MBh, 2, 67
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो व्यध्वगतं पार्थं प्रातिकामी युधिष्ठिरम् । (१।२)
tato vyadhvagataṃ pārthaṃ prātikāmī yudhiṣṭhiram |
उपस्तीर्णा सभा राजन्न् अक्षान् उप्त्वा युधिष्ठिर । (२।१)
upastīrṇā sabhā rājann akṣān uptvā yudhiṣṭhira |
धातुर् नियोगाद् भूतानि प्राप्नुवन्ति शुभाशुभम् । (३।२)
dhātur niyogād bhūtāni prāpnuvanti śubhāśubham |
न निवृत्तिस्तयोर् अस्ति देवितव्यं पुनर् यदि ॥ (३।३)
na nivṛttistayor asti devitavyaṃ punar yadi ||
अक्षद्यूते समाह्वानं नियोगात् स्थविरस्य च । (४।१)
akṣadyūte samāhvānaṃ niyogāt sthavirasya ca |
जानंश्च शकुनेर् मायां पार्थो द्यूतम् इयात् पुनः ॥ (५।३)
jānaṃśca śakuner māyāṃ pārtho dyūtam iyāt punaḥ ||
व्यथयन्ति स्म चेतांसि सुहृदां भरतर्षभाः ॥ (६।२)
vyathayanti sma cetāṃsi suhṛdāṃ bharatarṣabhāḥ ||
अमुञ्चत् स्थविरो यद् वो धनं पूजितम् एव तत् । (८।२)
amuñcat sthaviro yad vo dhanaṃ pūjitam eva tat |
वयं द्वादश वर्षाणि युष्माभिर् द्यूतनिर्जिताः । (९।१)
vayaṃ dvādaśa varṣāṇi yuṣmābhir dyūtanirjitāḥ |
ज्ञाताश्च पुनर् अन्यानि वने वर्षाणि द्वादश ॥ (१०।२)
jñātāśca punar anyāni vane varṣāṇi dvādaśa ||
अस्माभिर् वा जिता यूयं वने वर्षाणि द्वादश । (११।१)
asmābhir vā jitā yūyaṃ vane varṣāṇi dvādaśa |
वसध्वं कृष्णया सार्धम् अजिनैः प्रतिवासिताः ॥ (११।२)
vasadhvaṃ kṛṣṇayā sārdham ajinaiḥ prativāsitāḥ ||
त्रयोदशे च निर्वृत्ते पुनर् एव यथोचितम् । (१२।१)
trayodaśe ca nirvṛtte punar eva yathocitam |
स्वराज्यं प्रतिपत्तव्यम् इतरैर् अथ वेतरैः ॥ (१२।२)
svarājyaṃ pratipattavyam itarair atha vetaraiḥ ||
अक्षान् उप्त्वा पुनर्द्यूतम् एहि दीव्यस्व भारत ॥ (१३।२)
akṣān uptvā punardyūtam ehi dīvyasva bhārata ||
अहो धिग् बान्धवा नैनं बोधयन्ति महद् भयम् । (१४।२)
aho dhig bāndhavā nainaṃ bodhayanti mahad bhayam |
बुद्ध्या बोध्यं न बुध्यन्ते स्वयं च भरतर्षभाः ॥ (१४।३)
buddhyā bodhyaṃ na budhyante svayaṃ ca bharatarṣabhāḥ ||
ह्रिया च धर्मसङ्गाच्च पार्थो द्यूतम् इयात् पुनः ॥ (१५।३)
hriyā ca dharmasaṅgācca pārtho dyūtam iyāt punaḥ ||
जानन्न् अपि महाबुद्धिः पुनर्द्यूतम् अवर्तयत् । (१६।१)
jānann api mahābuddhiḥ punardyūtam avartayat |
अप्ययं न विनाशः स्यात् कुरूणाम् इति चिन्तयन् ॥ (१६।२)
apyayaṃ na vināśaḥ syāt kurūṇām iti cintayan ||
कथं वै मद्विधो राजा स्वधर्मम् अनुपालयन् । (१७।२)
kathaṃ vai madvidho rājā svadharmam anupālayan |
गजाः कोशो हिरण्यं च दासीदासं च सर्वशः ॥ (१८।३)
gajāḥ kośo hiraṇyaṃ ca dāsīdāsaṃ ca sarvaśaḥ ||
प्रतिजग्राह तं पार्थो ग्लहं जग्राह सौबलः । (२१।२)
pratijagrāha taṃ pārtho glahaṃ jagrāha saubalaḥ |
जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (२१।३)
jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.