितैः । (२१।१)

sūryaraśmipratīkāśaiḥ karmāraparimārjitaiḥ |

21.2२१.२

षड्भिः ससूतं सहयं द्रोणं विद्ध्वानदद् भृशम् ॥ (२१।२)

ṣaḍbhiḥ sasūtaṃ sahayaṃ droṇaṃ viddhvānadad bhṛśam ||

22.1२२.१

तस्य नानदतो द्रोणः शिरः कायात् सकुण्डलम् । (२२।१)

tasya nānadato droṇaḥ śiraḥ kāyāt sakuṇḍalam |

22.2२२.२

क्षुरेणापाहरत् तूर्णं ततो मत्स्याः प्रदुद्रुवुः ॥ (२२।२)

kṣureṇāpāharat tūrṇaṃ tato matsyāḥ pradudruvuḥ ||

23.1२३.१

मत्स्याञ् जित्वाजयच्चेदीन् कारूषान् केकयान् अपि । (२३।१)

matsyāñ jitvājayaccedīn kārūṣān kekayān api |

23.2२३.२

पाञ्चालान् सृञ्जयान् पाण्डून् भारद्वाजः पुनः पुनः ॥ (२३।२)

pāñcālān sṛñjayān pāṇḍūn bhāradvājaḥ punaḥ punaḥ ||

24.1२४.१

तं दहन्तम् अनीकानि क्रुद्धम् अग्निं यथा वनम् । (२४।१)

taṃ dahantam anīkāni kruddham agniṃ yathā vanam |

24.2२४.२

दृष्ट्वा रुक्मरथं क्रुद्धं समकम्पन्त सृञ्जयाः ॥ (२४।२)

dṛṣṭvā rukmarathaṃ kruddhaṃ samakampanta sṛñjayāḥ ||

25.1२५.१

उत्तमं ह्यादधानस्य धनुर् अस्याशुकारिणः । (२५।१)

uttamaṃ hyādadhānasya dhanur asyāśukāriṇaḥ |

25.2२५.२

ज्याघोषो निघ्नतो ऽमित्रान् दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥ (२५।२)

jyāghoṣo nighnato 'mitrān dikṣu sarvāsu śuśruve ||

26.1२६.१

नागान् अश्वान् पदातींश्च रथिनो गजसादिनः । (२६।१)

nāgān aśvān padātīṃśca rathino gajasādinaḥ |

26.2२६.२

रौद्रा हस्तवता मुक्ताः प्रमथ्नन्ति स्म सायकाः ॥ (२६।२)

raudrā hastavatā muktāḥ pramathnanti sma sāyakāḥ ||

27.1२७.१

नानद्यमानः पर्जन्यो मिश्रवातो हिमात्यये । (२७।१)

nānadyamānaḥ parjanyo miśravāto himātyaye |

27.2२७.२

अश्मवर्षम् इवावर्षत् परेषां भयम् आदधत् ॥ (२७।२)

aśmavarṣam ivāvarṣat pareṣāṃ bhayam ādadhat ||

28.1२८.१

सर्वा दिशः समचरत् सैन्यं विक्षोभयन्न् इव । (२८।१)

sarvā diśaḥ samacarat sainyaṃ vikṣobhayann iva |

28.2२८.२

बली शूरो महेष्वासो मित्राणाम् अभयंकरः ॥ (२८।२)

balī śūro maheṣvāso mitrāṇām abhayaṃkaraḥ ||

29.1२९.१

तस्य विद्युद् इवाभ्रेषु चापं हेमपरिष्कृतम् । (२९।१)

tasya vidyud ivābhreṣu cāpaṃ hemapariṣkṛtam |

29.2२९.२

दिक्षु सर्वास्वपश्याम द्रोणस्यामिततेजसः ॥ (२९।२)

dikṣu sarvāsvapaśyāma droṇasyāmitatejasaḥ ||

30.1३०.१

द्रोणस्तु पाण्डवानीके चकार कदनं महत् । (३०।१)

droṇastu pāṇḍavānīke cakāra kadanaṃ mahat |

30.2३०.२

यथा दैत्यगणे विष्णुः सुरासुरनमस्कृतः ॥ (३०।२)

yathā daityagaṇe viṣṇuḥ surāsuranamaskṛtaḥ ||

31.1३१.१

स शूरः सत्यवाक् प्राज्ञो बलवान् सत्यविक्रमः । (३१।१)

sa śūraḥ satyavāk prājño balavān satyavikramaḥ |

31.2३१.२

महानुभावः कालान्ते रौद्रीं भीरुविभीषणाम् ॥ (३१।२)

mahānubhāvaḥ kālānte raudrīṃ bhīruvibhīṣaṇām ||

32.1३२.१

कवचोर्मिध्वजावर्तां मर्त्यकूलापहारिणीम् । (३२।१)

