वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः प्रहस्य दाशार्हः क्रोधपर्याकुलेक्षणः । (१।२)

दुर्योधनम् इदं वाक्यम् अब्रवीत् कुरुसंसदि ॥ (१।३)

लप्स्यसे वीरशयनं कामम् एतद् अवाप्स्यसि । (२।१)

स्थिरो भव सहामात्यो विमर्दो भविता महान् ॥ (२।२)

यच्चैवं मन्यसे मूढ न मे कश्चिद् व्यतिक्रमः । (३।१)

पाण्डवेष्विति तत् सर्वं निबोधत नराधिपाः ॥ (३।२)

श्रिया संतप्यमानेन पाण्डवानां महात्मनाम् । (४।१)

त्वया दुर्मन्त्रितं द्यूतं सौबलेन च भारत ॥ (४।२)

कथं च ज्ञातयस्तात श्रेयांसः साधुसंमताः । (५।१)

तथान्याय्यम् उपस्थातुं जिह्मेनाजिह्मचारिणः ॥ (५।२)

अक्षद्यूतं महाप्राज्ञ सताम् अरतिनाशनम् । (६।१)

असतां तत्र जायन्ते भेदाश्च व्यसनानि च ॥ (६।२)

तद् इदं व्यसनं घोरं त्वया द्यूतमुखं कृतम् । (७।१)

असमीक्ष्य सदाचारैः सार्धं पापानुबन्धनैः ॥ (७।२)

कश्चान्यो ज्ञातिभार्यां वै विप्रकर्तुं तथार्हति । (८।१)

आनीय च सभां वक्तुं यथोक्ता द्रौपदी त्वया ॥ (८।२)

कुलीना शीलसम्पन्ना प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी । (९।१)

महिषी पाण्डुपुत्राणां तथा विनिकृता त्वया ॥ (९।२)

जानन्ति कुरवः सर्वे यथोक्ताः कुरुसंसदि । (१०।१)

दुःशासनेन कौन्तेयाः प्रव्रजन्तः परंतपाः ॥ (१०।२)

सम्यग्वृत्तेष्वलुब्धेषु सततं धर्मचारिषु । (११।१)

स्वेषु बन्धुषु कः साधुश्चरेद् एवम् असांप्रतम् ॥ (११।२)

नृशंसानाम् अनार्याणां परुषाणां च भाषणम् । (१२।१)

कर्णदुःशासनाभ्यां च त्वया च बहुशः कृतम् ॥ (१२।२)

सह मात्रा प्रदग्धुं तान् बालकान् वारणावते । (१३।१)

आस्थितः परमं यत्नं न समृद्धं च तत् तव ॥ (१३।२)

ऊषुश्च सुचिरं कालं प्रच्छन्नाः पाण्डवास्तदा । (१४।१)

मात्रा सहैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ (१४।२)

विषेण सर्पबन्धैश्च यतिताः पाण्डवास्त्वया । (१५।१)

सर्वोपायैर् विनाशाय न समृद्धं च तत् तव ॥ (१५।२)

एवंबुद्धिः पाण्डवेषु मिथ्यावृत्तिः सदा भवान् । (१६।१)

कथं ते नापराधो ऽस्ति पाण्डवेषु महात्मसु ॥ (१६।२)

कृत्वा बहून्यकार्याणि पाण्डवेषु नृशंसवत् । (१७।१)

मिथ्यावृत्तिर् अनार्यः सन्न् अद्य विप्रतिपद्यसे ॥ (१७।२)

मातापितृभ्यां भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च । (१८।१)

शाम्येति मुहुर् उक्तो ऽसि न च शाम्यसि पार्थिव ॥ (१८।२)

शमे हि सुमहान् अर्थस्तव पार्थस्य चोभयोः । (१९।१)

न च रोचयसे राजन् किम् अन्यद् बुद्धिलाघवात् ॥ (१९।२)

न शर्म प्राप्स्यसे राजन्न् उत्क्रम्य सुहृदां वचः । (२०।१)

अधर्म्यम् अयशस्यं च क्रियते पार्थिव त्वया ॥ (२०।२)

एवं ब्रुवति दाशार्हे दुर्योधनम् अमर्षणम् । (२१।१)

दुःशासन इदं वाक्यम् अब्रवीत् कुरुसंसदि ॥ (२१।२)

न चेत् संधास्यसे राजन् स्वेन कामेन पाण्डवैः । (२२।१)

बद्ध्वा किल त्वां दास्यन्ति कुन्तीपुत्राय कौरवाः ॥ (२२।२)

वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीन् एतान्मनुजर्षभ । (२३।१)

पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मो द्रोणः पिता च ते ॥ (२३।२)

भ्रातुर् एतद् वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सुयोधनः । (२४।१)

क्रुद्धः प्रातिष्ठतोत्थाय महानाग इव श्वसन् ॥ (२४।२)

विदुरं धृतराष्ट्रं च महाराजं च बाह्लिकम् । (२५।१)

कृपं च सोमदत्तं च भीष्मं द्रोणं जनार्दनम् ॥ (२५।२)

सर्वान् एतान् अनादृत्य दुर्मतिर् निरपत्रपः । (२६।१)

अशिष्टवद् अमर्यादो मानी मान्यावमानिता ॥ (२६।२)

तं प्रस्थितम् अभिप्रेक्ष्य भ्रातरो मनुजर्षभम् । (२७।१)

अनुजग्मुः सहामात्या राजानश्चापि सर्वशः ॥ (२७।२)

सभायाम् उत्थितं क्रुद्धं प्रस्थितं भ्रातृभिः सह । (२८।१)

दुर्योधनम् अभिप्रेक्ष्य भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत् ॥ (२८।२)

धर्मार्थावभिसंत्यज्य संरम्भं यो ऽनुमन्यते । (२९।१)

हसन्ति व्यसने तस्य दुर्हृदो नचिराद् इव ॥ (२९।२)

दुरात्मा राजपुत्रो ऽयं धार्तराष्ट्रो ऽनुपायवित् । (३०।१)

मिथ्याभिमानी राज्यस्य क्रोधलोभवशानुगः ॥ (३०।२)

कालपक्वम् इदं मन्ये सर्वक्षत्रं जनार्दन । (३१।१)

सर्वे ह्यनुसृता मोहात् पार्थिवाः सह मन्त्रिभिः ॥ (३१।२)

भीष्मस्याथ वचः श्रुत्वा दाशार्हः पुष्करेक्षणः । (३२।१)

भीष्मद्रोणमुखान् सर्वान् अभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ (३२।२)

सर्वेषां कुरुवृद्धानां महान् अयम् अतिक्रमः । (३३।१)

प्रसह्य मन्दम् ऐश्वर्ये न नियच्छत यन्नृपम् ॥ (३३।२)

तत्र कार्यम् अहं मन्ये प्राप्तकालम् अरिंदमाः । (३४।१)

क्रियमाणे भवेच्छ्रेयस्तत् सर्वं शृणुतानघाः ॥ (३४।२)

प्रत्यक्षम् एतद् भवतां यद् वक्ष्यामि हितं वचः । (३५।१)

भवताम् आनुकूल्येन यदि रोचेत भारताः ॥ (३५।२)

भोजराजस्य वृद्धस्य दुराचारो ह्यनात्मवान् । (३६।१)

जीवतः पितुर् ऐश्वर्यं हृत्वा मन्युवशं गतः ॥ (३६।२)

उग्रसेनसुतः कंसः परित्यक्तः स बान्धवैः । (३७।१)

ज्ञातीनां हितकामेन मया शस्तो महामृधे ॥ (३७।२)

आहुकः पुनर् अस्माभिर् ज्ञातिभिश्चापि सत्कृतः । (३८।१)

उग्रसेनः कृतो राजा भोजराजन्यवर्धनः ॥ (३८।२)

कंसम् एकं परित्यज्य कुलार्थे सर्वयादवाः । (३९।१)

सम्भूय सुखम् एधन्ते भारतान्धकवृष्णयः ॥ (३९।२)

अपि चाप्यवदद् राजन् परमेष्ठी प्रजापतिः । (४०।१)

व्यूढे देवासुरे युद्धे ऽभ्युद्यतेष्वायुधेषु च ॥ (४०।२)

द्वैधीभूतेषु लोकेषु विनश्यत्सु च भारत । (४१।१)

अब्रवीत् सृष्टिमान् देवो भगवांल् लोकभावनः ॥ (४१।२)

पराभविष्यन्त्यसुरा दैतेया दानवैः सह । (४२।१)

आदित्या वसवो रुद्रा भविष्यन्ति दिवौकसः ॥ (४२।२)

देवासुरमनुष्याश्च गन्धर्वोरगराक्षसाः । (४३।१)

अस्मिन् युद्धे सुसंयत्ता हनिष्यन्ति परस्परम् ॥ (४३।२)

इति मत्वाब्रवीद् धर्मं परमेष्ठी प्रजापतिः । (४४।१)

वरुणाय प्रयच्छैतान् बद्ध्वा दैतेयदानवान् ॥ (४४।२)

एवम् उक्तस्ततो धर्मो नियोगात् परमेष्ठिनः । (४५।१)

वरुणाय ददौ सर्वान् बद्ध्वा दैतेयदानवान् ॥ (४५।२)

तान् बद्ध्वा धर्मपाशैश्च स्वैश्च पाशैर् जलेश्वरः । (४६।१)

वरुणः सागरे यत्तो नित्यं रक्षति दानवान् ॥ (४६।२)

तथा दुर्योधनं कर्णं शकुनिं चापि सौबलम् । (४७।१)

बद्ध्वा दुःशासनं चापि पाण्डवेभ्यः प्रयच्छत ॥ (४७।२)

त्यजेत् कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । (४८।१)

ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ (४८।२)

राजन् दुर्योधनं बद्ध्वा ततः संशाम्य पाण्डवैः । (४९।१)

त्वत्कृते न विनश्येयुः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ॥ (४९।२)