व्यास उवाच । (१।१)

एषा पूर्वतरा वृत्तिर् ब्राह्मणस्य विधीयते । (१।२)

ज्ञानवान् एव कर्माणि कुर्वन् सर्वत्र सिध्यति ॥ (१।३)

तत्र चेन्न भवेद् एवं संशयः कर्मनिश्चये । (२।१)

किं नु कर्म स्वभावो ऽयं ज्ञानं कर्मेति वा पुनः ॥ (२।२)

तत्र चेह विवित्सा स्याज्ज्ञानं चेत् पुरुषं प्रति । (३।१)

उपपत्त्युपलब्धिभ्यां वर्णयिष्यामि तच्छृणु ॥ (३।२)

पौरुषं कारणं केचिद् आहुः कर्मसु मानवाः । (४।१)

दैवम् एके प्रशंसन्ति स्वभावं चापरे जनाः ॥ (४।२)

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः । (५।१)

त्रयम् एतत् पृथग्भूतम् अविवेकं तु केचन ॥ (५।२)

एवम् एतन्न चाप्येवम् उभे चापि न चाप्युभे । (६।१)

कर्मस्था विषमं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः ॥ (६।२)

त्रेतायां द्वापरे चैव कलिजाश्च ससंशयाः । (७।१)

तपस्विनः प्रशान्ताश्च सत्त्वस्थाश्च कृते युगे ॥ (७।२)

अपृथग्दर्शिनः सर्वे ऋक्सामसु यजुःषु च । (८।१)

कामद्वेषौ पृथग् दृष्ट्वा तपः कृत उपासते ॥ (८।२)

तपोधर्मेण संयुक्तस्तपोनित्यः सुसंशितः । (९।१)

तेन सर्वान् अवाप्नोति कामान् यान्मनसेच्छति ॥ (९।२)

तपसा तद् अवाप्नोति यद् भूत्वा सृजते जगत् । (१०।१)

तद्भूतश्च ततः सर्वो भूतानां भवति प्रभुः ॥ (१०।२)

तद् उक्तं वेदवादेषु गहनं वेददर्शिभिः । (११।१)

वेदान्तेषु पुनर् व्यक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते ॥ (११।२)

आरम्भयज्ञाः क्षत्रस्य हविर्यज्ञा विशः स्मृताः । (१२।१)

परिचारयज्ञाः शूद्राश्च जपयज्ञा द्विजातयः ॥ (१२।२)

परिनिष्ठितकार्यो हि स्वाध्यायेन द्विजो भवेत् । (१३।१)

कुर्याद् अन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ (१३।२)

त्रेतादौ सकला वेदा यज्ञा वर्णाश्रमास्तथा । (१४।१)

संरोधाद् आयुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ॥ (१४।२)

द्वापरे विप्लवं यान्ति वेदाः कलियुगे तथा । (१५।१)

दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते कलेर् अन्ते पुनः पुनः ॥ (१५।२)

उत्सीदन्ति स्वधर्माश्च तत्राधर्मेण पीडिताः । (१६।१)

गवां भूमेश्च ये चापाम् ओषधीनां च ये रसाः ॥ (१६।२)

अधर्मान्तर्हिता वेदा वेदधर्मास्तथाश्रमाः । (१७।१)

विक्रियन्ते स्वधर्मस्थाः स्थावराणि चराणि च ॥ (१७।२)

यथा सर्वाणि भूतानि वृष्टिर् भौमानि वर्षति । (१८।१)

सृजते सर्वतो ऽङ्गानि तथा वेदा युगे युगे ॥ (१८।२)

विसृतं कालनानात्वम् अनादिनिधनं च यत् । (१९।१)

कीर्तितं तत् पुरस्तान्मे यतः संयान्ति यान्ति च ॥ (१९।२)

धातेदं प्रभवस्थानं भूतानां संयमो यमः । (२०।१)

स्वभावेन प्रवर्तन्ते द्वंद्वसृष्टानि भूरिशः ॥ (२०।२)

सर्गः कालो धृतिर् वेदाः कर्ता कार्यं क्रिया फलम् । (२१।१)

एतत् ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ (२१।२)