जाजलिर् उवाच । (१।१)

यथा प्रवर्तितो धर्मस्तुलां धारयता त्वया । (१।२)

स्वर्गद्वारं च वृत्तिं च भूतानाम् अवरोत्स्यते ॥ (१।३)

कृष्या ह्यन्नं प्रभवति ततस्त्वम् अपि जीवसि । (२।१)

पशुभिश्चौषधीभिश्च मर्त्या जीवन्ति वाणिज ॥ (२।२)

यतो यज्ञः प्रभवति नास्तिक्यम् अपि जल्पसि । (३।१)

न हि वर्तेद् अयं लोको वार्ताम् उत्सृज्य केवलम् ॥ (३।२)

तुलाधार उवाच । (४।१)

वक्ष्यामि जाजले वृत्तिं नास्मि ब्राह्मण नास्तिकः । (४।२)

न च यज्ञं विनिन्दामि यज्ञवित् तु सुदुर्लभः ॥ (४।३)

नमो ब्राह्मणयज्ञाय ये च यज्ञविदो जनाः । (५।१)

स्वयज्ञं ब्राह्मणा हित्वा क्षात्रं यज्ञम् इहास्थिताः ॥ (५।२)

लुब्धैर् वित्तपरैर् ब्रह्मन्नास्तिकैः सम्प्रवर्तितम् । (६।१)

वेदवादान् अविज्ञाय सत्याभासम् इवानृतम् ॥ (६।२)

इदं देयम् इदं देयम् इति नान्तं चिकीर्षति । (७।१)

अतः स्तैन्यं प्रभवति विकर्माणि च जाजले । (७।२)

तद् एव सुकृतं हव्यं येन तुष्यन्ति देवताः ॥ (७।३)

नमस्कारेण हविषा स्वाध्यायैर् औषधैस्तथा । (८।१)

पूजा स्याद् देवतानां हि यथा शास्त्रनिदर्शनम् ॥ (८।२)

इष्टापूर्ताद् असाधूनां विषमा जायते प्रजा । (९।१)

लुब्धेभ्यो जायते लुब्धः समेभ्यो जायते समः ॥ (९।२)

यजमानो यथात्मानम् ऋत्विजश्च तथा प्रजाः । (१०।१)

यज्ञात् प्रजा प्रभवति नभसो ऽम्भ इवामलम् ॥ (१०।२)

अग्नौ प्रास्ताहुतिर् ब्रह्मन्न् आदित्यम् उपतिष्ठति । (११।१)

आदित्याज्जायते वृष्टिर् वृष्टेर् अन्नं ततः प्रजाः ॥ (११।२)

तस्मात् स्वनुष्ठितात् पूर्वे सर्वान् कामांश्च लेभिरे । (१२।१)

अकृष्टपच्या पृथिवी आशीर्भिर् वीरुधो ऽभवन् । (१२।२)

न ते यज्ञेष्वात्मसु वा फलं पश्यन्ति किंचन ॥ (१२।३)

शङ्कमानाः फलं यज्ञे ये यजेरन् कथंचन । (१३।१)

जायन्ते ऽसाधवो धूर्ता लुब्धा वित्तप्रयोजनाः ॥ (१३।२)

स स्म पापकृतां लोकान् गच्छेद् अशुभकर्मणा । (१४।१)

प्रमाणम् अप्रमाणेन यः कुर्याद् अशुभं नरः । (१४।२)

पापात्मा सो ऽकृतप्रज्ञः सदैवेह द्विजोत्तम ॥ (१४।३)

कर्तव्यम् इति कर्तव्यं वेत्ति यो ब्राह्मणोभयम् । (१५।१)

ब्रह्मैव वर्तते लोके नैति कर्तव्यतां पुनः ॥ (१५।२)

विगुणं च पुनः कर्म ज्याय इत्यनुशुश्रुम । (१६।१)

सर्वभूतोपघातश्च फलभावे च संयमः ॥ (१६।२)

सत्ययज्ञा दमयज्ञा अलुब्धाश्चात्मतृप्तयः । (१७।१)

उत्पन्नत्यागिनः सर्वे जना आसन्नमत्सराः ॥ (१७।२)

क्षेत्रक्षेत्रज्ञतत्त्वज्ञाः स्वयज्ञपरिनिष्ठिताः । (१८।१)

ब्राह्मं वेदम् अधीयन्तस्तोषयन्त्यमरान् अपि ॥ (१८।२)

अखिलं दैवतं सर्वं ब्रह्म ब्राह्मणसंश्रितम् । (१९।१)

तृप्यन्ति तृप्यतो देवास्तृप्तास्तृप्तस्य जाजले ॥ (१९।२)

यथा सर्वरसैस्तृप्तो नाभिनन्दति किंचन । (२०।१)

तथा प्रज्ञानतृप्तस्य नित्यं तृप्तिः सुखोदया ॥ (२०।२)

धर्मारामा धर्मसुखाः कृत्स्नव्यवसितास्तथा । (२१।१)

अस्ति नस्तत्त्वतो भूय इति प्रज्ञागवेषिणः ॥ (२१।२)

ज्ञानविज्ञानिनः केचित् परं पारं तितीर्षवः । (२२।१)

अतीव तत् सदा पुण्यं पुण्याभिजनसंहितम् ॥ (२२।२)

यत्र गत्वा न शोचन्ति न च्यवन्ति व्यथन्ति च । (२३।१)

ते तु तद् ब्रह्मणः स्थानं प्राप्नुवन्तीह सात्त्विकाः ॥ (२३।२)

नैव ते स्वर्गम् इच्छन्ति न यजन्ति यशोधनैः । (२४।१)

सतां वर्त्मानुवर्तन्ते यथाबलम् अहिंसया ॥ (२४।२)

वनस्पतीन् ओषधीश्च फलमूलं च ते विदुः । (२५।१)

न चैतान् ऋत्विजो लुब्धा याजयन्ति धनार्थिनः ॥ (२५।२)

स्वम् एव चार्थं कुर्वाणा यज्ञं चक्रुः पुनर् द्विजाः । (२६।१)

परिनिष्ठितकर्माणः प्रजानुग्रहकाम्यया ॥ (२६।२)

प्रापयेयुः प्रजाः स्वर्गं स्वधर्मचरणेन वै । (२७।१)

इति मे वर्तते बुद्धिः समा सर्वत्र जाजले ॥ (२७।२)

प्रयुञ्जते यानि यज्ञे सदा प्राज्ञा द्विजर्षभ । (२८।१)

तेन ते देवयानेन पथा यान्ति महामुने ॥ (२८।२)

आवृत्तिस्तत्र चैकस्य नास्त्यावृत्तिर् मनीषिणाम् । (२९।१)

उभौ तौ देवयानेन गच्छतो जाजले पथा ॥ (२९।२)

स्वयं चैषाम् अनडुहो युज्यन्ति च वहन्ति च । (३०।१)

स्वयम् उस्राश्च दुह्यन्ते मनःसंकल्पसिद्धिभिः ॥ (३०।२)

स्वयं यूपान् उपादाय यजन्ते स्वाप्तदक्षिणैः । (३१।१)

यस्तथाभावितात्मा स्यात् स गाम् आलब्धुम् अर्हति ॥ (३१।२)

ओषधीभिस्तथा ब्रह्मन् यजेरंस्ते नतादृशाः । (३२।१)

बुद्धित्यागं पुरस्कृत्य तादृशं प्रब्रवीमि ते ॥ (३२।२)

निराशिषम् अनारम्भं निर्नमस्कारम् अस्तुतिम् । (३३।१)

अक्षीणं क्षीणकर्माणं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ (३३।२)

नाश्रावयन्न च यजन्न ददद् ब्राह्मणेषु च । (३४।१)

ग्राम्यां वृत्तिं लिप्समानः कां गतिं याति जाजले । (३४।२)

इदं तु दैवतं कृत्वा यथा यज्ञम् अवाप्नुयात् ॥ (३४।३)

जाजलिर् उवाच । (३५।१)

न वै मुनीनां शृणुमः स्म तत्त्वं पृच्छामि त्वा वाणिज कष्टम् एतत् । (३५।२)

पूर्वे पूर्वे चास्य नावेक्षमाणा नातः परं तम् ऋषयः स्थापयन्ति ॥ (३५।३)

अस्मिन्न् एवात्मतीर्थे न पशवः प्राप्नुयुः सुखम् । (३६।१)

अथ स्वकर्मणा केन वाणिज प्राप्नुयात् सुखम् । (३६।२)

शंस मे तन्महाप्राज्ञ भृशं वै श्रद्दधामि ते ॥ (३६।३)

तुलाधार उवाच । (३७।१)

उत यज्ञा उतायज्ञा मखं नार्हन्ति ते क्वचित् । (३७।२)

आज्येन पयसा दध्ना पूर्णाहुत्या विशेषतः । (३७।३)

वालैः शृङ्गेण पादेन सम्भवत्येव गौर्मखम् ॥ (३७।४)

पत्नीं चानेन विधिना प्रकरोति नियोजयन् । (३८।१)

पुरोडाशो हि सर्वेषां पशूनां मेध्य उच्यते ॥ (३८।२)

सर्वा नद्यः सरस्वत्यः सर्वे पुण्याः शिलोच्चयाः । (३९।१)

जाजले तीर्थम् आत्मैव मा स्म देशातिथिर् भव ॥ (३९।२)

एतान् ईदृशकान् धर्मान् आचरन्न् इह जाजले । (४०।१)

कारणैर् धर्मम् अन्विच्छन्न लोकान् आप्नुते शुभान् ॥ (४०।२)

भीष्म उवाच । (४१।१)

एतान् ईदृशकान् धर्मांस्तुलाधारः प्रशंसति । (४१।२)

उपपत्त्या हि सम्पन्नान्नित्यं सद्भिर् निषेवितान् ॥ (४१।३)