MBh, 8, 53
Select a line for its word-by-word analysis.
तेषाम् अनीकानि बृहद्ध्वजानि रणे समृद्धानि समागतानि । (१।२)
teṣām anīkāni bṛhaddhvajāni raṇe samṛddhāni samāgatāni |
गर्जन्ति भेरीनिनदोन्मुखानि मेघैर् यथा मेघगणास् तपान्ते ॥ (१।३)
garjanti bherīninadonmukhāni meghair yathā meghagaṇās tapānte ||
महागजाभ्राकुलम् अस्त्रतोयं वादित्रनेमीतलशब्दवच्च । (२।१)
mahāgajābhrākulam astratoyaṃ vāditranemītalaśabdavacca |
हिरण्यचित्रायुधवैद्युतं च महारथैर् आवृतशब्दवच्च ॥ (२।२)
hiraṇyacitrāyudhavaidyutaṃ ca mahārathair āvṛtaśabdavacca ||
तद् भीमवेगं रुधिरौघवाहि खड्गाकुलं क्षत्रियजीववाहि । (३।१)
tad bhīmavegaṃ rudhiraughavāhi khaḍgākulaṃ kṣatriyajīvavāhi |
अनार्तवं क्रूरम् अनिष्टवर्षं बभूव तत् संहरणं प्रजानाम् ॥ (३।२)
anārtavaṃ krūram aniṣṭavarṣaṃ babhūva tat saṃharaṇaṃ prajānām ||
रथान् ससूतान् सहयान् गजांश् च सर्वान् अरीन् मृत्युवशं शरौघैः । (४।१)
rathān sasūtān sahayān gajāṃś ca sarvān arīn mṛtyuvaśaṃ śaraughaiḥ |
निन्ये हयांश् चैव तथा ससादीन् पदातिसंघांश् च तथैव पार्थः ॥ (४।२)
ninye hayāṃś caiva tathā sasādīn padātisaṃghāṃś ca tathaiva pārthaḥ ||
कृपः शिखण्डी च रणे समेतौ दुर्योधनं सात्यकिर् अभ्यगच्छत । (५।१)
kṛpaḥ śikhaṇḍī ca raṇe sametau duryodhanaṃ sātyakir abhyagacchata |
श्रुतश्रवा द्रोणसुतेन सार्धं युधामन्युश् चित्रसेनेन चापि ॥ (५।२)
śrutaśravā droṇasutena sārdhaṃ yudhāmanyuś citrasenena cāpi ||
कर्णस्य पुत्रस् तु रथी सुषेणं समागतः सृञ्जयांश् चोत्तमौजाः । (६।१)
karṇasya putras tu rathī suṣeṇaṃ samāgataḥ sṛñjayāṃś cottamaujāḥ |
गान्धारराजं सहदेवः क्षुधार्तो महर्षभं सिंह इवाभ्यधावत् ॥ (६।२)
gāndhārarājaṃ sahadevaḥ kṣudhārto maharṣabhaṃ siṃha ivābhyadhāvat ||
शतानीको नाकुलिः कर्णपुत्रं युवा युवानं वृषसेनं शरौघैः । (७।१)
śatānīko nākuliḥ karṇaputraṃ yuvā yuvānaṃ vṛṣasenaṃ śaraughaiḥ |
समार्दयत् कर्णसुतश् च वीरः पाञ्चालेयं शरवर्षैर् अनेकैः ॥ (७।२)
samārdayat karṇasutaś ca vīraḥ pāñcāleyaṃ śaravarṣair anekaiḥ ||
रथर्षभः कृतवर्माणम् आर्छन् माद्रीपुत्रो नकुलश् चित्रयोधी । (८।१)
ratharṣabhaḥ kṛtavarmāṇam ārchan mādrīputro nakulaś citrayodhī |
पाञ्चालानाम् अधिपो याज्ञसेनिः सेनापतिं कर्णम् आर्छत् ससैन्यम् ॥ (८।२)
pāñcālānām adhipo yājñaseniḥ senāpatiṃ karṇam ārchat sasainyam ||
दुःशासनो भारत भारती च संशप्तकानां पृतना समृद्धा । (९।१)
duḥśāsano bhārata bhāratī ca saṃśaptakānāṃ pṛtanā samṛddhā |
भीमं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठं तदा समार्छत् तम् असह्यवेगम् ॥ (९।२)
bhīmaṃ raṇe śastrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ tadā samārchat tam asahyavegam ||
कर्णात्मजं तत्र जघान शूरस् तथाछिनच् चोत्तमौजाः प्रसह्य । (१०।१)
karṇātmajaṃ tatra jaghāna śūras tathāchinac cottamaujāḥ prasahya |
तस्योत्तमाङ्गं निपपात भूमौ निनादयद् गां निनदेन खं च ॥ (१०।२)
tasyottamāṅgaṃ nipapāta bhūmau ninādayad gāṃ ninadena khaṃ ca ||
सुषेणशीर्षं पतितं पृथिव्यां विलोक्य कर्णो ऽथ तदार्तरूपः । (११।१)
suṣeṇaśīrṣaṃ patitaṃ pṛthivyāṃ vilokya karṇo 'tha tadārtarūpaḥ |
क्रोधाद्धयांस्तस्य रथं ध्वजं च बाणैः सुधारैर् निशितैर् न्यकृन्तत् ॥ (११।२)
krodhāddhayāṃstasya rathaṃ dhvajaṃ ca bāṇaiḥ sudhārair niśitair nyakṛntat ||
स तूत्तमौजा निशितैः पृषत्कैर् विव्याध खड्गेन च भास्वरेण । (१२।१)
sa tūttamaujā niśitaiḥ pṛṣatkair vivyādha khaḍgena ca bhāsvareṇa |
पार्ष्णिं हयांश् चैव कृपस्य हत्वा शिखण्डिवाहं स ततो ऽभ्यरोहत् ॥ (१२।२)
pārṣṇiṃ hayāṃś caiva kṛpasya hatvā śikhaṇḍivāhaṃ sa tato 'bhyarohat ||
कृपं तु दृष्ट्वा विरथं रथस्थो नैच्छच्छरैस् ताडयितुं शिखण्डी । (१३।१)
kṛpaṃ tu dṛṣṭvā virathaṃ rathastho naicchaccharais tāḍayituṃ śikhaṇḍī |
तं द्रौणिर् आवार्य रथं कृपं स्म समुज्जह्रे पङ्कगतां यथा गाम् ॥ (१३।२)
taṃ drauṇir āvārya rathaṃ kṛpaṃ sma samujjahre paṅkagatāṃ yathā gām ||
हिरण्यवर्मा निशितैः पृषत्कैस् तवात्मजानाम् अनिलात्मजो वै । (१४।१)
hiraṇyavarmā niśitaiḥ pṛṣatkais tavātmajānām anilātmajo vai |
अतापयत् सैन्यम् अतीव भीमः काले शुचौ मध्यगतो यथार्कः ॥ (१४।२)
atāpayat sainyam atīva bhīmaḥ kāle śucau madhyagato yathārkaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.