MBh, 3, 107
Select a line for its word-by-word analysis.
पितॄणां निधनं घोरम् अप्राप्तिं त्रिदिवस्य च ॥ (२।२)
pitṝṇāṃ nidhanaṃ ghoram aprāptiṃ tridivasya ca ||
जगाम हिमवत्पार्श्वं तपस् तप्तुं नरेश्वरः ॥ (३।२)
jagāma himavatpārśvaṃ tapas taptuṃ nareśvaraḥ ||
सो ऽपश्यत नरश्रेष्ठ हिमवन्तं नगोत्तमम् ॥ (४।२)
so 'paśyata naraśreṣṭha himavantaṃ nagottamam ||
शृङ्गैर् बहुविधाकारैर् धातुमद्भिर् अलंकृतम् । (५।१)
śṛṅgair bahuvidhākārair dhātumadbhir alaṃkṛtam |
पवनालम्बिभिर् मेघैः परिष्वक्तं समन्ततः ॥ (५।२)
pavanālambibhir meghaiḥ pariṣvaktaṃ samantataḥ ||
गुहाकन्दरसंलीनैः सिंहव्याघ्रैर् निषेवितम् ॥ (६।२)
guhākandarasaṃlīnaiḥ siṃhavyāghrair niṣevitam ||
शकुनैश् च विचित्राङ्गैः कूजद्भिर् विविधा गिरः । (७।१)
śakunaiś ca vicitrāṅgaiḥ kūjadbhir vividhā giraḥ |
भृङ्गराजैस् तथा हंसैर् दात्यूहैर् जलकुक्कुटैः ॥ (७।२)
bhṛṅgarājais tathā haṃsair dātyūhair jalakukkuṭaiḥ ||
मयूरैः शतपत्त्रैश् च कोकिलैर् जीवजीवकैः । (८।१)
mayūraiḥ śatapattraiś ca kokilair jīvajīvakaiḥ |
चकोरैर् असितापाङ्गैस् तथा पुत्रप्रियैर् अपि ॥ (८।२)
cakorair asitāpāṅgais tathā putrapriyair api ||
जलस्थानेषु रम्येषु पद्मिनीभिश् च संकुलम् । (९।१)
jalasthāneṣu ramyeṣu padminībhiś ca saṃkulam |
सारसानां च मधुरैर् व्याहृतैः समलंकृतम् ॥ (९।२)
sārasānāṃ ca madhurair vyāhṛtaiḥ samalaṃkṛtam ||
दिशागजविषाणाग्रैः समन्ताद् घृष्टपादपम् ॥ (१०।२)
diśāgajaviṣāṇāgraiḥ samantād ghṛṣṭapādapam ||
विषोल्बणैर् भुजंगैश् च दीप्तजिह्वैर् निषेवितम् ॥ (११।२)
viṣolbaṇair bhujaṃgaiś ca dīptajihvair niṣevitam ||
क्वचिद् अञ्जनपुञ्जाभं हिमवन्तम् उपागमत् ॥ (१२।२)
kvacid añjanapuñjābhaṃ himavantam upāgamat ||
स तु तत्र नरश्रेष्ठस् तपो घोरं समाश्रितः । (१३।१)
sa tu tatra naraśreṣṭhas tapo ghoraṃ samāśritaḥ |
फलमूलाम्बुभक्षो ऽभूत् सहस्रं परिवत्सरान् ॥ (१३।२)
phalamūlāmbubhakṣo 'bhūt sahasraṃ parivatsarān ||
दर्शयामास तं गङ्गा तदा मूर्तिमती स्वयम् ॥ (१४।२)
darśayāmāsa taṃ gaṅgā tadā mūrtimatī svayam ||
किम् इच्छसि महाराज मत्तः किं च ददानि ते । (१५।२)
kim icchasi mahārāja mattaḥ kiṃ ca dadāni te |
तद् ब्रवीहि नरश्रेष्ठ करिष्यामि वचस् तव ॥ (१५।३)
tad bravīhi naraśreṣṭha kariṣyāmi vacas tava ||
षष्टिस् तानि सहस्राणि सागराणां महात्मनाम् । (१७।१)
ṣaṣṭis tāni sahasrāṇi sāgarāṇāṃ mahātmanām |
तेषाम् एवं विनष्टानां स्वर्गे वासो न विद्यते । (१८।१)
teṣām evaṃ vinaṣṭānāṃ svarge vāso na vidyate |
यावत् तानि शरीराणि त्वं जलैर् नाभिषिञ्चसि ॥ (१८।२)
yāvat tāni śarīrāṇi tvaṃ jalair nābhiṣiñcasi ||
स्वर्गं नय महाभागे मत्पितॄन् सगरात्मजान् । (१९।१)
svargaṃ naya mahābhāge matpitṝn sagarātmajān |
तेषाम् अर्थे ऽभियाचामि त्वाम् अहं वै महानदि ॥ (१९।२)
teṣām arthe 'bhiyācāmi tvām ahaṃ vai mahānadi ||
एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो गङ्गा लोकनमस्कृता । (२०।१)
etacchrutvā vaco rājño gaṅgā lokanamaskṛtā |
वेगं तु मम दुर्धार्यं पतन्त्या गगनाच्च्युतम् ॥ (२१।२)
vegaṃ tu mama durdhāryaṃ patantyā gaganāccyutam ||
न शक्तस् त्रिषु लोकेषु कश्चिद् धारयितुं नृप । (२२।१)
na śaktas triṣu lokeṣu kaścid dhārayituṃ nṛpa |
अन्यत्र विबुधश्रेष्ठान्नीलकण्ठान्महेश्वरात् ॥ (२२।२)
anyatra vibudhaśreṣṭhānnīlakaṇṭhānmaheśvarāt ||
स तु मां प्रच्युतां देवः शिरसा धारयिष्यति । (२३।२)
sa tu māṃ pracyutāṃ devaḥ śirasā dhārayiṣyati |
अगृह्णाच्च वरं तस्माद् गङ्गाया धारणं नृप । (२५।२)
agṛhṇācca varaṃ tasmād gaṅgāyā dhāraṇaṃ nṛpa |
स्वर्गवासं समुद्दिश्य पितॄणां स नरोत्तमः ॥ (२५।३)
svargavāsaṃ samuddiśya pitṝṇāṃ sa narottamaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.