MBh, 5, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां बुद्धिजीविनः । (१।२)
bhūtānāṃ prāṇinaḥ śreṣṭhāḥ prāṇināṃ buddhijīvinaḥ |
बुद्धिमत्सु नराः श्रेष्ठा नराणां तु द्विजातयः ॥ (१।३)
buddhimatsu narāḥ śreṣṭhā narāṇāṃ tu dvijātayaḥ ||
द्विजेषु वैद्याः श्रेयांसो वैद्येषु कृतबुद्धयः । (२।१)
dvijeṣu vaidyāḥ śreyāṃso vaidyeṣu kṛtabuddhayaḥ |
स भवान् कृतबुद्धीनां प्रधान इति मे मतिः ॥ (२।२)
sa bhavān kṛtabuddhīnāṃ pradhāna iti me matiḥ ||
विदितं चापि ते सर्वं यथावृत्तः स कौरवः । (४।१)
viditaṃ cāpi te sarvaṃ yathāvṛttaḥ sa kauravaḥ |
पाण्डवश्च यथावृत्तः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (४।२)
pāṇḍavaśca yathāvṛttaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
धृतराष्ट्रस्य विदिते वञ्चिताः पाण्डवाः परैः । (५।१)
dhṛtarāṣṭrasya vidite vañcitāḥ pāṇḍavāḥ paraiḥ |
शकुनिर् बुद्धिपूर्वं हि कुन्तीपुत्रं समाह्वयत् । (६।१)
śakunir buddhipūrvaṃ hi kuntīputraṃ samāhvayat |
अनक्षज्ञं मताक्षः सन् क्षत्रवृत्ते स्थितं शुचिम् ॥ (६।२)
anakṣajñaṃ matākṣaḥ san kṣatravṛtte sthitaṃ śucim ||
ते तथा वञ्चयित्वा तु धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । (७।१)
te tathā vañcayitvā tu dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram |
न कस्यांचिद् अवस्थायां राज्यं दास्यन्ति वै स्वयम् ॥ (७।२)
na kasyāṃcid avasthāyāṃ rājyaṃ dāsyanti vai svayam ||
भवांस्तु धर्मसंयुक्तं धृतराष्ट्रं ब्रुवन् वचः । (८।१)
bhavāṃstu dharmasaṃyuktaṃ dhṛtarāṣṭraṃ bruvan vacaḥ |
मनांसि तस्य योधानां ध्रुवम् आवर्तयिष्यति ॥ (८।२)
manāṃsi tasya yodhānāṃ dhruvam āvartayiṣyati ||
एतस्मिन्न् अन्तरे पार्थाः सुखम् एकाग्रबुद्धयः । (११।१)
etasminn antare pārthāḥ sukham ekāgrabuddhayaḥ |
सेनाकर्म करिष्यन्ति द्रव्याणां चैव संचयम् ॥ (११।२)
senākarma kariṣyanti dravyāṇāṃ caiva saṃcayam ||
भिद्यमानेषु च स्वेषु लम्बमाने च वै त्वयि । (१२।१)
bhidyamāneṣu ca sveṣu lambamāne ca vai tvayi |
न तथा ते करिष्यन्ति सेनाकर्म न संशयः ॥ (१२।२)
na tathā te kariṣyanti senākarma na saṃśayaḥ ||
एतत् प्रयोजनं चात्र प्राधान्येनोपलभ्यते । (१३।१)
etat prayojanaṃ cātra prādhānyenopalabhyate |
संगत्या धृतराष्ट्रश्च कुर्याद् धर्म्यं वचस्तव ॥ (१३।२)
saṃgatyā dhṛtarāṣṭraśca kuryād dharmyaṃ vacastava ||
स भवान् धर्मयुक्तश्च धर्म्यं तेषु समाचरन् । (१४।१)
sa bhavān dharmayuktaśca dharmyaṃ teṣu samācaran |
कृपालुषु परिक्लेशान् पाण्डवानां प्रकीर्तयन् ॥ (१४।२)
kṛpāluṣu parikleśān pāṇḍavānāṃ prakīrtayan ||
वृद्धेषु कुलधर्मं च ब्रुवन् पूर्वैर् अनुष्ठितम् । (१५।१)
vṛddheṣu kuladharmaṃ ca bruvan pūrvair anuṣṭhitam |
विभेत्स्यति मनांस्येषाम् इति मे नात्र संशयः ॥ (१५।२)
vibhetsyati manāṃsyeṣām iti me nātra saṃśayaḥ ||
न च तेभ्यो भयं ते ऽस्ति ब्राह्मणो ह्यसि वेदवित् । (१६।१)
na ca tebhyo bhayaṃ te 'sti brāhmaṇo hyasi vedavit |
कौरवेयान् प्रयात्वाशु कौन्तेयस्यार्थसिद्धये ॥ (१७।२)
kauraveyān prayātvāśu kaunteyasyārthasiddhaye ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.