लोमश उवाच । (१।१)

ते तं दृष्ट्वा हयं राजन् सम्प्रहृष्टतनूरुहाः । (१।२)

अनादृत्य महात्मानं कपिलं कालचोदिताः । (१।३)

संक्रुद्धाः समधावन्त अश्वग्रहणकाङ्क्षिणः ॥ (१।४)

ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः । (२।१)

वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिसत्तमम् ॥ (२।२)

स चक्षुर् विवृतं कृत्वा तेजस् तेषु समुत्सृजन् । (३।१)

ददाह सुमहातेजा मन्दबुद्धीन् स सागरान् ॥ (३।२)

तान् दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान् नारदः सुमहातपाः । (४।१)

सगरान्तिकम् आगच्छत् तच्च तस्मै न्यवेदयत् ॥ (४।२)

स तच्छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम् । (५।१)

मुहूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर् वाक्यम् अचिन्तयत् । (५।२)

आत्मानम् आत्मनाश्वास्य हयम् एवान्वचिन्तयत् ॥ (५।३)

अंशुमन्तं समाहूय असमञ्जःसुतं तदा । (६।१)

पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

षष्टिस् तानि सहस्राणि पुत्राणाम् अमितौजसाम् । (७।१)

कापिलं तेज आसाद्य मत्कृते निधनं गताः ॥ (७।२)

तव चापि पिता तात परित्यक्तो मयानघ । (८।१)

धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितम् इच्छता ॥ (८।२)

युधिष्ठिर उवाच । (९।१)

किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रम् आत्मजम् । (९।२)

त्यक्तवान् दुस्त्यजं वीरं तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ (९।३)

लोमश उवाच । (१०।१)

असमञ्जा इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्यभूत् । (१०।२)

यं शैब्या जनयामास पौराणां स हि दारकान् । (१०।३)

खुरेषु क्रोशतो गृह्य नद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ॥ (१०।४)

ततः पौराः समाजग्मुर् भयशोकपरिप्लुताः । (११।१)

सगरं चाभ्ययाचन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ (११।२)

त्वं नस् त्राता महाराज परचक्रादिभिर् भयैः । (१२।१)

असमञ्जोभयाद् घोरात् ततो नस् त्रातुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः । (१३।१)

मुहूर्तं विमना भूत्वा सचिवान् इदम् अब्रवीत् ॥ (१३।२)

असमञ्जाः पुराद् अद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् । (१४।१)

यदि वो मत्प्रियं कार्यम् एतच्छीघ्रं विधीयताम् ॥ (१४।२)

एवम् उक्ता नरेन्द्रेण सचिवास् ते नराधिप । (१५।१)

यथोक्तं त्वरिताश् चक्रुर् यथाज्ञापितवान् नृपः ॥ (१५।२)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथा पुत्रो महात्मना । (१६।१)

पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ॥ (१६।२)

अंशुमांस् तु महेष्वासो यद् उक्तः सगरेण ह । (१७।१)

तत् ते सर्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ (१७।२)

सगर उवाच । (१८।१)

पितुश् च ते ऽहं त्यागेन पुत्राणां निधनेन च । (१८।२)

अलाभेन तथाश्वस्य परितप्यामि पुत्रक ॥ (१८।३)

तस्माद् दुःखाभिसंतप्तं यज्ञविघ्नाच्च मोहितम् । (१९।१)

हयस्यानयनात् पौत्र नरकान् मां समुद्धर ॥ (१९।२)

लोमश उवाच । (२०।१)

अंशुमान् एवम् उक्तस्तु सगरेण महात्मना । (२०।२)

जगाम दुःखात् तं देशं यत्र वै दारिता मही ॥ (२०।३)

स तु तेनैव मार्गेण समुद्रं प्रविवेश ह । (२१।१)

अपश्यच्च महात्मानं कपिलं तुरगं च तम् ॥ (२१।२)

स दृष्ट्वा तेजसो राशिं पुराणम् ऋषिसत्तमम् । (२२।१)

प्रणम्य शिरसा भूमौ कार्यम् अस्मै न्यवेदयत् ॥ (२२।२)

ततः प्रीतो महातेजाः कपिलो ऽंशुमतो ऽभवत् । (२३।१)

उवाच चैनं धर्मात्मा वरदो ऽस्मीति भारत ॥ (२३।२)

स वव्रे तुरगं तत्र प्रथमं यज्ञकारणात् । (२४।१)

द्वितीयम् उदकं वव्रे पितॄणां पावनेप्सया ॥ (२४।२)

तम् उवाच महातेजाः कपिलो मुनिपुंगवः । (२५।१)

ददानि तव भद्रं ते यद् यत् प्रार्थयसे ऽनघ ॥ (२५।२)

त्वयि क्षमा च धर्मश् च सत्यं चापि प्रतिष्ठितम् । (२६।१)

त्वया कृतार्थः सगरः पुत्रवांश् च त्वया पिता ॥ (२६।२)

तव चैव प्रभावेन स्वर्गं यास्यन्ति सागराः । (२७।१)

पौत्रश् च ते त्रिपथगां त्रिदिवाद् आनयिष्यति । (२७।२)

पावनार्थं सागराणां तोषयित्वा महेश्वरम् ॥ (२७।३)

हयं नयस्व भद्रं ते यज्ञियं नरपुंगव । (२८।१)

यज्ञः समाप्यतां तात सगरस्य महात्मनः ॥ (२८।२)

अंशुमान् एवम् उक्तस् तु कपिलेन महात्मना । (२९।१)

आजगाम हयं गृह्य यज्ञवाटं महात्मनः ॥ (२९।२)

सो ऽभिवाद्य ततः पादौ सगरस्य महात्मनः । (३०।१)

मूर्ध्नि तेनाप्युपाघ्रातस् तस्मै सर्वं न्यवेदयत् ॥ (३०।२)

यथा दृष्टं श्रुतं चापि सागराणां क्षयं तथा । (३१।१)

तं चास्मै हयम् आचष्ट यज्ञवाटम् उपागतम् ॥ (३१।२)

तच्छ्रुत्वा सगरो राजा पुत्रजं दुःखम् अत्यजत् । (३२।१)

अंशुमन्तं च सम्पूज्य समापयत तं क्रतुम् ॥ (३२।२)

समाप्तयज्ञः सगरो देवैः सर्वैः सभाजितः । (३३।१)

पुत्रत्वे कल्पयामास समुद्रं वरुणालयम् ॥ (३३।२)

प्रशास्य सुचिरं कालं राज्यं राजीवलोचनः । (३४।१)

पौत्रे भारं समावेश्य जगाम त्रिदिवं तदा ॥ (३४।२)

अंशुमान् अपि धर्मात्मा महीं सागरमेखलाम् । (३५।१)

प्रशशास महाराज यथैवास्य पितामहः ॥ (३५।२)

तस्य पुत्रः समभवद् दिलीपो नाम धर्मवित् । (३६।१)

तस्मै राज्यं समाधाय अंशुमान् अपि संस्थितः ॥ (३६।२)

दिलीपस् तु ततः श्रुत्वा पितॄणां निधनं महत् । (३७।१)

पर्यतप्यत दुःखेन तेषां गतिम् अचिन्तयत् ॥ (३७।२)

गङ्गावतरणे यत्नं सुमहच् चाकरोन् नृपः । (३८।१)

न चावतारयामास चेष्टमानो यथाबलम् ॥ (३८।२)

तस्य पुत्रः समभवच्छ्रीमान् धर्मपरायणः । (३९।१)

भगीरथ इति ख्यातः सत्यवाग् अनसूयकः ॥ (३९।२)

अभिषिच्य तु तं राज्ये दिलीपो वनम् आश्रितः । (४०।१)

तपःसिद्धिसमायोगात् स राजा भरतर्षभ । (४०।२)

वनाज्जगाम त्रिदिवं कालयोगेन भारत ॥ (४०।३)