महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 152

450 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीम उवाच । (१।१)

bhīma uvāca

1.2१.२

पाण्डवो भीमसेनो ऽहं धर्मपुत्राद् अनन्तरः । (१।२)

pāṇḍavo bhīmaseno 'haṃ dharmaputrād anantaraḥ |

1.3१.३

विशालां बदरीं प्राप्तो भ्रातृभिः सह राक्षसाः ॥ (१।३)

viśālāṃ badarīṃ prāpto bhrātṛbhiḥ saha rākṣasāḥ ||

2.1२.१

अपश्यत् तत्र पञ्चाली सौगन्धिकम् अनुत्तमम् । (२।१)

apaśyat tatra pañcālī saugandhikam anuttamam |

2.2२.२

अनिलोढम् इतो नूनं सा बहूनि परीप्सति ॥ (२।२)

aniloḍham ito nūnaṃ sā bahūni parīpsati ||

3.1३.१

तस्या माम् अनवद्याङ्ग्या धर्मपत्न्याः प्रिये स्थितम् । (३।१)

tasyā mām anavadyāṅgyā dharmapatnyāḥ priye sthitam |

3.2३.२

पुष्पाहारम् इह प्राप्तं निबोधत निशाचराः ॥ (३।२)

puṣpāhāram iha prāptaṃ nibodhata niśācarāḥ ||

4.1४.१

राक्षसा ऊचुः । (४।१)

rākṣasā ūcuḥ |

4.2४.२

आक्रीडो ऽयं कुबेरस्य दयितः पुरुषर्षभ । (४।२)

ākrīḍo 'yaṃ kuberasya dayitaḥ puruṣarṣabha |

4.3४.३

नेह शक्यं मनुष्येण विहर्तुं मर्त्यधर्मिणा ॥ (४।३)

neha śakyaṃ manuṣyeṇa vihartuṃ martyadharmiṇā ||

5.1५.१

देवर्षयस् तथा यक्षा देवाश् चात्र वृकोदर । (५।१)

devarṣayas tathā yakṣā devāś cātra vṛkodara |

5.2५.२

आमन्त्र्य यक्षप्रवरं पिबन्ति विहरन्ति च । (५।२)

āmantrya yakṣapravaraṃ pibanti viharanti ca |

5.3५.३

गन्धर्वाप्सरसश्चैव विहरन्त्यत्र पाण्डव ॥ (५।३)

gandharvāpsarasaścaiva viharantyatra pāṇḍava ||

6.1६.१

अन्यायेनेह यः कश्चिद् अवमन्य धनेश्वरम् । (६।१)

anyāyeneha yaḥ kaścid avamanya dhaneśvaram |

6.2६.२

विहर्तुम् इच्छेद् दुर्वृत्तः स विनश्येद् असंशयम् ॥ (६।२)

vihartum icched durvṛttaḥ sa vinaśyed asaṃśayam ||

7.1७.१

तम् अनादृत्य पद्मानि जिहीर्षसि बलाद् इतः । (७।१)

tam anādṛtya padmāni jihīrṣasi balād itaḥ |

7.2७.२

धर्मराजस्य चात्मानं ब्रवीषि भ्रातरं कथम् ॥ (७।२)

dharmarājasya cātmānaṃ bravīṣi bhrātaraṃ katham ||

8.1८.१

भीम उवाच । (८।१)

bhīma uvāca

8.2८.२

राक्षसास् तं न पश्यामि धनेश्वरम् इहान्तिके । (८।२)

rākṣasās taṃ na paśyāmi dhaneśvaram ihāntike |

8.3८.३

दृष्ट्वापि च महाराजं नाहं याचितुम् उत्सहे ॥ (८।३)

dṛṣṭvāpi ca mahārājaṃ nāhaṃ yācitum utsahe ||

9.1९.१

न हि याचन्ति राजान एष धर्मः सनातनः । (९।१)

na hi yācanti rājāna eṣa dharmaḥ sanātanaḥ |

9.2९.२

न चाहं हातुम् इच्छामि क्षात्रधर्मं कथंचन ॥ (९।२)

