महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 42

1973 of 1995 · 38 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

एतच्छ्रुत्वा नृपो विद्वान् हृष्टो ऽभूज्जनमेजयः । (१।२)

etacchrutvā nṛpo vidvān hṛṣṭo 'bhūjjanamejayaḥ |

1.3१.३

पितामहानां सर्वेषां गमनागमनं तदा ॥ (१।३)

pitāmahānāṃ sarveṣāṃ gamanāgamanaṃ tadā ||

2.1२.१

अब्रवीच्च मुदा युक्तः पुनरागमनं प्रति । (२।१)

abravīcca mudā yuktaḥ punarāgamanaṃ prati |

2.2२.२

कथं नु त्यक्तदेहानां पुनस्तद् रूपदर्शनम् ॥ (२।२)

kathaṃ nu tyaktadehānāṃ punastad rūpadarśanam ||

3.1३.१

इत्युक्तः स द्विजश्रेष्ठो व्यासशिष्यः प्रतापवान् । (३।१)

ityuktaḥ sa dvijaśreṣṭho vyāsaśiṣyaḥ pratāpavān |

3.2३.२

प्रोवाच वदतां श्रेष्ठस्तं नृपं जनमेजयम् ॥ (३।२)

provāca vadatāṃ śreṣṭhastaṃ nṛpaṃ janamejayam ||

4.1४.१

अविप्रणाशः सर्वेषां कर्मणाम् इति निश्चयः । (४।१)

avipraṇāśaḥ sarveṣāṃ karmaṇām iti niścayaḥ |

4.2४.२

कर्मजानि शरीराणि तथैवाकृतयो नृप ॥ (४।२)

karmajāni śarīrāṇi tathaivākṛtayo nṛpa ||

5.1५.१

महाभूतानि नित्यानि भूताधिपतिसंश्रयात् । (५।१)

mahābhūtāni nityāni bhūtādhipatisaṃśrayāt |

5.2५.२

तेषां च नित्यसंवासो न विनाशो वियुज्यताम् ॥ (५।२)

teṣāṃ ca nityasaṃvāso na vināśo viyujyatām ||

6.1६.१

अनाशाय कृतं कर्म तस्य चेष्टः फलागमः । (६।१)

anāśāya kṛtaṃ karma tasya ceṣṭaḥ phalāgamaḥ |

6.2६.२

आत्मा चैभिः समायुक्तः सुखदुःखम् उपाश्नुते ॥ (६।२)

ātmā caibhiḥ samāyuktaḥ sukhaduḥkham upāśnute ||

7.1७.१

अविनाशी तथा नित्यं क्षेत्रज्ञ इति निश्चयः । (७।१)

avināśī tathā nityaṃ kṣetrajña iti niścayaḥ |

7.2७.२

भूतानाम् आत्मभावो यो ध्रुवो ऽसौ संविजानताम् ॥ (७।२)

bhūtānām ātmabhāvo yo dhruvo 'sau saṃvijānatām ||

8.1८.१

यावन्न क्षीयते कर्म तावद् अस्य स्वरूपता । (८।१)

yāvanna kṣīyate karma tāvad asya svarūpatā |

8.2८.२

संक्षीणकर्मा पुरुषो रूपान्यत्वं नियच्छति ॥ (८।२)

saṃkṣīṇakarmā puruṣo rūpānyatvaṃ niyacchati ||

9.1९.१

नानाभावास्तथैकत्वं शरीरं प्राप्य संहताः । (९।१)

nānābhāvāstathaikatvaṃ śarīraṃ prāpya saṃhatāḥ |

9.2९.२

भवन्ति ते तथा नित्याः पृथग्भावं विजानताम् ॥ (९।२)

bhavanti te tathā nityāḥ pṛthagbhāvaṃ vijānatām ||

10.1१०.१

अश्वमेधे श्रुतिश्चेयम् अश्वसंज्ञपनं प्रति । (१०।१)

aśvamedhe śrutiśceyam aśvasaṃjñapanaṃ prati |

10.2१०.२

लोकान्तरगता नित्यं प्राणा नित्या हि वाजिनः ॥ (१०।२)

lokāntaragatā nityaṃ prāṇā nityā hi vājinaḥ ||

11.1११.१

अहं हितं वदाम्येतत् प्रियं चेत् तव पार्थिव । (११।१)

ahaṃ hitaṃ vadāmyetat priyaṃ cet tava pārthiva |

11.2११.२

देवयाना हि पन्थानः श्रुतास्ते यज्ञसंस्तरे ॥ (११।२)

devayānā hi panthānaḥ śrutāste yajñasaṃstare ||

12.1१२.१

सुकृतो यत्र ते यज्ञस्तत्र देवा हितास्तव । (१२।१)

sukṛto yatra te yajñastatra devā hitāstava |

12.2१२.२

यदा समन्विता देवाः पशूनां गमनेश्वराः । (१२।२)

yadā samanvitā devāḥ paśūnāṃ gamaneśvarāḥ |

12.3१२.३

गतिमन्तश्च तेनेष्ट्वा नान्ये नित्या भवन्ति ते ॥ (१२।३)

gatimantaśca teneṣṭvā nānye nityā bhavanti te ||

13.1१३.१

नित्ये ऽस्मिन् पञ्चके वर्गे नित्ये चात्मनि यो नरः । (१३।१)

nitye 'smin pañcake varge nitye cātmani yo naraḥ |

13.2१३.२

अस्य नानासमायोगं यः पश्यति वृथामतिः । (१३।२)

asya nānāsamāyogaṃ yaḥ paśyati vṛthāmatiḥ |

13.3१३.३

वियोगे शोचते ऽत्यर्थं स बाल इति मे मतिः ॥ (१३।३)

viyoge śocate 'tyarthaṃ sa bāla iti me matiḥ ||

14.1१४.१

वियोगे दोषदर्शी यः संयोगम् इह वर्जयेत् । (१४।१)

viyoge doṣadarśī yaḥ saṃyogam iha varjayet |

14.2१४.२

असङ्गे संगमो नास्ति दुःखं भुवि वियोगजम् ॥ (१४।२)

asaṅge saṃgamo nāsti duḥkhaṃ bhuvi viyogajam ||

15.1१५.१

परापरज्ञस्तु नरो नाभिमानाद् उदीरितः । (१५।१)

parāparajñastu naro nābhimānād udīritaḥ |

15.2१५.२

अपरज्ञः परां बुद्धिं स्पृष्ट्वा मोहाद् विमुच्यते ॥ (१५।२)

aparajñaḥ parāṃ buddhiṃ spṛṣṭvā mohād vimucyate ||

16.1१६.१

अदर्शनाद् आपतितः पुनश्चादर्शनं गतः । (१६।१)

adarśanād āpatitaḥ punaścādarśanaṃ gataḥ |

16.2१६.२

नाहं तं वेद्मि नासौ मां न च मे ऽस्ति विरागता ॥ (१६।२)

nāhaṃ taṃ vedmi nāsau māṃ na ca me 'sti virāgatā ||

17.1१७.१

येन येन शरीरेण करोत्ययम् अनीश्वरः । (१७।१)

yena yena śarīreṇa karotyayam anīśvaraḥ |

17.2१७.२

तेन तेन शरीरेण तद् अवश्यम् उपाश्नुते । (१७।२)

tena tena śarīreṇa tad avaśyam upāśnute |

17.3१७.३

मानसं मनसाप्नोति शारीरं च शरीरवान् ॥ (१७।३)

mānasaṃ manasāpnoti śārīraṃ ca śarīravān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 42

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit