भीमसेन उवाच । (१।१)

तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे । (१।२)

अद्य तं सूदयिष्यामि कीचकं सहबान्धवम् ॥ (१।३)

अस्याः प्रदोषे शर्वर्याः कुरुष्वानेन संगमम् । (२।१)

दुःखं शोकं च निर्धूय याज्ञसेनि शुचिस्मिते ॥ (२।२)

यैषा नर्तनशाला वै मत्स्यराजेन कारिता । (३।१)

दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति यथागृहम् ॥ (३।२)

तत्रास्ति शयनं भीरु दृढाङ्गं सुप्रतिष्ठितम् । (४।१)

तत्रास्य दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान् पितामहान् ॥ (४।२)

यथा च त्वां न पश्येयुः कुर्वाणां तेन संविदम् । (५।१)

कुर्यास्तथा त्वं कल्याणि यथा संनिहितो भवेत् ॥ (५।२)

वैशंपायन उवाच । (६।१)

तथा तौ कथयित्वा तु बाष्पम् उत्सृज्य दुःखितौ । (६।२)

रात्रिशेषं तद् अत्युग्रं धारयामासतुर् हृदा ॥ (६।३)

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां प्रातर् उत्थाय कीचकः । (७।१)

गत्वा राजकुलायैव द्रौपदीम् इदम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

सभायां पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदाहनम् । (८।१)

न चैवालभथास्त्राणम् अभिपन्ना बलीयसा ॥ (८।२)

प्रवादेन हि मत्स्यानां राजा नाम्नायम् उच्यते । (९।१)

अहम् एव हि मत्स्यानां राजा वै वाहिनीपतिः ॥ (९।२)

सा सुखं प्रतिपद्यस्व दासो भीरु भवामि ते । (१०।१)

अह्नाय तव सुश्रोणि शतं निष्कान् ददाम्यहम् ॥ (१०।२)

दासीशतं च ते दद्यां दासानाम् अपि चापरम् । (११।१)

रथं चाश्वतरीयुक्तम् अस्तु नौ भीरु संगमः ॥ (११।२)

द्रौपद्युवाच । (१२।१)

एकं मे समयं त्वद्य प्रतिपद्यस्व कीचक । (१२।२)

न त्वां सखा वा भ्राता वा जानीयात् संगतं मया ॥ (१२।३)

अवबोधाद्धि भीतास्मि गन्धर्वाणां यशस्विनाम् । (१३।१)

एवं मे प्रतिजानीहि ततो ऽहं वशगा तव ॥ (१३।२)

कीचक उवाच । (१४।१)

एवम् एतत् करिष्यामि यथा सुश्रोणि भाषसे । (१४।२)

एको भद्रे गमिष्यामि शून्यम् आवसथं तव ॥ (१४।३)

समागमार्थं रम्भोरु त्वया मदनमोहितः । (१५।१)

यथा त्वां नावभोत्स्यन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः ॥ (१५।२)

द्रौपद्युवाच । (१६।१)

यद् इदं नर्तनागारं मत्स्यराजेन कारितम् । (१६।२)

दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति यथागृहम् ॥ (१६।३)

तमिस्रे तत्र गच्छेथा गन्धर्वास्तन्न जानते । (१७।१)

तत्र दोषः परिहृतो भविष्यति न संशयः ॥ (१७।२)

वैशंपायन उवाच । (१८।१)

तम् अर्थं प्रतिजल्पन्त्याः कृष्णायाः कीचकेन ह । (१८।२)

दिवसार्धं समभवन्मासेनैव समं नृप ॥ (१८।३)

कीचको ऽथ गृहं गत्वा भृशं हर्षपरिप्लुतः । (१९।१)

सैरन्ध्रीरूपिणं मूढो मृत्युं तं नावबुद्धवान् ॥ (१९।२)

गन्धाभरणमाल्येषु व्यासक्तः स विशेषतः । (२०।१)

अलंचकार सो ऽत्मानं सत्वरः काममोहितः ॥ (२०।२)

तस्य तत् कुर्वतः कर्म कालो दीर्घ इवाभवत् । (२१।१)

अनुचिन्तयतश्चापि ताम् एवायतलोचनाम् ॥ (२१।२)

आसीद् अभ्यधिका चास्य श्रीः श्रियं प्रमुमुक्षतः । (२२।१)

निर्वाणकाले दीपस्य वर्तीम् इव दिधक्षतः ॥ (२२।२)

कृतसंप्रत्ययस्तत्र कीचकः काममोहितः । (२३।१)

नाजानाद् दिवसं यान्तं चिन्तयानः समागमम् ॥ (२३।२)

ततस्तु द्रौपदी गत्वा तदा भीमं महानसे । (२४।१)

उपातिष्ठत कल्याणी कौरव्यं पतिम् अन्तिकात् ॥ (२४।२)

तम् उवाच सुकेशान्ता कीचकस्य मया कृतः । (२५।१)

संगमो नर्तनागारे यथावोचः परंतप ॥ (२५।२)

शून्यं स नर्तनागारम् आगमिष्यति कीचकः । (२६।१)

एको निशि महाबाहो कीचकं तं निषूदय ॥ (२६।२)

तं सूतपुत्रं कौन्तेय कीचकं मददर्पितम् । (२७।१)

गत्वा त्वं नर्तनागारं निर्जीवं कुरु पाण्डव ॥ (२७।२)

दर्पाच्च सूतपुत्रो ऽसौ गन्धर्वान् अवमन्यते । (२८।१)

तं त्वं प्रहरतां श्रेष्ठ नडं नाग इवोद्धर ॥ (२८।२)

अश्रु दुःखाभिभूताया मम मार्जस्व भारत । (२९।१)

आत्मनश्चैव भद्रं ते कुरु मानं कुलस्य च ॥ (२९।२)

भीमसेन उवाच । (३०।१)

स्वागतं ते वरारोहे यन्मा वेदयसे प्रियम् । (३०।२)

न ह्यस्य कंचिद् इच्छामि सहायं वरवर्णिनि ॥ (३०।३)

या मे प्रीतिस्त्वयाख्याता कीचकस्य समागमे । (३१।१)

हत्वा हिडिम्बं सा प्रीतिर् ममासीद् वरवर्णिनि ॥ (३१।२)

सत्यं भ्रातॄंश्च धर्मं च पुरस्कृत्य ब्रवीमि ते । (३२।१)

कीचकं निहनिष्यामि वृत्रं देवपतिर् यथा ॥ (३२।२)

तं गह्वरे प्रकाशे वा पोथयिष्यामि कीचकम् । (३३।१)

अथ चेद् अवभोत्स्यन्ति हंस्ये मत्स्यान् अपि ध्रुवम् ॥ (३३।२)

ततो दुर्योधनं हत्वा प्रतिपत्स्ये वसुंधराम् । (३४।१)

कामं मत्स्यम् उपास्तां हि कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३४।२)

द्रौपद्युवाच । (३५।१)

यथा न संत्यजेथास्त्वं सत्यं वै मत्कृते विभो । (३५।२)

निगूढस्त्वं तथा वीर कीचकं विनिपातय ॥ (३५।३)

भीमसेन उवाच । (३६।१)

एवम् एतत् करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे । (३६।२)

अदृश्यमानस्तस्याद्य तमस्विन्याम् अनिन्दिते ॥ (३६।३)

नागो बिल्वम् इवाक्रम्य पोथयिष्याम्यहं शिरः । (३७।१)

अलभ्याम् इच्छतस्तस्य कीचकस्य दुरात्मनः ॥ (३७।२)

वैशंपायन उवाच । (३८।१)

भीमो ऽथ प्रथमं गत्वा रात्रौ छन्न उपाविशत् । (३८।२)

मृगं हरिर् इवादृश्यः प्रत्याकाङ्क्षत् स कीचकम् ॥ (३८।३)

कीचकश्चाप्यलंकृत्य यथाकामम् उपाव्रजत् । (३९।१)

तां वेलां नर्तनागारे पाञ्चालीसंगमाशया ॥ (३९।२)

मन्यमानः स संकेतम् आगारं प्राविशच्च तम् । (४०।१)

प्रविश्य च स तद् वेश्म तमसा संवृतं महत् ॥ (४०।२)

पूर्वागतं ततस्तत्र भीमम् अप्रतिमौजसम् । (४१।१)

एकान्तम् आस्थितं चैनम् आससाद सुदुर्मतिः ॥ (४१।२)

शयानं शयने तत्र मृत्युं सूतः परामृशत् । (४२।१)

जाज्वल्यमानं कोपेन कृष्णाधर्षणजेन ह ॥ (४२।२)

उपसंगम्य चैवैनं कीचकः काममोहितः । (४३।१)

हर्षोन्मथितचित्तात्मा स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥ (४३।२)

प्रापितं ते मया वित्तं बहुरूपम् अनन्तकम् । (४४।१)

तत् सर्वं त्वां समुद्दिश्य सहसा समुपागतः ॥ (४४।२)

नाकस्मान्मां प्रशंसन्ति सदा गृहगताः स्त्रियः । (४५।१)

सुवासा दर्शनीयश्च नान्यो ऽस्ति त्वादृशः पुमान् ॥ (४५।२)

भीमसेन उवाच । (४६।१)

दिष्ट्या त्वं दर्शनीयो ऽसि दिष्ट्यात्मानं प्रशंससि । (४६।२)

ईदृशस्तु त्वया स्पर्शः स्पृष्टपूर्वो न कर्हिचित् ॥ (४६।३)

वैशंपायन उवाच । (४७।१)

इत्युक्त्वा तं महाबाहुर् भीमो भीमपराक्रमः । (४७।२)

समुत्पत्य च कौन्तेयः प्रहस्य च नराधमम् । (४७।३)

भीमो जग्राह केशेषु माल्यवत्सु सुगन्धिषु ॥ (४७।४)

स केशेषु परामृष्टो बलेन बलिनां वरः । (४८।१)

आक्षिप्य केशान् वेगेन बाह्वोर् जग्राह पाण्डवम् ॥ (४८।२)

बाहुयुद्धं तयोर् आसीत् क्रुद्धयोर् नरसिंहयोः । (४९।१)

वसन्ते वाशिताहेतोर् बलवद्गजयोर् इव ॥ (४९।२)

ईषद् आगलितं चापि क्रोधाच्चलपदं स्थितम् । (५०।१)

कीचको बलवान् भीमं जानुभ्याम् आक्षिपद् भुवि ॥ (५०।२)

पातितो भुवि भीमस्तु कीचकेन बलीयसा । (५१।१)

उत्पपाताथ वेगेन दण्डाहत इवोरगः ॥ (५१।२)

स्पर्धया च बलोन्मत्तौ तावुभौ सूतपाण्डवौ । (५२।१)

निशीथे पर्यकर्षेतां बलिनौ निशि निर्जने ॥ (५२।२)

ततस्तद् भवनश्रेष्ठं प्राकम्पत मुहुर् मुहुः । (५३।१)

बलवच्चापि संक्रुद्धावन्योन्यं तावगर्जताम् ॥ (५३।२)

तलाभ्यां तु स भीमेन वक्षस्यभिहतो बली । (५४।१)

कीचको रोषसंतप्तः पदान्न चलितः पदम् ॥ (५४।२)

मुहूर्तं तु स तं वेगं सहित्वा भुवि दुःसहम् । (५५।१)

बलाद् अहीयत तदा सूतो भीमबलार्दितः ॥ (५५।२)

तं हीयमानं विज्ञाय भीमसेनो महाबलः । (५६।१)

वक्षस्यानीय वेगेन ममन्थैनं विचेतसम् ॥ (५६।२)

क्रोधाविष्टो विनिःश्वस्य पुनश्चैनं वृकोदरः । (५७।१)

जग्राह जयतां श्रेष्ठः केशेष्वेव तदा भृशम् ॥ (५७।२)

गृहीत्वा कीचकं भीमो विरुराव महाबलः । (५८।१)

शार्दूलः पिशिताकाङ्क्षी गृहीत्वेव महामृगम् ॥ (५८।२)

तस्य पादौ च पाणी च शिरो ग्रीवां च सर्वशः । (५९।१)

काये प्रवेशयामास पशोर् इव पिनाकधृक् ॥ (५९।२)

तं संमथितसर्वाङ्गं मांसपिण्डोपमं कृतम् । (६०।१)

कृष्णायै दर्शयामास भीमसेनो महाबलः ॥ (६०।२)

उवाच च महातेजा द्रौपदीं पाण्डुनन्दनः । (६१।१)

पश्यैनम् एहि पाञ्चालि कामुको ऽयं यथा कृतः ॥ (६१।२)

तथा स कीचकं हत्वा गत्वा रोषस्य वै शमम् । (६२।१)

आमन्त्र्य द्रौपदीं कृष्णां क्षिप्रम् आयान्महानसम् ॥ (६२।२)

कीचकं घातयित्वा तु द्रौपदी योषितां वरा । (६३।१)

प्रहृष्टा गतसंतापा सभापालान् उवाच ह ॥ (६३।२)

कीचको ऽयं हतः शेते गन्धर्वैः पतिभिर् मम । (६४।१)

परस्त्रीकामसंमत्तः समागच्छत पश्यत ॥ (६४।२)

तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्या नर्तनागाररक्षिणः । (६५।१)

सहसैव समाजग्मुर् आदायोल्काः सहस्रशः ॥ (६५।२)

ततो गत्वाथ तद् वेश्म कीचकं विनिपातितम् । (६६।१)

गतासुं ददृशुर् भूमौ रुधिरेण समुक्षितम् ॥ (६६।२)

क्वास्य ग्रीवा क्व चरणौ क्व पाणी क्व शिरस्तथा । (६७।१)

इति स्म तं परीक्षन्ते गन्धर्वेण हतं तदा ॥ (६७।२)