वैशंपायन उवाच । (१।१)

पाण्डवास्तु रथान् युक्त्वा सदश्वैर् अनिलोपमैः । (१।२)

आरोहमाणा भीष्मस्य पादौ जगृहुर् आर्तवत् ॥ (१।३)

राज्ञश्च धृतराष्ट्रस्य द्रोणस्य च महात्मनः । (२।१)

अन्येषां चैव वृद्धानां विदुरस्य कृपस्य च ॥ (२।२)

एवं सर्वान् कुरून् वृद्धान् अभिवाद्य यतव्रताः । (३।१)

समालिङ्ग्य समानांश्च बालैश्चाप्यभिवादिताः ॥ (३।२)

सर्वा मातॄस्तथापृष्ट्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् । (४।१)

यथार्हम् अमितौजसः । (४।२)

शोचन्तः पाण्डवाः सर्वे । (४।३)

सर्वाः प्रकृतयश्चैव प्रययुर् वारणावतम् ॥ (४।४)

विदुरश्च महाप्राज्ञस्तथान्ये कुरुपुंगवाः । (५।१)

पौराश्च पुरुषव्याघ्रान् अन्वयुः शोककर्शिताः ॥ (५।२)

तत्र केचिद् ब्रुवन्ति स्म ब्राह्मणा निर्भयास्तदा । (६।१)

शोचमानाः पाण्डुपुत्रान् अतीव भरतर्षभ ॥ (६।२)

विषमं पश्यते राजा सर्वथा तमसावृतः । (७।१)

धृतराष्ट्रः सुदुर्बुद्धिर् न च धर्मं प्रपश्यति ॥ (७।२)

न हि पापम् अपापात्मा रोचयिष्यति पाण्डवः । (८।१)

भीमो वा बलिनां श्रेष्ठः कौन्तेयो वा धनंजयः । (८।२)

कुत एव महाप्राज्ञौ माद्रीपुत्रौ करिष्यतः ॥ (८।३)

तद् राज्यं पितृतः प्राप्तं धृतराष्ट्रो न मृष्यते । (९।१)

अधर्मम् अखिलं किं नु भीष्मो ऽयम् अनुमन्यते । (९।२)

विवास्यमानान् अस्थाने कौन्तेयान् भरतर्षभान् ॥ (९।३)

पितेव हि नृपो ऽस्माकम् अभूच्छांतनवः पुरा । (१०।१)

विचित्रवीर्यो राजर्षिः पाण्डुश्च कुरुनन्दनः ॥ (१०।२)

स तस्मिन् पुरुषव्याघ्रे दिष्टभावं गते सति । (११।१)

राजपुत्रान् इमान् बालान् धृतराष्ट्रो न मृष्यते ॥ (११।२)

वयम् एतद् अमृष्यन्तः सर्व एव पुरोत्तमात् । (१२।१)

गृहान् विहाय गच्छामो यत्र याति युधिष्ठिरः ॥ (१२।२)

तांस्तथावादिनः पौरान् दुःखितान् दुःखकर्शितः । (१३।१)

उवाच परमप्रीतो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (१३।२)

पिता मान्यो गुरुः श्रेष्ठो यद् आह पृथिवीपतिः । (१४।१)

अशङ्कमानैस्तत् कार्यम् अस्माभिर् इति नो व्रतम् ॥ (१४।२)

भवन्तः सुहृदो ऽस्माकम् अस्मान् कृत्वा प्रदक्षिणम् । (१५।१)

आशीर्भिर् अभिनन्द्यास्मान् निवर्तध्वं यथागृहम् ॥ (१५।२)

यदा तु कार्यम् अस्माकं भवद्भिर् उपपत्स्यते । (१६।१)

तदा करिष्यथ मम प्रियाणि च हितानि च ॥ (१६।२)

ते तथेति प्रतिज्ञाय कृत्वा चैतान् प्रदक्षिणम् । (१७।१)

आशीर्भिर् अभिनन्द्यैनाञ् जग्मुर् नगरम् एव हि ॥ (१७।२)

पौरेषु तु निवृत्तेषु विदुरः सर्वधर्मवित् । (१८।१)

बोधयन् पाण्डवश्रेष्ठम् इदं वचनम् अब्रवीत् । (१८।२)

प्राज्ञः प्राज्ञं प्रलापज्ञः सम्यग् धर्मार्थदर्शिवान् । (१८।३)

प्राज्ञश्च विप्रलापज्ञः सम्यग् धर्मार्थतत्त्ववित् । (१८।४)

प्राज्ञं प्राज्ञः प्रलापज्ञः प्रलापज्ञं वचो ऽब्रवीत् । (१८।५)

यो जानाति परप्रज्ञां नीतिशास्त्रानुसारिणीम् ॥ (१८।६)

विज्ञायेदं तथा कुर्याद् आपदं निस्तरेद् यथा । (१९।१)

अलोहं निशितं शस्त्रं शरीरपरिकर्तनम् । (१९।२)

यो वेत्ति न तम् आघ्नन्ति प्रतिघातविदं द्विषः ॥ (१९।३)

कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः । (२०।१)

न दहेद् इति चात्मानं यो रक्षति स जीवति ॥ (२०।२)

नाचक्षुर् वेत्ति पन्थानं नाचक्षुर् विन्दते दिशः । (२१।१)

नाधृतिर् भूतिम् आप्नोति बुध्यस्वैवं प्रबोधितः ॥ (२१।२)

अनाप्तैर् दत्तम् आदत्ते नरः शस्त्रम् अलोहजम् । (२२।१)

श्वाविच्छरणम् आसाद्य प्रमुच्येत हुताशनात् ॥ (२२।२)

चरन् मार्गान् विजानाति नक्षत्रैर् विन्दते दिशः । (२३।१)

आत्मना चात्मनः पञ्च पीडयन् नानुपीड्यते । (२३।२)

एवम् उक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो युधिष्ठिरः । (२३।३)

विदुरं विदुषां श्रेष्ठं ज्ञातम् इत्येव पाण्डवः ॥ (२३।४)

अनुशिष्ट्वानुगत्वा च कृत्वा चैनान् प्रदक्षिणम् । (२४।१)

अभिवाद्य ततः कुन्तीं रुदन् पाण्डुम् अचिन्तयत् । (२४।२)

पाण्डवान् अभ्यनुज्ञाय विदुरः प्रययौ गृहान् ॥ (२४।३)

निवृत्ते विदुरे चैव भीष्मे पौरजने तथा । (२५।१)

अजातशत्रुम् आमन्त्र्य कुन्ती वचनम् अब्रवीत् ॥ (२५।२)

क्षत्ता यद् अब्रवीद् वाक्यं जनमध्ये ऽब्रुवन्न् इव । (२६।१)

त्वया च तत् तथेत्युक्तो जानीमो न च तद् वयम् ॥ (२६।२)

यदि तच्छक्यम् अस्माभिः श्रोतुं न च सदोषवत् । (२७।१)

श्रोतुम् इच्छामि तत् सर्वं संवादं तव तस्य च ॥ (२७।२)

युधिष्ठिर उवाच । (२८।१)

विषाद् अग्नेश्च बोद्धव्यम् इति मां विदुरो ऽब्रवीत् । (२८।२)

पन्थाश्च वो नाविदितः कश्चित् स्याद् इति चाब्रवीत् ॥ (२८।३)

जितेन्द्रियश्च वसुधां प्राप्स्यसीति च माब्रवीत् । (२९।१)

विज्ञातम् इति तत् सर्वम् इत्युक्तो विदुरो मया ॥ (२९।२)

वैशंपायन उवाच । (३०।१)

अष्टमे ऽहनि रोहिण्यां प्रयाताः फल्गुनस्य ते । (३०।२)

वारणावतम् आसाद्य ददृशुर् नागरं जनम् ॥ (३०।३)