kavacormidhvajāvartāṃ martyakūlāpahāriṇīm |

32.2३२.२

गजवाजिमहाग्राहाम् असिमीनां दुरासदाम् ॥ (३२।२)

gajavājimahāgrāhām asimīnāṃ durāsadām ||

33.1३३.१

वीरास्थिशर्करां रौद्रां भेरीमुरजकच्छपाम् । (३३।१)

vīrāsthiśarkarāṃ raudrāṃ bherīmurajakacchapām |

33.2३३.२

चर्मवर्मप्लवां घोरां केशशैवलशाड्वलाम् ॥ (३३।२)

carmavarmaplavāṃ ghorāṃ keśaśaivalaśāḍvalām ||

34.1३४.१

शरौघिणीं धनुःस्रोतां बाहुपन्नगसंकुलाम् । (३४।१)

śaraughiṇīṃ dhanuḥsrotāṃ bāhupannagasaṃkulām |

34.2३४.२

रणभूमिवहां घोरां कुरुसृञ्जयवाहिनीम् । (३४।२)

raṇabhūmivahāṃ ghorāṃ kurusṛñjayavāhinīm |

34.3३४.३

मनुष्यशीर्षपाषाणां शक्तिमीनां गदोडुपाम् ॥ (३४।३)

manuṣyaśīrṣapāṣāṇāṃ śaktimīnāṃ gadoḍupām ||

35.1३५.१

उष्णीषफेनवसनां निष्कीर्णान्त्रसरीसृपाम् । (३५।१)

uṣṇīṣaphenavasanāṃ niṣkīrṇāntrasarīsṛpām |

35.2३५.२

वीरापहारिणीम् उग्रां मांसशोणितकर्दमाम् ॥ (३५।२)

vīrāpahāriṇīm ugrāṃ māṃsaśoṇitakardamām ||

36.1३६.१

हस्तिग्राहां केतुवृक्षां क्षत्रियाणां निमज्जनीम् । (३६।१)

hastigrāhāṃ ketuvṛkṣāṃ kṣatriyāṇāṃ nimajjanīm |

36.2३६.२

क्रूरां शरीरसंघाटां सादिनक्रां दुरत्ययाम् । (३६।२)

krūrāṃ śarīrasaṃghāṭāṃ sādinakrāṃ duratyayām |

36.3३६.३

द्रोणः प्रावर्तयत् तत्र नदीम् अन्तकगामिनीम् ॥ (३६।३)

droṇaḥ prāvartayat tatra nadīm antakagāminīm ||

37.1३७.१

क्रव्यादगणसंघुष्टां श्वशृगालगणायुताम् । (३७।१)

kravyādagaṇasaṃghuṣṭāṃ śvaśṛgālagaṇāyutām |

37.2३७.२

निषेवितां महारौद्रैः पिशिताशैः समन्ततः ॥ (३७।२)

niṣevitāṃ mahāraudraiḥ piśitāśaiḥ samantataḥ ||

38.1३८.१

तं दहन्तम् अनीकानि रथोदारं कृतान्तवत् । (३८।१)

taṃ dahantam anīkāni rathodāraṃ kṛtāntavat |

38.2३८.२

सर्वतो ऽभ्यद्रवन् द्रोणं कुन्तीपुत्रपुरोगमाः ॥ (३८।२)

sarvato 'bhyadravan droṇaṃ kuntīputrapurogamāḥ ||

39.1३९.१

तांस्तु शूरान्महेष्वासांस् तावकाभ्युद्यतायुधाः । (३९।१)

tāṃstu śūrānmaheṣvāsāṃs tāvakābhyudyatāyudhāḥ |

39.2३९.२

राजानो राजपुत्राश्च समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (३९।२)

rājāno rājaputrāśca samantāt paryavārayan ||

40.1४०.१

ततो द्रोणः सत्यसंधः प्रभिन्न इव कुञ्जरः । (४०।१)

tato droṇaḥ satyasaṃdhaḥ prabhinna iva kuñjaraḥ |

40.2४०.२

अभ्यतीत्य रथानीकं दृढसेनम् अपातयत् ॥ (४०।२)

abhyatītya rathānīkaṃ dṛḍhasenam apātayat ||

41.1४१.१

ततो राजानम् आसाद्य प्रहरन्तम् अभीतवत् । (४१।१)

tato rājānam āsādya praharantam abhītavat |

41.2४१.२

अविध्यन्नवभिः क्षेमं स हतः प्रापतद् रथात् ॥ (४१।२)

avidhyannavabhiḥ kṣemaṃ sa hataḥ prāpatad rathāt ||

42.1४२.१

स मध्यं प्राप्य सैन्यानां सर्वाः प्रविचरन् दिशः । (४२।१)

sa madhyaṃ prāpya sainyānāṃ sarvāḥ pravicaran diśaḥ |

42.2४२.२

त्राता ह्यभवद् अन्येषां न त्रातव्यः कथंचन ॥ (४२।२)

trātā hyabhavad anyeṣāṃ na trātavyaḥ kathaṃcana ||

43.1४३.१

शिखण्डिनं द्वादशभिर् विंशत्या चोत्तमौजसम् । (४३।१)

śikhaṇḍinaṃ dvādaśabhir viṃśatyā cottamaujasam |

43.2४३.२

वसुदानं च भल्लेन प्रेषयद् यमसादनम् ॥ (४३।२)

vasudānaṃ ca bhallena preṣayad yamasādanam ||

44.1४४.१

अशीत्या क्षत्रवर्माणं षड्विंशत्या सुदक्षिणम् । (४४।१)

aśītyā kṣatravarmāṇaṃ ṣaḍviṃśatyā sudakṣiṇam |

44.2४४.२

क्षत्रदेवं तु भल्लेन रथनीडाद् अपाहरत् ॥ (४४।२)

kṣatradevaṃ tu bhallena rathanīḍād apāharat ||

45.1४५.१

युधामन्युं चतुःषष्ट्या त्रिंशता चैव सात्यकिम् । (४५।१)

yudhāmanyuṃ catuḥṣaṣṭyā triṃśatā caiva sātyakim |

45.2४५.२

विद्ध्वा रुक्मरथस्तूर्णं युधिष्ठिरम् उपाद्रवत् ॥ (४५।२)

viddhvā rukmarathastūrṇaṃ yudhiṣṭhiram upādravat ||

46.1४६.१

ततो युधिष्ठिरः क्षिप्रं कितवो राजसत्तमः । (४६।१)

tato yudhiṣṭhiraḥ kṣipraṃ kitavo rājasattamaḥ |

46.2४६.२

अपायाज्जवनैर् अश्वैः पाञ्चाल्यो द्रोणम् अभ्ययात् ॥ (४६।२)

apāyājjavanair aśvaiḥ pāñcālyo droṇam abhyayāt ||

47.1४७.१

तं द्रोणः सधनुष्कं तु साश्वयन्तारम् अक्षिणोत् । (४७।१)

taṃ droṇaḥ sadhanuṣkaṃ tu sāśvayantāram akṣiṇot |

47.2४७.२

स हतः प्रापतद् भूमौ रथाज्ज्योतिर् इवाम्बरात् ॥ (४७।२)

sa hataḥ prāpatad bhūmau rathājjyotir ivāmbarāt ||

48.1४८.१

तस्मिन् हते राजपुत्रे पाञ्चालानां यशस्करे । (४८।१)

tasmin hate rājaputre pāñcālānāṃ yaśaskare |

48.2४८.२

हत द्रोणं हत द्रोणम् इत्यासीत् तुमुलं महत् ॥ (४८।२)

hata droṇaṃ hata droṇam ityāsīt tumulaṃ mahat ||

49.1४९.१

तांस्तथा भृशसंक्रुद्धान् पाञ्चालान्मत्स्यकेकयान् । (४९।१)

tāṃstathā bhṛśasaṃkruddhān pāñcālānmatsyakekayān |

49.2४९.२

सृञ्जयान् पाण्डवांश्चैव द्रोणो व्यक्षोभयद् बली ॥ (४९।२)

sṛñjayān pāṇḍavāṃścaiva droṇo vyakṣobhayad balī ||

50.1५०.१

सात्यकिं चेकितानं च धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ । (५०।१)

sātyakiṃ cekitānaṃ ca dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau |

50.2५०.२

वार्धक्षेमिं चित्रसेनं सेनाबिन्दुं सुवर्चसम् ॥ (५०।२)

vārdhakṣemiṃ citrasenaṃ senābinduṃ suvarcasam ||

51.1५१.१

एतांश्चान्यांश्च सुबहून्नानाजनपदेश्वरान् । (५१।१)

etāṃścānyāṃśca subahūnnānājanapadeśvarān |

51.2५१.२

सर्वान् द्रोणो ऽजयद् युद्धे कुरुभिः परिवारितः ॥ (५१।२)

sarvān droṇo 'jayad yuddhe kurubhiḥ parivāritaḥ ||

52.1५२.१

तावकास्तु महाराज जयं लब्ध्वा महाहवे । (५२।१)

tāvakāstu mahārāja jayaṃ labdhvā mahāhave |

52.2५२.२

पाण्डवेयान् रणे जघ्नुर् द्रवमाणान् समन्ततः ॥ (५२।२)

pāṇḍaveyān raṇe jaghnur dravamāṇān samantataḥ ||

53.1५३.१

ते दानवा इवेन्द्रेण वध्यमाना महात्मना । (५३।१)

te dānavā ivendreṇa vadhyamānā mahātmanā |

53.2५३.२

पाञ्चालाः केकया मत्स्याः समकम्पन्त भारत ॥ (५३।२)

pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ samakampanta bhārata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 20

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit