MBh, 14, 83
Select a line for its word-by-word analysis.
स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य पृथिवीम् इमाम् । (१।२)
sa tu vājī samudrāntāṃ paryetya pṛthivīm imām |
निवृत्तो ऽभिमुखो राजन् येन नागाह्वयं पुरम् ॥ (१।३)
nivṛtto 'bhimukho rājan yena nāgāhvayaṃ puram ||
अनुगच्छंश्च तेजस्वी निवृत्तो ऽथ किरीटभृत् । (२।१)
anugacchaṃśca tejasvī nivṛtto 'tha kirīṭabhṛt |
ततः पुरात् स निष्क्रम्य रथी धन्वी शरी तली । (४।१)
tataḥ purāt sa niṣkramya rathī dhanvī śarī talī |
किम् अयं चार्यते वाजी स्त्रीमध्य इव भारत । (६।१)
kim ayaṃ cāryate vājī strīmadhya iva bhārata |
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं पाण्डवः प्रहसन्न् इव । (८।१)
ityuktaḥ pratyuvācainaṃ pāṇḍavaḥ prahasann iva |
विघ्नकर्ता मया वार्य इति मे व्रतम् आहितम् ॥ (८।२)
vighnakartā mayā vārya iti me vratam āhitam ||
भ्रात्रा ज्येष्ठेन नृपते तवापि विदितं ध्रुवम् । (९।१)
bhrātrā jyeṣṭhena nṛpate tavāpi viditaṃ dhruvam |
इत्युक्तः प्राहरत् पूर्वं पाण्डवं मगधेश्वरः । (१०।१)
ityuktaḥ prāharat pūrvaṃ pāṇḍavaṃ magadheśvaraḥ |
ततो गाण्डीवभृच्छूरो गाण्डीवप्रेषितैः शरैः । (११।१)
tato gāṇḍīvabhṛcchūro gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥ |
चकार मोघांस्तान् बाणान् अयत्नाद् भरतर्षभ ॥ (११।२)
cakāra moghāṃstān bāṇān ayatnād bharatarṣabha ||
शरान्मुमोच ज्वलितान् दीप्तास्यान् इव पन्नगान् ॥ (१२।२)
śarānmumoca jvalitān dīptāsyān iva pannagān ||
संरक्ष्यमाणः पार्थेन शरीरे फल्गुनस्य ह । (१४।१)
saṃrakṣyamāṇaḥ pārthena śarīre phalgunasya ha |
मन्यमानः स्ववीर्यं तन्मागधः प्राहिणोच्छरान् ॥ (१४।२)
manyamānaḥ svavīryaṃ tanmāgadhaḥ prāhiṇoccharān ||
अवध्यमानः सो ऽभ्यघ्नन्मागधः पाण्डवर्षभम् । (१६।१)
avadhyamānaḥ so 'bhyaghnanmāgadhaḥ pāṇḍavarṣabham |
सव्यसाची तु संक्रुद्धो विकृष्य बलवद् धनुः । (१७।१)
savyasācī tu saṃkruddho vikṛṣya balavad dhanuḥ |
हयांश्चकार निर्देहान् सारथेश्च शिरो ऽहरत् ॥ (१७।२)
hayāṃścakāra nirdehān sāratheśca śiro 'harat ||
धनुश्चास्य महच्चित्रं क्षुरेण प्रचकर्त ह । (१८।१)
dhanuścāsya mahaccitraṃ kṣureṇa pracakarta ha |
हस्तावापं पताकां च ध्वजं चास्य न्यपातयत् ॥ (१८।२)
hastāvāpaṃ patākāṃ ca dhvajaṃ cāsya nyapātayat ||
स राजा व्यथितो व्यश्वो विधनुर् हतसारथिः । (१९।१)
sa rājā vyathito vyaśvo vidhanur hatasārathiḥ |
गदाम् आदाय कौन्तेयम् अभिदुद्राव वेगवान् ॥ (१९।२)
gadām ādāya kaunteyam abhidudrāva vegavān ||
शरैश्चकर्त बहुधा बहुभिर् गृध्रवाजितैः ॥ (२०।२)
śaraiścakarta bahudhā bahubhir gṛdhravājitaiḥ ||
नैच्छत् ताडयितुं धीमान् अर्जुनः समराग्रणीः ॥ (२२।२)
naicchat tāḍayituṃ dhīmān arjunaḥ samarāgraṇīḥ ||
सान्त्वपूर्वम् इदं वाक्यम् अब्रवीत् कपिकेतनः ॥ (२३।२)
sāntvapūrvam idaṃ vākyam abravīt kapiketanaḥ ||
पर्याप्तः क्षत्रधर्मो ऽयं दर्शितः पुत्र गम्यताम् । (२४।१)
paryāptaḥ kṣatradharmo 'yaṃ darśitaḥ putra gamyatām |
युधिष्ठिरस्य संदेशो न हन्तव्या नृपा इति । (२५।१)
yudhiṣṭhirasya saṃdeśo na hantavyā nṛpā iti |
तेन जीवसि राजंस्त्वम् अपराद्धो ऽपि मे रणे ॥ (२५।२)
tena jīvasi rājaṃstvam aparāddho 'pi me raṇe ||
इति मत्वा स चात्मानं प्रत्यादिष्टं स्म मागधः । (२६।१)
iti matvā sa cātmānaṃ pratyādiṣṭaṃ sma māgadhaḥ |
तथ्यम् इत्यवगम्यैनं प्राञ्जलिः प्रत्यपूजयत् ॥ (२६।२)
tathyam ityavagamyainaṃ prāñjaliḥ pratyapūjayat ||
तम् अर्जुनः समाश्वास्य पुनर् एवेदम् अब्रवीत् । (२७।१)
tam arjunaḥ samāśvāsya punar evedam abravīt |
आगन्तव्यं परां चैत्रीम् अश्वमेधे नृपस्य नः ॥ (२७।२)
āgantavyaṃ parāṃ caitrīm aśvamedhe nṛpasya naḥ ||
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पूजयामास तं हयम् । (२८।१)
ityuktaḥ sa tathetyuktvā pūjayāmāsa taṃ hayam |
फल्गुनं च युधां श्रेष्ठं विधिवत् सहदेवजः ॥ (२८।२)
phalgunaṃ ca yudhāṃ śreṣṭhaṃ vidhivat sahadevajaḥ ||
ततः समुद्रतीरेण वङ्गान् पुण्ड्रान् सकेरलान् ॥ (२९।२)
tataḥ samudratīreṇa vaṅgān puṇḍrān sakeralān ||
तत्र तत्र च भूरीणि म्लेच्छसैन्यान्यनेकशः । (३०।१)
tatra tatra ca bhūrīṇi mlecchasainyānyanekaśaḥ |
विजिग्ये धनुषा राजन् गाण्डीवेन धनंजयः ॥ (३०।२)
vijigye dhanuṣā rājan gāṇḍīvena dhanaṃjayaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.