na cāhaṃ hātum icchāmi kṣātradharmaṃ kathaṃcana ||

10.1१०.१

इयं च नलिनी रम्या जाता पर्वतनिर्झरे । (१०।१)

iyaṃ ca nalinī ramyā jātā parvatanirjhare |

10.2१०.२

नेयं भवनम् आसाद्य कुबेरस्य महात्मनः ॥ (१०।२)

neyaṃ bhavanam āsādya kuberasya mahātmanaḥ ||

11.1११.१

तुल्या हि सर्वभूतानाम् इयं वैश्रवणस्य च । (११।१)

tulyā hi sarvabhūtānām iyaṃ vaiśravaṇasya ca |

11.2११.२

एवंगतेषु द्रव्येषु कः कं याचितुम् अर्हति ॥ (११।२)

evaṃgateṣu dravyeṣu kaḥ kaṃ yācitum arhati ||

12.1१२.१

वैशम्पायन उवाच । (१२।१)

vaiśampāyana uvāca

12.2१२.२

इत्युक्त्वा राक्षसान् सर्वान् भीमसेनो व्यगाहत । (१२।२)

ityuktvā rākṣasān sarvān bhīmaseno vyagāhata |

12.3१२.३

ततः स राक्षसैर् वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान् । (१२।३)

tataḥ sa rākṣasair vācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān |

12.4१२.४

मा मैवम् इति सक्रोधैर् भर्त्सयद्भिः समन्ततः ॥ (१२।४)

mā maivam iti sakrodhair bhartsayadbhiḥ samantataḥ ||

13.1१३.१

कदर्थीकृत्य तु स तान् राक्षसान् भीमविक्रमः । (१३।१)

kadarthīkṛtya tu sa tān rākṣasān bhīmavikramaḥ |

13.2१३.२

व्यगाहत महातेजास् ते तं सर्वे न्यवारयन् ॥ (१३।२)

vyagāhata mahātejās te taṃ sarve nyavārayan ||

14.1१४.१

गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततेमं पचाम खादाम च भीमसेनम् । (१४।१)

gṛhṇīta badhnīta nikṛntatemaṃ pacāma khādāma ca bhīmasenam |

14.2१४.२

क्रुद्धा ब्रुवन्तो ऽनुययुर् द्रुतं ते शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः ॥ (१४।२)

kruddhā bruvanto 'nuyayur drutaṃ te śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ ||

15.1१५.१

ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां महागदां काञ्चनपट्टनद्धाम् । (१५।१)

tataḥ sa gurvīṃ yamadaṇḍakalpāṃ mahāgadāṃ kāñcanapaṭṭanaddhām |

15.2१५.२

प्रगृह्य तान् अभ्यपतत् तरस्वी ततो ऽब्रवीत् तिष्ठत तिष्ठतेति ॥ (१५।२)

pragṛhya tān abhyapatat tarasvī tato 'bravīt tiṣṭhata tiṣṭhateti ||

16.1१६.१

ते तं तदा तोमरपट्टिशाद्यैर् व्याविध्य शस्त्रैः सहसाभिपेतुः । (१६।१)

te taṃ tadā tomarapaṭṭiśādyair vyāvidhya śastraiḥ sahasābhipetuḥ |

16.2१६.२

जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा भीमं समन्तात् परिवव्रुर् उग्राः ॥ (१६।२)

jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā bhīmaṃ samantāt parivavrur ugrāḥ ||

17.1१७.१

वातेन कुन्त्यां बलवान् स जातः शूरस् तरस्वी द्विषतां निहन्ता । (१७।१)

vātena kuntyāṃ balavān sa jātaḥ śūras tarasvī dviṣatāṃ nihantā |

17.2१७.२

सत्ये च धर्मे च रतः सदैव पराक्रमे शत्रुभिर् अप्रधृष्यः ॥ (१७।२)

satye ca dharme ca rataḥ sadaiva parākrame śatrubhir apradhṛṣyaḥ ||

18.1१८.१

तेषां स मार्गान् विविधान् महात्मा निहत्य शस्त्राणि च शात्रवाणाम् । (१८।१)

teṣāṃ sa mārgān vividhān mahātmā nihatya śastrāṇi ca śātravāṇām |

18.2१८.२

यथाप्रवीरान् निजघान वीरः परःशतान् पुष्करिणीसमीपे ॥ (१८।२)

yathāpravīrān nijaghāna vīraḥ paraḥśatān puṣkariṇīsamīpe ||

19.1१९.१

ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा विद्याबलं बाहुबलं तथैव । (१९।१)

te tasya vīryaṃ ca balaṃ ca dṛṣṭvā vidyābalaṃ bāhubalaṃ tathaiva |

19.2१९.२

अशक्नुवन्तः सहिताः समन्ताद्धतप्रवीराः सहसा निवृत्ताः ॥ (१९।२)

aśaknuvantaḥ sahitāḥ samantāddhatapravīrāḥ sahasā nivṛttāḥ ||

20.1२०.१

विदीर्यमाणास् तत एव तूर्णम् आकाशम् आस्थाय विमूढसंज्ञाः । (२०।१)

vidīryamāṇās tata eva tūrṇam ākāśam āsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ |

20.2२०.२

कैलासशृङ्गाण्यभिदुद्रुवुस् ते भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः ॥ (२०।२)

kailāsaśṛṅgāṇyabhidudruvus te bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ ||

21.1२१.१

स शक्रवद् दानवदैत्यसंघान् विक्रम्य जित्वा च रणे ऽरिसंघान् । (२१।१)

sa śakravad dānavadaityasaṃghān vikramya jitvā ca raṇe 'risaṃghān |

21.2२१.२

विगाह्य तां पुष्करिणीं जितारिः कामाय जग्राह ततो ऽम्बुजानि ॥ (२१।२)

vigāhya tāṃ puṣkariṇīṃ jitāriḥ kāmāya jagrāha tato 'mbujāni ||

22.1२२.१

ततः स पीत्वामृतकल्पम् अम्भो भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः । (२२।१)

tataḥ sa pītvāmṛtakalpam ambho bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ |

22.2२२.२

उत्पाट्य जग्राह ततो ऽम्बुजानि सौगन्धिकान्युत्तमगन्धवन्ति ॥ (२२।२)

utpāṭya jagrāha tato 'mbujāni saugandhikānyuttamagandhavanti ||

23.1२३.१

ततस् तु ते क्रोधवशाः समेत्य धनेश्वरं भीमबलप्रणुन्नाः । (२३।१)

tatas tu te krodhavaśāḥ sametya dhaneśvaraṃ bhīmabalapraṇunnāḥ |

23.2२३.२

भीमस्य वीर्यं च बलं च संख्ये यथावद् आचख्युर् अतीव दीनाः ॥ (२३।२)

bhīmasya vīryaṃ ca balaṃ ca saṃkhye yathāvad ācakhyur atīva dīnāḥ ||

24.1२४.१

तेषां वचस् तत् तु निशम्य देवः प्रहस्य रक्षांसि ततो ऽभ्युवाच । (२४।१)

teṣāṃ vacas tat tu niśamya devaḥ prahasya rakṣāṃsi tato 'bhyuvāca |

24.2२४.२

गृह्णातु भीमो जलजानि कामं कृष्णानिमित्तं विदितं ममैतत् ॥ (२४।२)

gṛhṇātu bhīmo jalajāni kāmaṃ kṛṣṇānimittaṃ viditaṃ mamaitat ||

25.1२५.१

ततो ऽभ्यनुज्ञाय धनेश्वरं ते जग्मुः कुरूणां प्रवरं विरोषाः । (२५।१)

tato 'bhyanujñāya dhaneśvaraṃ te jagmuḥ kurūṇāṃ pravaraṃ viroṣāḥ |

25.2२५.२

भीमं च तस्यां ददृशुर् नलिन्यां यथोपजोषं विहरन्तम् एकम् ॥ (२५।२)

bhīmaṃ ca tasyāṃ dadṛśur nalinyāṃ yathopajoṣaṃ viharantam ekam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 152

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit