युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कर्माण्युक्तानि युष्माभिर् यानि तानि करिष्यथ । (१।२)

मम चापि यथाबुद्धि रुचितानि विनिश्चयात् ॥ (१।३)

पुरोहितो ऽयम् अस्माकम् अग्निहोत्राणि रक्षतु । (२।१)

सूदपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने ॥ (२।२)

इन्द्रसेनमुखाश्चेमे रथान् आदाय केवलान् । (३।१)

यान्तु द्वारवतीं शीघ्रम् इति मे वर्तते मतिः ॥ (३।२)

इमाश्च नार्यो द्रौपद्याः सर्वशः परिचारिकाः । (४।१)

पाञ्चालान् एव गच्छन्तु सूदपौरोगवैः सह ॥ (४।२)

सर्वैर् अपि च वक्तव्यं न प्रज्ञायन्त पाण्डवाः । (५।१)

गता ह्यस्मान् अपाकीर्य सर्वे द्वैतवनाद् इति ॥ (५।२)

धौम्य उवाच । (६।१)

विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिर् अनुरागतः । (६।२)

अतो ऽहम् अपि वक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत ॥ (६।३)

हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः । (७।१)

यथा राजकुलं प्राप्य चरन् प्रेष्यो न रिष्यति ॥ (७।२)

दुर्वसं त्वेव कौरव्या जानता राजवेश्मनि । (८।१)

अमानितैः सुमानार्हा अज्ञातैः परिवत्सरम् ॥ (८।२)

दिष्टद्वारो लभेद् द्वारं न च राजसु विश्वसेत् । (९।१)

तद् एवासनम् अन्विच्छेद् यत्र नाभिषजेत् परः ॥ (९।२)

नास्य यानं न पर्यङ्कं न पीठं न गजं रथम् । (१०।१)

आरोहेत् संमतो ऽस्मीति स राजवसतिं वसेत् ॥ (१०।२)

अथ यत्रैनम् आसीनं शङ्केरन् दुष्टचारिणः । (११।१)

न तत्रोपविशेज्जातु स राजवसतिं वसेत् ॥ (११।२)

न चानुशिष्येद् राजानम् अपृच्छन्तं कदाचन । (१२।१)

तूष्णीं त्वेनम् उपासीत काले समभिपूजयन् ॥ (१२।२)

असूयन्ति हि राजानो जनान् अनृतवादिनः । (१३।१)

तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा ॥ (१३।२)

नैषां दारेषु कुर्वीत मैत्रीं प्राज्ञः कथंचन । (१४।१)

अन्तःपुरचरा ये च द्वेष्टि यानहिताश्च ये ॥ (१४।२)

विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि । (१५।१)

एवं विचरतो राज्ञो न क्षतिर् जायते क्वचित् ॥ (१५।२)

यत्नाच्चोपचरेद् एनम् अग्निवद् देववच्च ह । (१६।१)

अनृतेनोपचीर्णो हि हिंस्याद् एनम् असंशयम् ॥ (१६।२)

यच्च भर्तानुयुञ्जीत तद् एवाभ्यनुवर्तयेत् । (१७।१)

प्रमादम् अवहेलां च कोपं च परिवर्जयेत् ॥ (१७।२)

समर्थनासु सर्वासु हितं च प्रियम् एव च । (१८।१)

संवर्णयेत् तद् एवास्य प्रियाद् अपि हितं वदेत् ॥ (१८।२)

अनुकूलो भवेच्चास्य सर्वार्थेषु कथासु च । (१९।१)

अप्रियं चाहितं यत् स्यात् तद् अस्मै नानुवर्णयेत् ॥ (१९।२)

नाहम् अस्य प्रियो ऽस्मीति मत्वा सेवेत पण्डितः । (२०।१)

अप्रमत्तश्च यत्तश्च हितं कुर्यात् प्रियं च यत् ॥ (२०।२)

नास्यानिष्टानि सेवेत नाहितैः सह संवसेत् । (२१।१)

स्वस्थानान्न विकम्पेत स राजवसतिं वसेत् ॥ (२१।२)

दक्षिणं वाथ वामं वा पार्श्वम् आसीत पण्डितः । (२२।१)

रक्षिणां ह्यात्तशस्त्राणां स्थानं पश्चाद् विधीयते । (२२।२)

नित्यं विप्रतिषिद्धं तु पुरस्ताद् आसनं महत् ॥ (२२।३)

न च संदर्शने किंचित् प्रवृद्धम् अपि संजपेत् । (२३।१)

अपि ह्येतद् दरिद्राणां व्यलीकस्थानम् उत्तमम् ॥ (२३।२)

न मृषाभिहितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् । (२४।१)

यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं न वदेच्च तम् ॥ (२४।२)

शूरो ऽस्मीति न दृप्तः स्याद् बुद्धिमान् इति वा पुनः । (२५।१)

प्रियम् एवाचरन् राज्ञः प्रियो भवति भोगवान् ॥ (२५।२)

ऐश्वर्यं प्राप्य दुष्प्रापं प्रियं प्राप्य च राजतः । (२६।१)

अप्रमत्तो भवेद् राज्ञः प्रियेषु च हितेषु च ॥ (२६।२)

यस्य कोपो महाबाधः प्रसादश्च महाफलः । (२७।१)

कस्तस्य मनसापीच्छेद् अनर्थं प्राज्ञसंमतः ॥ (२७।२)

न चोष्ठौ निर्भुजेज्जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् । (२८।१)

सदा क्षुतं च वातं च ष्ठीवनं चाचरेच्छनैः ॥ (२८।२)

हास्यवस्तुषु चाप्यस्य वर्तमानेषु केषुचित् । (२९।१)

नातिगाढं प्रहृष्येत न चाप्युन्मत्तवद्धसेत् ॥ (२९।२)

न चातिधैर्येण चरेद् गुरुतां हि व्रजेत् तथा । (३०।१)

स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयेत प्रसादजम् ॥ (३०।२)

लाभे न हर्षयेद् यस्तु न व्यथेद् यो ऽवमानितः । (३१।१)

असंमूढश्च यो नित्यं स राजवसतिं वसेत् ॥ (३१।२)

राजानं राजपुत्रं वा संवर्तयति यः सदा । (३२।१)

अमात्यः पण्डितो भूत्वा स चिरं तिष्ठति श्रियम् ॥ (३२।२)

प्रगृहीतश्च यो ऽमात्यो निगृहीतश्च कारणैः । (३३।१)

न निर्बध्नाति राजानं लभते प्रग्रहं पुनः ॥ (३३।२)

प्रत्यक्षं च परोक्षं च गुणवादी विचक्षणः । (३४।१)

उपजीवी भवेद् राज्ञो विषये चापि यो वसेत् ॥ (३४।२)

अमात्यो हि बलाद् भोक्तुं राजानं प्रार्थयेत् तु यः । (३५।१)

न स तिष्ठेच्चिरं स्थानं गच्छेच्च प्राणसंशयम् ॥ (३५।२)

श्रेयः सदात्मनो दृष्ट्वा परं राज्ञा न संवदेत् । (३६।१)

विशेषयेन्न राजानं योग्याभूमिषु सर्वदा ॥ (३६।२)

अम्लानो बलवाञ् शूरश्छायेवानपगः सदा । (३७।१)

सत्यवादी मृदुर् दान्तः स राजवसतिं वसेत् ॥ (३७।२)

अन्यस्मिन् प्रेष्यमाणे तु पुरस्ताद् यः समुत्पतेत् । (३८।१)

अहं किं करवाणीति स राजवसतिं वसेत् ॥ (३८।२)

उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा । (३९।१)

आदिष्टो न विकल्पेत स राजवसतिं वसेत् ॥ (३९।२)

यो वै गृहेभ्यः प्रवसन् प्रियाणां नानुसंस्मरेत् । (४०।१)

दुःखेन सुखम् अन्विच्छेत् स राजवसतिं वसेत् ॥ (४०।२)

समवेषं न कुर्वीत नात्युच्चैः संनिधौ हसेत् । (४१।१)

मन्त्रं न बहुधा कुर्याद् एवं राज्ञः प्रियो भवेत् ॥ (४१।२)

न कर्मणि नियुक्तः सन् धनं किंचिद् उपस्पृशेत् । (४२।१)

प्राप्नोति हि हरन् द्रव्यं बन्धनं यदि वा वधम् ॥ (४२।२)

यानं वस्त्रम् अलंकारं यच्चान्यत् सम्प्रयच्छति । (४३।१)

तद् एव धारयेन्नित्यम् एवं प्रियतरो भवेत् ॥ (४३।२)

संवत्सरम् इमं तात तथाशीला बुभूषवः । (४४।१)

अथ स्वविषयं प्राप्य यथाकामं चरिष्यथ ॥ (४४।२)

युधिष्ठिर उवाच । (४५।१)

अनुशिष्टाः स्म भद्रं ते नैतद् वक्तास्ति कश्चन । (४५।२)

कुन्तीम् ऋते मातरं नो विदुरं च महामतिम् ॥ (४५।३)

यद् एवानन्तरं कार्यं तद् भवान् कर्तुम् अर्हति । (४६।१)

तारणायास्य दुःखस्य प्रस्थानाय जयाय च ॥ (४६।२)

वैशंपायन उवाच । (४७।१)

एवम् उक्तस्ततो राज्ञा धौम्यो ऽथ द्विजसत्तमः । (४७।२)

अकरोद् विधिवत् सर्वं प्रस्थाने यद् विधीयते ॥ (४७।३)

तेषां समिध्य तान् अग्नीन्मन्त्रवच्च जुहाव सः । (४८।१)

समृद्धिवृद्धिलाभाय पृथिवीविजयाय च ॥ (४८।२)

अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा ब्राह्मणांश्च तपोधनान् । (४९।१)

याज्ञसेनीं पुरस्कृत्य षड् एवाथ प्रवव्रजुः ॥ (४९।२)