जनमेजय उवाच । (१।१)

किमर्थं शार्ङ्गकान् अग्निर् न ददाह तथागते । (१।२)

तस्मिन् वने दह्यमाने ब्रह्मन्न् एतद् वदाशु मे ॥ (१।३)

अदाहे ह्यश्वसेनस्य दानवस्य मयस्य च । (२।१)

कारणं कीर्तितं ब्रह्मञ् शार्ङ्गकानां न कीर्तितम् ॥ (२।२)

तद् एतद् अद्भुतं ब्रह्मञ् शार्ङ्गानाम् अविनाशनम् । (३।१)

कीर्तयस्वाग्निसंमर्दे कथं ते न विनाशिताः ॥ (३।२)

वैशंपायन उवाच । (४।१)

यदर्थं शार्ङ्गकान् अग्निर् न ददाह तथागते । (४।२)

तस्मिन् वने दह्यमाने सर्वभूतभयंकरः । (४।३)

तत् ते सर्वं यथावृत्तं कथयिष्यामि भारत ॥ (४।४)

धर्मज्ञानां मुख्यतमस्तपस्वी संशितव्रतः । (५।१)

आसीन् महर्षिः श्रुतवान् मन्दपाल इति श्रुतः ॥ (५।२)

स मार्गम् आस्थितो राजन्न् ऋषीणाम् ऊर्ध्वरेतसाम् । (६।१)

स्वाध्यायवान् धर्मरतस्तपस्वी विजितेन्द्रियः ॥ (६।२)

स गत्वा तपसः पारं देहम् उत्सृज्य भारत । (७।१)

जगाम पितृलोकाय न लेभे तत्र तत् फलम् ॥ (७।२)

स लोकान् अफलान् दृष्ट्वा तपसा निर्जितान् अपि । (८।१)

पप्रच्छ धर्मराजस्य समीपस्थान् दिवौकसः ॥ (८।२)

किमर्थम् आवृता लोका ममैते तपसार्जिताः । (९।१)

किं मया न कृतं तत्र यस्येदं कर्मणः फलम् ॥ (९।२)

तत्राहं तत् करिष्यामि यदर्थम् इदम् आवृतम् । (१०।१)

आप्नोमि सफलांल्लोकांस्तत् कर्म ब्रूत माचिरम् । (१०।२)

फलम् एतस्य तपसः कथयध्वं दिवौकसः ॥ (१०।३)

देवा ऊचुः । (११।१)

ऋणिनो मानवा ब्रह्मञ् जायन्ते येन तच्छृणु । (११।२)

क्रियाभिर् ब्रह्मचर्येण प्रजया च न संशयः ॥ (११।३)

तद् अपाक्रियते सर्वं यज्ञेन तपसा सुतैः । (१२।१)

तपस्वी यज्ञकृच्चासि न तु ते विद्यते प्रजा ॥ (१२।२)

त इमे प्रसवस्यार्थे तव लोकाः समावृताः । (१३।१)

प्रजायस्व ततो लोकान् उपभोक्तासि शाश्वतान् ॥ (१३।२)

पुन्नाम्नो नरकात् पुत्रस्त्रातीति पितरं मुने । (१४।१)

तस्माद् अपत्यसंताने यतस्व द्विजसत्तम ॥ (१४।२)

वैशंपायन उवाच । (१५।१)

तच्छ्रुत्वा मन्दपालस्तु तेषां वाक्यं दिवौकसाम् । (१५।२)

क्व नु शीघ्रम् अपत्यं स्याद् बहुलं चेत्यचिन्तयत् ॥ (१५।३)

स चिन्तयन्न् अभ्यगच्छद् बहुलप्रसवान् खगान् । (१६।१)

शार्ङ्गिकां शार्ङ्गको भूत्वा जरितां समुपेयिवान् ॥ (१६।२)

तस्यां पुत्रान् अजनयच्चतुरो ब्रह्मवादिनः । (१७।१)

तान् अपास्य स तत्रैव जगाम लपितां प्रति । (१७।२)

बालान् सुतान् अण्डगतान् मात्रा सह मुनिर् वने ॥ (१७।३)

तस्मिन् गते महाभागे लपितां प्रति भारत । (१८।१)

अपत्यस्नेहसंविग्ना जरिता बह्वचिन्तयत् ॥ (१८।२)

तेन त्यक्तान् असंत्याज्यान् ऋषीन् अण्डगतान् वने । (१९।१)

नाजहत् पुत्रकान् आर्ता जरिता खाण्डवे नृप । (१९।२)

बभार चैतान् संजातान् स्ववृत्त्या स्नेहविक्लवा ॥ (१९।३)

ततो ऽग्निं खाण्डवं दग्धुम् आयान्तं दृष्टवान् ऋषिः । (२०।१)

मन्दपालश्चरंस्तस्मिन् वने लपितया सह ॥ (२०।२)

तं संकल्पं विदित्वास्य ज्ञात्वा पुत्रांश्च बालकान् । (२१।१)

महर्षिर् मन्दपालो ऽसौ वधात् स्तोतुं प्रचक्रमे । (२१।२)

सो ऽभितुष्टाव विप्रर्षिर् ब्राह्मणो जातवेदसम् । (२१।३)

पुत्रान् परिददद् भीतो लोकपालं महौजसम् ॥ (२१।४)

मन्दपाल उवाच । (२२।१)

त्वम् अग्ने सर्वदेवानां मुखं त्वम् असि हव्यवाट् । (२२।२)

त्वम् अन्तः सर्वभूतानां गूढश्चरसि पावक ॥ (२२।३)

त्वाम् एकम् आहुः कवयस्त्वाम् आहुस्त्रिविधं पुनः । (२३।१)

त्वाम् अष्टधा कल्पयित्वा यज्ञवाहम् अकल्पयन् ॥ (२३।२)

त्वया सृष्टम् इदं विश्वं वदन्ति परमर्षयः । (२४।१)

त्वद् ऋते हि जगत् कृत्स्नं सद्यो न स्याद्धुताशन ॥ (२४।२)

तुभ्यं कृत्वा नमो विप्राः स्वकर्मविजितां गतिम् । (२५।१)

गच्छन्ति सह पत्नीभिः सुतैर् अपि च शाश्वतीम् ॥ (२५।२)

त्वाम् अग्ने जलदान् आहुः खे विषक्तान् सविद्युतः । (२६।१)

दहन्ति सर्वभूतानि त्वत्तो निष्क्रम्य हायनाः ॥ (२६।२)

जातवेदस्तवैवेयं विश्वसृष्टिर् महाद्युते । (२७।१)

तवैव कर्म विहितं भूतं सर्वं चराचरम् ॥ (२७।२)

त्वयापो विहिताः पूर्वं त्वयि सर्वम् इदं जगत् । (२८।१)

त्वयि हव्यं च कव्यं च यथावत् सम्प्रतिष्ठितम् ॥ (२८।२)

अग्ने त्वम् एव ज्वलनस्त्वं धाता त्वं बृहस्पतिः । (२९।१)

त्वम् अश्विनौ यमौ मित्रः सोमस्त्वम् असि चानिलः । (२९।२)

ब्रह्मा भवान् समुत्तस्थौ स्थितिहेतुर् जनार्दनः । (२९।३)

प्रलये चैव कालाग्नी रुद्ररूपी विभावसुः । (२९।४)

जरायुणावृतं गर्भं पासि देव जगत्पते । (२९।५)

त्वम् आत्मा जगतः स्तुत्यो देवदेव नमो ऽस्तु ते । (२९।६)

मम पुत्रांश्च पौत्रांश्च पत्नीं रक्ष हुताशन । (२९।७)

गृहं क्षेत्रं पशून् रक्ष रक्ष मां सर्वसर्वदा ॥ (२९।८)

वैशंपायन उवाच । (३०।१)

एवं स्तुतस्ततस्तेन मन्दपालेन पावकः । (३०।२)

तुतोष तस्य नृपते मुनेर् अमिततेजसः । (३०।३)

उवाच चैनं प्रीतात्मा किम् इष्टं करवाणि ते ॥ (३०।४)

तम् अब्रवीन् मन्दपालः प्राञ्जलिर् हव्यवाहनम् । (३१।१)

प्रदहन् खाण्डवं दावं मम पुत्रान् विसर्जय । (३१।२)

भार्यां रक्ष गृहं रक्ष पशुं मे रक्ष सर्वदा । (३१।३)

पतन्तु हेतयः सर्वे स्वन्यद् अस्मत् तवाभिभो । (३१।४)

सर्वत्र सर्वदास्माकं शिवो भव हुताशन ॥ (३१।५)

तथेति तत् प्रतिश्रुत्य भगवान् हव्यवाहनः । (३२।१)

खाण्डवे तेन कालेन प्रजज्वाल दिधक्षया ॥ (३२।२)