वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततो दुर्योधनं दृष्ट्वा गान्धारी शोककर्शिता । (१।२)

सहसा न्यपतद् भूमौ छिन्नेव कदली वने ॥ (१।३)

सा तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च पुनः पुनः । (२।१)

दुर्योधनम् अभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम् ॥ (२।२)

परिष्वज्य च गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत् । (३।१)

हा हा पुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया ॥ (३।२)

सुगूढजत्रु विपुलं हारनिष्कनिषेवितम् । (४।१)

वारिणा नेत्रजेनोरः सिञ्चन्ती शोकतापिता । (४।२)

समीपस्थं हृषीकेशम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (४।३)

उपस्थिते ऽस्मिन् संग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभो । (५।१)

माम् अयं प्राह वार्ष्णेय प्राञ्जलिर् नृपसत्तमः । (५।२)

अस्मिञ् ज्ञातिसमुद्धर्षे जयम् अम्बा ब्रवीतु मे ॥ (५।३)

इत्युक्ते जानती सर्वम् अहं स्वं व्यसनागमम् । (६।१)

अब्रुवं पुरुषव्याघ्र यतो धर्मस्ततो जयः ॥ (६।२)

यथा न युध्यमानस्त्वं सम्प्रमुह्यसि पुत्रक । (७।१)

ध्रुवं शस्त्रजितांल् लोकान् प्राप्तास्यमरवद् विभो ॥ (७।२)

इत्येवम् अब्रुवं पूर्वं नैनं शोचामि वै प्रभो । (८।१)

धृतराष्ट्रं तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम् ॥ (८।२)

अमर्षणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम् । (९।१)

शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम् ॥ (९।२)

यो ऽयं मूर्धावसिक्तानाम् अग्रे याति परंतपः । (१०।१)

सो ऽयं पांसुषु शेते ऽद्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ (१०।२)

ध्रुवं दुर्योधनो वीरो गतिं नसुलभां गतः । (११।१)

तथा ह्यभिमुखः शेते शयने वीरसेविते ॥ (११।२)

यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः । (१२।१)

महीतलस्थं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते ॥ (१२।२)

यं पुरा व्यजनैर् अग्र्यैर् उपवीजन्ति योषितः । (१३।१)

तम् अद्य पक्षव्यजनैर् उपवीजन्ति पक्षिणः ॥ (१३।२)

एष शेते महाबाहुर् बलवान् सत्यविक्रमः । (१४।१)

सिंहेनेव द्विपः संख्ये भीमसेनेन पातितः ॥ (१४।२)

पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम् । (१५।१)

निहतं भीमसेनेन गदाम् उद्यम्य भारत ॥ (१५।२)

अक्षौहिणीर् महाबाहुर् दश चैकां च केशव । (१६।१)

अनयद् यः पुरा संख्ये सो ऽनयान्निधनं गतः ॥ (१६।२)

एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महारथः । (१७।१)

शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः ॥ (१७।२)

विदुरं ह्यवमन्यैष पितरं चैव मन्दभाक् । (१८।१)

बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः ॥ (१८।२)

निःसपत्ना मही यस्य त्रयोदश समाः स्थिता । (१९।१)

स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपतिः ॥ (१९।२)

अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासनात् । (२०।१)

पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य वार्ष्णेय न तु तच्चिरम् ॥ (२०।२)

ताम् एवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासनात् । (२१।१)

हीनां हस्तिगवाश्वेन किं नु जीवामि माधव ॥ (२१।२)

इदं कृच्छ्रतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान्मम । (२२।१)

यद् इमाः पर्युपासन्ते हताञ् शूरान् रणे स्त्रियः ॥ (२२।२)

प्रकीर्णकेशां सुश्रोणीं दुर्योधनभुजाङ्कगाम् । (२३।१)

रुक्मवेदीनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम् ॥ (२३।२)

नूनम् एषा पुरा बाला जीवमाने महाभुजे । (२४।१)

भुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी ॥ (२४।२)

कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते । (२५।१)

पश्यन्त्या निहतं पुत्रं पुत्रेण सहितं रणे ॥ (२५।२)

पुत्रं रुधिरसंसिक्तम् उपजिघ्रत्यनिन्दिता । (२६।१)

दुर्योधनं तु वामोरूः पाणिना परिमार्जति ॥ (२६।२)

किं नु शोचति भर्तारं पुत्रं चैषा मनस्विनी । (२७।१)

तथा ह्यवस्थिता भाति पुत्रं चाप्यभिवीक्ष्य सा ॥ (२७।२)

स्वशिरः पञ्चशाखाभ्याम् अभिहत्यायतेक्षणा । (२८।१)

पतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव ॥ (२८।२)

पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा । (२९।१)

मुखं विमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी ॥ (२९।२)

यदि चाप्यागमाः सन्ति यदि वा श्रुतयस्तथा । (३०।१)

ध्रुवं लोकान् अवाप्तो ऽयं नृपो बाहुबलार्जितान् ॥ (३०।२)