जनमेजय उवाच । (१।१)

अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि । (१।२)

युधिष्ठिरप्रभृतयः किम् अकुर्वन्त पाण्डवाः ॥ (१।३)

वैशम्पायन उवाच । (२।१)

अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि । (२।२)

न्यवसन् कृष्णया सार्धं काम्यके पुरुषर्षभाः ॥ (२।३)

ततः कदाचिद् एकान्ते विविक्त इव शाद्वले । (३।१)

दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया । (३।२)

धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ॥ (३।३)

तद्वियोगाद्धि तान् सर्वाञ्शोकः समभिपुप्लुवे । (४।१)

धनंजयवियोगाच्च राज्यनाशाच्च दुःखिताः ॥ (४।२)

अथ भीमो महाबाहुर् युधिष्ठिरम् अभाषत । (५।१)

निदेशात् ते महाराज गतो ऽसौ पुरुषर्षभः । (५।२)

अर्जुनः पाण्डुपुत्राणां यस्मिन् प्राणाः प्रतिष्ठिताः ॥ (५।३)

यस्मिन् विनष्टे पाञ्चालाः सह पुत्रैस् तथा वयम् । (६।१)

सात्यकिर् वासुदेवश् च विनश्येयुर् असंशयम् ॥ (६।२)

यो ऽसौ गच्छति तेजस्वी बहून् क्लेशान् अचिन्तयन् । (७।१)

भवन्नियोगाद् बीभत्सुस् ततो दुःखतरं नु किम् ॥ (७।२)

यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः । (८।१)

मन्यामहे जितान् आजौ परान् प्राप्तां च मेदिनीम् ॥ (८।२)

यस्य प्रभावान्न मया सभामध्ये धनुष्मतः । (९।१)

नीता लोकम् अमुं सर्वे धार्तराष्ट्राः ससौबलाः ॥ (९।२)

ते वयं बाहुबलिनः क्रोधम् उत्थितम् आत्मनः । (१०।१)

सहामहे भवन्मूलं वासुदेवेन पालिताः ॥ (१०।२)

वयं हि सह कृष्णेन हत्वा कर्णमुखान् परान् । (११।१)

स्वबाहुविजितां कृत्स्नां प्रशासेम वसुंधराम् ॥ (११।२)

भवतो द्यूतदोषेण सर्वे वयम् उपप्लुताः । (१२।१)

अहीनपौरुषा राजन् बलिभिर् बलवत्तमाः ॥ (१२।२)

क्षात्रं धर्मं महाराज समवेक्षितुम् अर्हसि । (१३।१)

न हि धर्मो महाराज क्षत्रियस्य वनाश्रयः । (१३।२)

राज्यम् एव परं धर्मं क्षत्रियस्य विदुर् बुधाः ॥ (१३।३)

स क्षत्रधर्मविद् राजन् मा धर्म्यान् नीनशः पथः । (१४।१)

प्राग् द्वादश समा राजन् धार्तराष्ट्रान् निहन्महि ॥ (१४।२)

निवर्त्य च वनात् पार्थम् आनाय्य च जनार्दनम् । (१५।१)

व्यूढानीकान् महाराज जवेनैव महाहवे । (१५।२)

धार्तराष्ट्रान् अमुं लोकं गमयामि विशां पते ॥ (१५।३)

सर्वान् अहं हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान् ससौबलान् । (१६।१)

दुर्योधनं च कर्णं च यो वान्यः प्रतियोत्स्यते ॥ (१६।२)

मया प्रशमिते पश्चात् त्वम् एष्यसि वनात् पुनः । (१७।१)

एवं कृते न ते दोषो भविष्यति विशां पते ॥ (१७।२)

यज्ञैश् च विविधैस् तात कृतं पापम् अरिंदम । (१८।१)

अवधूय महाराज गच्छेम स्वर्गम् उत्तमम् ॥ (१८।२)

एवम् एतद् भवेद् राजन् यदि राजा न बालिशः । (१९।१)

अस्माकं दीर्घसूत्रः स्याद् भवान् धर्मपरायणः ॥ (१९।२)

निकृत्या निकृतिप्रज्ञा हन्तव्या इति निश्चयः । (२०।१)

न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापम् उच्यते ॥ (२०।२)

तथा भारत धर्मेषु धर्मज्ञैर् इह दृश्यते । (२१।१)

अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण हि ॥ (२१।२)

तथैव वेदवचनं श्रूयते नित्यदा विभो । (२२।१)

संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छ्रतः ॥ (२२।२)

यदि वेदाः प्रमाणं ते दिवसाद् ऊर्ध्वम् अच्युत । (२३।१)

त्रयोदश समाः कालो ज्ञायतां परिनिष्ठितः ॥ (२३।२)

कालो दुर्योधनं हन्तुं सानुबन्धम् अरिंदम । (२४।१)

एकाग्रां पृथिवीं सर्वां पुरा राजन् करोति सः ॥ (२४।२)

एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः । (२५।१)

उवाच सान्त्वयन् राजा मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डवम् ॥ (२५।२)

असंशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम् । (२६।१)

वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना ॥ (२६।२)

यच्च मा भाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो । (२७।१)

अनृतं नोत्सहे वक्तुं न ह्येतन् मयि विद्यते ॥ (२७।२)

अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिं पापनिश्चयम् । (२८।१)

हन्ता त्वम् असि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम् ॥ (२८।२)

एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे । (२९।१)

आजगाम महाभागो बृहदश्वो महान् ऋषिः ॥ (२९।२)

तम् अभिप्रेक्ष्य धर्मात्मा सम्प्राप्तं धर्मचारिणम् । (३०।१)

शास्त्रवन् मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट् ॥ (३०।२)

आश्वस्तं चैनम् आसीनम् उपासीनो युधिष्ठिरः । (३१।१)

अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वभाषत ॥ (३१।२)

अक्षद्यूतेन भगवन् धनं राज्यं च मे हृतम् । (३२।१)

आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैर् अक्षकोविदैः ॥ (३२।२)

अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः । (३३।१)

भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ॥ (३३।२)

अस्ति राजा मया कश्चिद् अल्पभाग्यतरो भुवि । (३४।१)

भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वो ऽपि वा भवेत् । (३४।२)

न मत्तो दुःखिततरः पुमान् अस्तीति मे मतिः ॥ (३४।३)

बृहदश्व उवाच । (३५।१)

यद् ब्रवीषि महाराज न मत्तो विद्यते क्वचित् । (३५।२)

अल्पभाग्यतरः कश्चित् पुमान् अस्तीति पाण्डव ॥ (३५।३)

अत्र ते कथयिष्यामि यदि शुश्रूषसे ऽनघ । (३६।१)

यस् त्वत्तो दुःखिततरो राजासीत् पृथिवीपते ॥ (३६।२)

वैशम्पायन उवाच । (३७।१)

अथैनम् अब्रवीद् राजा ब्रवीतु भगवान् इति । (३७।२)

इमाम् अवस्थां सम्प्राप्तं श्रोतुम् इच्छामि पार्थिवम् ॥ (३७।३)

बृहदश्व उवाच । (३८।१)

शृणु राजन्न् अवहितः सह भ्रातृभिर् अच्युत । (३८।२)

यस् त्वत्तो दुःखिततरो राजासीत् पृथिवीपते ॥ (३८।३)

निषधेषु महीपालो वीरसेन इति स्म ह । (३९।१)

तस्य पुत्रो ऽभवन् नाम्ना नलो धर्मार्थदर्शिवान् ॥ (३९।२)

स निकृत्या जितो राजा पुष्करेणेति नः श्रुतम् । (४०।१)

वनवासम् अदुःखार्हो भार्यया न्यवसत् सह ॥ (४०।२)

न तस्याश्वो न च रथो न भ्राता न च बान्धवाः । (४१।१)

वने निवसतो राजञ्शिष्यन्ते स्म कदाचन ॥ (४१।२)

भवान् हि संवृतो वीरैर् भ्रातृभिर् देवसंमितैः । (४२।१)

ब्रह्मकल्पैर् द्विजाग्र्यैश्च तस्मान्नार्हसि शोचितुम् ॥ (४२।२)

युधिष्ठिर उवाच । (४३।१)

विस्तरेणाहम् इच्छामि नलस्य सुमहात्मनः । (४३।२)

चरितं वदतां श्रेष्ठ तन्ममाख्यातुम् अर्हसि ॥ (४३।३)