जनमेजय उवाच । (१।१)

तम् अप्रतिमसत्त्वौजोबलवीर्यपराक्रमम् । (१।२)

हतं देवव्रतं श्रुत्वा पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ॥ (१।३)

धृतराष्ट्रस्तदा राजा शोकव्याकुलचेतनः । (२।१)

किम् अचेष्टत विप्रर्षे हते पितरि वीर्यवान् ॥ (२।२)

तस्य पुत्रो हि भगवन् भीष्मद्रोणमुखै रथैः । (३।१)

पराजित्य महेष्वासान् पाण्डवान् राज्यम् इच्छति ॥ (३।२)

तस्मिन् हते तु भगवन् केतौ सर्वधनुष्मताम् । (४।१)

यद् अचेष्टत कौरव्यस्तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ॥ (४।२)

वैशंपायन उवाच । (५।१)

निहतं पितरं श्रुत्वा धृतराष्ट्रो जनाधिपः । (५।२)

लेभे न शान्तिं कौरव्यश्चिन्ताशोकपरायणः ॥ (५।३)

तस्य चिन्तयतो दुःखम् अनिशं पार्थिवस्य तत् । (६।१)

आजगाम विशुद्धात्मा पुनर् गावल्गणिस्तदा ॥ (६।२)

शिबिरात् संजयं प्राप्तं निशि नागाह्वयं पुरम् । (७।१)

आम्बिकेयो महाराज धृतराष्ट्रो ऽन्वपृच्छत ॥ (७।२)

श्रुत्वा भीष्मस्य निधनम् अप्रहृष्टमना भृशम् । (८।१)

पुत्राणां जयम् आकाङ्क्षन् विललापातुरो यथा ॥ (८।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (९।१)

संसाध्य तु महात्मानं भीष्मं भीमपराक्रमम् । (९।२)

किम् अकार्षुः परं तात कुरवः कालचोदिताः ॥ (९।३)

तस्मिन् विनिहते शूरे दुराधर्षे महौजसि । (१०।१)

किं नु स्वित् कुरवो ऽकार्षुर् निमग्नाः शोकसागरे ॥ (१०।२)

तद् उदीर्णं महत् सैन्यं त्रैलोक्यस्यापि संजय । (११।१)

भयम् उत्पादयेत् तीव्रं पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ (११।२)

देवव्रते तु निहते कुरूणाम् ऋषभे तदा । (१२।१)

यद् अकार्षुर् नृपतयस्तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (१२।२)

संजय उवाच । (१३।१)

शृणु राजन्न् एकमना वचनं ब्रुवतो मम । (१३।२)

यत् ते पुत्रास्तदाकार्षुर् हते देवव्रते मृधे ॥ (१३।३)

निहते तु तदा भीष्मे राजन् सत्यपराक्रमे । (१४।१)

तावकाः पाण्डवेयाश्च प्राध्यायन्त पृथक् पृथक् ॥ (१४।२)

विस्मिताश्च प्रहृष्टाश्च क्षत्रधर्मं निशाम्य ते । (१५।१)

स्वधर्मं निन्दमानाश्च प्रणिपत्य महात्मने ॥ (१५।२)

शयनं कल्पयामासुर् भीष्मायामिततेजसे । (१६।१)

सोपधानं नरव्याघ्र शरैः संनतपर्वभिः ॥ (१६।२)

विधाय रक्षां भीष्माय समाभाष्य परस्परम् । (१७।१)

अनुमान्य च गाङ्गेयं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ॥ (१७।२)

क्रोधसंरक्तनयनाः समवेक्ष्य परस्परम् । (१८।१)

पुनर् युद्धाय निर्जग्मुः क्षत्रियाः कालचोदिताः ॥ (१८।२)

ततस्तूर्यनिनादैश्च भेरीणां च महास्वनैः । (१९।१)

तावकानाम् अनीकानि परेषां चापि निर्ययुः ॥ (१९।२)

व्यावृत्ते ऽहनि राजेन्द्र पतिते जाह्नवीसुते । (२०।१)

अमर्षवशम् आपन्नाः कालोपहतचेतसः ॥ (२०।२)

अनादृत्य वचः पथ्यं गाङ्गेयस्य महात्मनः । (२१।१)

निर्ययुर् भरतश्रेष्ठाः शस्त्राण्यादाय सर्वशः ॥ (२१।२)

मोहात् तव सपुत्रस्य वधाच्छांतनवस्य च । (२२।१)

कौरव्या मृत्युसाद् भूताः सहिताः सर्वराजभिः ॥ (२२।२)

अजावय इवागोपा वने श्वापदसंकुले । (२३।१)

भृशम् उद्विग्नमनसो हीना देवव्रतेन ते ॥ (२३।२)

पतिते भरतश्रेष्ठे बभूव कुरुवाहिनी । (२४।१)

द्यौर् इवापेतनक्षत्रा हीनं खम् इव वायुना ॥ (२४।२)

विपन्नसस्येव मही वाक् चैवासंस्कृता यथा । (२५।१)

आसुरीव यथा सेना निगृहीते पुरा बलौ ॥ (२५।२)

विधवेव वरारोहा शुष्कतोयेव निम्नगा । (२६।१)

वृकैर् इव वने रुद्धा पृषती हतयूथपा ॥ (२६।२)

स्वाधर्षा हतसिंहेव महती गिरिकन्दरा । (२७।१)

भारती भरतश्रेष्ठ पतिते जाह्नवीसुते ॥ (२७।२)

विष्वग्वातहता रुग्णा नौर् इवासीन्महार्णवे । (२८।१)

बलिभिः पाण्डवैर् वीरैर् लब्धलक्षैर् भृशार्दिता ॥ (२८।२)

सा तदासीद् भृशं सेना व्याकुलाश्वरथद्विपा । (२९।१)

विषण्णभूयिष्ठनरा कृपणा द्रष्टुम् आबभौ ॥ (२९।२)

तस्यां त्रस्ता नृपतयः सैनिकाश्च पृथग्विधाः । (३०।१)

पाताल इव मज्जन्तो हीना देवव्रतेन ते । (३०।२)

कर्णं हि कुरवो ऽस्मार्षुः स हि देवव्रतोपमः ॥ (३०।३)

सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठं रोचमानम् इवातिथिम् । (३१।१)

बन्धुम् आपद्गतस्येव तम् एवोपागमन्मनः ॥ (३१।२)

चुक्रुशुः कर्ण कर्णेति तत्र भारत पार्थिवाः । (३२।१)

राधेयं हितम् अस्माकं सूतपुत्रं तनुत्यजम् ॥ (३२।२)

स हि नायुध्यत तदा दशाहानि महायशाः । (३३।१)

सामात्यबन्धुः कर्णो वै तम् आह्वयत माचिरम् ॥ (३३।२)

भीष्मेण हि महाबाहुः सर्वक्षत्रस्य पश्यतः । (३४।१)

रथेषु गण्यमानेषु बलविक्रमशालिषु । (३४।२)

संख्यातो ऽर्धरथः कर्णो द्विगुणः सन्नरर्षभः ॥ (३४।३)

रथातिरथसंख्यायां यो ऽग्रणीः शूरसंमतः । (३५।१)

पितृवित्ताम्बुदेवेशान् अपि यो योद्धुम् उत्सहेत् ॥ (३५।२)

स तु तेनैव कोपेन राजन् गाङ्गेयम् उक्तवान् । (३६।१)

त्वयि जीवति कौरव्य नाहं योत्स्ये कथंचन ॥ (३६।२)

त्वया तु पाण्डवेयेषु निहतेषु महामृधे । (३७।१)

दुर्योधनम् अनुज्ञाप्य वनं यास्यामि कौरव ॥ (३७।२)

पाण्डवैर् वा हते भीष्मे त्वयि स्वर्गम् उपेयुषि । (३८।१)

हन्तास्म्येकरथेनैव कृत्स्नान् यान्मन्यसे रथान् ॥ (३८।२)

एवम् उक्त्वा महाराज दशाहानि महायशाः । (३९।१)

नायुध्यत ततः कर्णः पुत्रस्य तव संमते ॥ (३९।२)

भीष्मः समरविक्रान्तः पाण्डवेयस्य पार्थिव । (४०।१)

जघान समरे योधान् असंख्येयपराक्रमः ॥ (४०।२)

तस्मिंस्तु निहते शूरे सत्यसंधे महौजसि । (४१।१)

त्वत्सुताः कर्णम् अस्मार्षुस् तर्तुकामा इव प्लवम् ॥ (४१।२)

तावकास्तव पुत्राश्च सहिताः सर्वराजभिः । (४२।१)

हा कर्ण इति चाक्रन्दन् कालो ऽयम् इति चाब्रुवन् ॥ (४२।२)

जामदग्न्याभ्यनुज्ञातम् अस्त्रे दुर्वारपौरुषम् । (४३।१)

अगमन्नो मनः कर्णं बन्धुम् आत्ययिकेष्विव ॥ (४३।२)

स हि शक्तो रणे राजंस्त्रातुम् अस्मान्महाभयात् । (४४।१)

त्रिदशान् इव गोविन्दः सततं सुमहाभयात् ॥ (४४।२)

वैशंपायन उवाच । (४५।१)

तथा कर्णं युधि वरं कीर्तयन्तं पुनः पुनः । (४५।२)

आशीविषवद् उच्छ्वस्य धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (४५।३)

यत् तद् वैकर्तनं कर्णम् अगमद् वो मनस्तदा । (४६।१)

अप्यपश्यत राधेयं सूतपुत्रं तनुत्यजम् ॥ (४६।२)

अपि तन्न मृषाकार्षीद् युधि सत्यपराक्रमः । (४७।१)

संभ्रान्तानां तदार्तानां त्रस्तानां त्राणम् इच्छताम् ॥ (४७।२)

अपि तत् पूरयांचक्रे धनुर्धरवरो युधि । (४८।१)

यत् तद् विनिहते भीष्मे कौरवाणाम् अपावृतम् ॥ (४८।२)

तत् खण्डं पूरयामास परेषाम् आदधद् भयम् । (४९।१)

कृतवान्मम पुत्राणां जयाशां सफलाम् अपि ॥ (४९।२)