व्यास उवाच । (१।१)

पृच्छतस्तव सत्पुत्र यथावद् इह तत्त्वतः । (१।२)

सांख्यन्यायेन संयुक्तं यद् एतत् कीर्तितं मया ॥ (१।३)

योगकृत्यं तु ते कृत्स्नं वर्तयिष्यामि तच्छृणु । (२।१)

एकत्वं बुद्धिमनसोर् इन्द्रियाणां च सर्वशः । (२।२)

आत्मनो ध्यायिनस्तात ज्ञानम् एतद् अनुत्तमम् ॥ (२।३)

तद् एतद् उपशान्तेन दान्तेनाध्यात्मशीलिना । (३।१)

आत्मारामेण बुद्धेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा ॥ (३।२)

योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः । (४।१)

कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् ॥ (४।२)

क्रोधं शमेन जयति कामं संकल्पवर्जनात् । (५।१)

सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति ॥ (५।२)

धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा । (६।१)

चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च कर्मणा ॥ (६।२)

अप्रमादाद् भयं जह्याल्लोभं प्राज्ञोपसेवनात् । (७।१)

एवम् एतान् योगदोषाञ्जयेन्नित्यम् अतन्द्रितः ॥ (७।२)

अग्नींश्च ब्राह्मणांश्चार्चेद् देवताः प्रणमेत च । (८।१)

वर्जयेद् रुषितां वाचं हिंसायुक्तां मनोनुगाम् ॥ (८।२)

ब्रह्म तेजोमयं शुक्रं यस्य सर्वम् इदं रसः । (९।१)

एकस्य भूतं भूतस्य द्वयं स्थावरजङ्गमम् ॥ (९।२)

ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा । (१०।१)

शौचम् आहारसंशुद्धिर् इन्द्रियाणां च निग्रहः ॥ (१०।२)

एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानं चापकर्षति । (११।१)

सिध्यन्ति चास्य सर्वार्था विज्ञानं च प्रवर्तते ॥ (११।२)

समः सर्वेषु भूतेषु लब्धालब्धेन वर्तयन् । (१२।१)

धुतपाप्मा तु तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः । (१२।२)

कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद् ब्रह्मणः पदम् ॥ (१२।३)

मनसश्चेन्द्रियाणां च कृत्वैकाग्र्यं समाहितः । (१३।१)

प्राग् रात्रापररात्रेषु धारयेन्मन आत्मना ॥ (१३।२)

जन्तोः पञ्चेन्द्रियस्यास्य यद् एकं छिद्रम् इन्द्रियम् । (१४।१)

ततो ऽस्य स्रवति प्रज्ञा दृतेः पादाद् इवोदकम् ॥ (१४।२)

मनस्तु पूर्वम् आदद्यात् कुमीनान् इव मत्स्यहा । (१५।१)

ततः श्रोत्रं ततश्चक्षुर् जिह्वां घ्राणं च योगवित् ॥ (१५।२)

तत एतानि संयम्य मनसि स्थापयेद् यतिः । (१६।१)

तथैवापोह्य संकल्पान्मनो ह्यात्मनि धारयेत् ॥ (१६।२)

पञ्च ज्ञानेन संधाय मनसि स्थापयेद् यतिः । (१७।१)

यदैतान्यवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि । (१७।२)

प्रसीदन्ति च संस्थाय तदा ब्रह्म प्रकाशते ॥ (१७।३)

विधूम इव दीप्तार्चिर् आदित्य इव दीप्तिमान् । (१८।१)

वैद्युतो ऽग्निर् इवाकाशे पश्यत्यात्मानम् आत्मना । (१८।२)

सर्वं च तत्र सर्वत्र व्यापकत्वाच्च दृश्यते ॥ (१८।३)

तं पश्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा ये मनीषिणः । (१९।१)

धृतिमन्तो महाप्राज्ञाः सर्वभूतहिते रताः ॥ (१९।२)

एवं परिमितं कालम् आचरन् संशितव्रतः । (२०।१)

आसीनो हि रहस्येको गच्छेद् अक्षरसात्म्यताम् ॥ (२०।२)

प्रमोहो भ्रम आवर्तो घ्राणश्रवणदर्शने । (२१।१)

अद्भुतानि रसस्पर्शे शीतोष्णे मारुताकृतिः ॥ (२१।२)

प्रतिभाम् उपसर्गांश्चाप्युपसंगृह्य योगतः । (२२।१)

तांस्तत्त्वविद् अनादृत्य स्वात्मनैव निवर्तयेत् ॥ (२२।२)

कुर्यात् परिचयं योगे त्रैकाल्यं नियतो मुनिः । (२३।१)

गिरिशृङ्गे तथा चैत्ये वृक्षाग्रेषु च योजयेत् ॥ (२३।२)

संनियम्येन्द्रियग्रामं गोष्ठे भाण्डमना इव । (२४।१)

एकाग्रश्चिन्तयेन्नित्यं योगान्नोद्वेजयेन्मनः ॥ (२४।२)

येनोपायेन शक्येत संनियन्तुं चलं मनः । (२५।१)

तं तं युक्तो निषेवेत न चैव विचलेत् ततः ॥ (२५।२)

शून्या गिरिगुहाश्चैव देवतायतनानि च । (२६।१)

शून्यागाराणि चैकाग्रो निवासार्थम् उपक्रमेत् ॥ (२६।२)

नाभिष्वजेत् परं वाचा कर्मणा मनसापि वा । (२७।१)

उपेक्षको यताहारो लब्धालब्धे समो भवेत् ॥ (२७।२)

यश्चैनम् अभिनन्देत यश्चैनम् अपवादयेत् । (२८।१)

समस्तयोश्चाप्युभयोर् नाभिध्यायेच्छुभाशुभम् ॥ (२८।२)

न प्रहृष्येत लाभेषु नालाभेषु च चिन्तयेत् । (२९।१)

समः सर्वेषु भूतेषु सधर्मा मातरिश्वनः ॥ (२९।२)

एवं सर्वात्मनः साधोः सर्वत्र समदर्शिनः । (३०।१)

षण्मासान्नित्ययुक्तस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ (३०।२)

वेदनार्ताः प्रजा दृष्ट्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः । (३१।१)

एतस्मिन्निरतो मार्गे विरमेन्न विमोहितः ॥ (३१।२)

अपि वर्णावकृष्टस्तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी । (३२।१)

तावप्येतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम् ॥ (३२।२)

अजं पुराणम् अजरं सनातनं यद् इन्द्रियैर् उपलभते नरो ऽचलः । (३३।१)

अणोर् अणीयो महतो महत्तरं तदात्मना पश्यति युक्त आत्मवान् ॥ (३३।२)

इदं महर्षेर् वचनं महात्मनो यथावद् उक्तं मनसानुदृश्य च । (३४।१)

अवेक्ष्य चेयात् परमेष्ठिसात्म्यतां प्रयान्ति यां भूतगतिं मनीषिणः ॥ (३४।२)