MBh, 15, 42
Select a line for its word-by-word analysis.
एतच्छ्रुत्वा नृपो विद्वान् हृष्टो ऽभूज्जनमेजयः । (१।२)
etacchrutvā nṛpo vidvān hṛṣṭo 'bhūjjanamejayaḥ |
कथं नु त्यक्तदेहानां पुनस्तद् रूपदर्शनम् ॥ (२।२)
kathaṃ nu tyaktadehānāṃ punastad rūpadarśanam ||
इत्युक्तः स द्विजश्रेष्ठो व्यासशिष्यः प्रतापवान् । (३।१)
ityuktaḥ sa dvijaśreṣṭho vyāsaśiṣyaḥ pratāpavān |
प्रोवाच वदतां श्रेष्ठस्तं नृपं जनमेजयम् ॥ (३।२)
provāca vadatāṃ śreṣṭhastaṃ nṛpaṃ janamejayam ||
आत्मा चैभिः समायुक्तः सुखदुःखम् उपाश्नुते ॥ (६।२)
ātmā caibhiḥ samāyuktaḥ sukhaduḥkham upāśnute ||
अविनाशी तथा नित्यं क्षेत्रज्ञ इति निश्चयः । (७।१)
avināśī tathā nityaṃ kṣetrajña iti niścayaḥ |
भूतानाम् आत्मभावो यो ध्रुवो ऽसौ संविजानताम् ॥ (७।२)
bhūtānām ātmabhāvo yo dhruvo 'sau saṃvijānatām ||
संक्षीणकर्मा पुरुषो रूपान्यत्वं नियच्छति ॥ (८।२)
saṃkṣīṇakarmā puruṣo rūpānyatvaṃ niyacchati ||
नानाभावास्तथैकत्वं शरीरं प्राप्य संहताः । (९।१)
nānābhāvāstathaikatvaṃ śarīraṃ prāpya saṃhatāḥ |
भवन्ति ते तथा नित्याः पृथग्भावं विजानताम् ॥ (९।२)
bhavanti te tathā nityāḥ pṛthagbhāvaṃ vijānatām ||
अश्वमेधे श्रुतिश्चेयम् अश्वसंज्ञपनं प्रति । (१०।१)
aśvamedhe śrutiśceyam aśvasaṃjñapanaṃ prati |
लोकान्तरगता नित्यं प्राणा नित्या हि वाजिनः ॥ (१०।२)
lokāntaragatā nityaṃ prāṇā nityā hi vājinaḥ ||
अहं हितं वदाम्येतत् प्रियं चेत् तव पार्थिव । (११।१)
ahaṃ hitaṃ vadāmyetat priyaṃ cet tava pārthiva |
देवयाना हि पन्थानः श्रुतास्ते यज्ञसंस्तरे ॥ (११।२)
devayānā hi panthānaḥ śrutāste yajñasaṃstare ||
सुकृतो यत्र ते यज्ञस्तत्र देवा हितास्तव । (१२।१)
sukṛto yatra te yajñastatra devā hitāstava |
गतिमन्तश्च तेनेष्ट्वा नान्ये नित्या भवन्ति ते ॥ (१२।३)
gatimantaśca teneṣṭvā nānye nityā bhavanti te ||
नित्ये ऽस्मिन् पञ्चके वर्गे नित्ये चात्मनि यो नरः । (१३।१)
nitye 'smin pañcake varge nitye cātmani yo naraḥ |
वियोगे शोचते ऽत्यर्थं स बाल इति मे मतिः ॥ (१३।३)
viyoge śocate 'tyarthaṃ sa bāla iti me matiḥ ||
असङ्गे संगमो नास्ति दुःखं भुवि वियोगजम् ॥ (१४।२)
asaṅge saṃgamo nāsti duḥkhaṃ bhuvi viyogajam ||
अपरज्ञः परां बुद्धिं स्पृष्ट्वा मोहाद् विमुच्यते ॥ (१५।२)
aparajñaḥ parāṃ buddhiṃ spṛṣṭvā mohād vimucyate ||
नाहं तं वेद्मि नासौ मां न च मे ऽस्ति विरागता ॥ (१६।२)
nāhaṃ taṃ vedmi nāsau māṃ na ca me 'sti virāgatā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.