संजय उवाच । (१।१)

प्रविष्टयोर् महाराज पार्थवार्ष्णेययोस्तदा । (१।२)

दुर्योधने प्रयाते च पृष्ठतः पुरुषर्षभे ॥ (१।३)

जवेनाभ्यद्रवन् द्रोणं महता निस्वनेन च । (२।१)

पाण्डवाः सोमकैः सार्धं ततो युद्धम् अवर्तत ॥ (२।२)

तद् युद्धम् अभवद् घोरं तुमुलं लोमहर्षणम् । (३।१)

पाञ्चालानां कुरूणां च व्यूहस्य पुरतो ऽद्भुतम् ॥ (३।२)

राजन् कदाचिन्नास्माभिर् दृष्टं तादृङ् न च श्रुतम् । (४।१)

यादृङ् मध्यगते सूर्ये युद्धम् आसीद् विशां पते ॥ (४।२)

धृष्टद्युम्नमुखाः पार्था व्यूढानीकाः प्रहारिणः । (५।१)

द्रोणस्य सैन्यं ते सर्वे शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (५।२)

वयं द्रोणं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रभृतां वरम् । (६।१)

पार्षतप्रमुखान् पार्थान् अभ्यवर्षाम सायकैः ॥ (६।२)

महामेघाविवोदीर्णौ मिश्रवातौ हिमात्यये । (७।१)

सेनाग्रे विप्रकाशेते रुचिरे रथभूषिते ॥ (७।२)

समेत्य तु महासेने चक्रतुर् वेगम् उत्तमम् । (८।१)

जाह्नवीयमुने नद्यौ प्रावृषीवोल्बणोदके ॥ (८।२)

नानाशस्त्रपुरोवातो द्विपाश्वरथसंवृतः । (९।१)

गदाविद्युन्महारौद्रः संग्रामजलदो महान् ॥ (९।२)

भारद्वाजानिलोद्धूतः शरधारासहस्रवान् । (१०।१)

अभ्यवर्षन्महारौद्रः पाण्डुसेनाग्निम् उद्धतम् ॥ (१०।२)

समुद्रम् इव घर्मान्ते विवान् घोरो महानिलः । (११।१)

व्यक्षोभयद् अनीकानि पाण्डवानां द्विजोत्तमः ॥ (११।२)

ते ऽपि सर्वप्रयत्नेन द्रोणम् एव समाद्रवन् । (१२।१)

बिभित्सन्तो महासेतुं वार्योघाः प्रबला इव ॥ (१२।२)

वारयामास तान् द्रोणो जलौघान् अचलो यथा । (१३।१)

पाण्डवान् समरे क्रुद्धान् पाञ्चालांश्च सकेकयान् ॥ (१३।२)

अथापरे ऽपि राजानः परावृत्य समन्ततः । (१४।१)

महाबला रणे शूराः पाञ्चालान् अन्ववारयन् ॥ (१४।२)

ततो रणे नरव्याघ्रः पार्षतः पाण्डवैः सह । (१५।१)

संजघानासकृद् द्रोणं बिभित्सुर् अरिवाहिनीम् ॥ (१५।२)

यथैव शरवर्षाणि द्रोणो वर्षति पार्षते । (१६।१)

तथैव शरवर्षाणि धृष्टद्युम्नो ऽभ्यवर्षत ॥ (१६।२)

सनिस्त्रिंशपुरोवातः शक्तिप्रासर्ष्टिसंवृतः । (१७।१)

ज्याविद्युच्चापसंह्रादो धृष्टद्युम्नबलाहकः ॥ (१७।२)

शरधाराश्मवर्षाणि व्यसृजत् सर्वतोदिशम् । (१८।१)

निघ्नन् रथवराश्वौघांश्छादयामास वाहिनीम् ॥ (१८।२)

यं यम् आर्छच्छरैर् द्रोणः पाण्डवानां रथव्रजम् । (१९।१)

ततस्ततः शरैर् द्रोणम् अपाकर्षत पार्षतः ॥ (१९।२)

तथा तु यतमानस्य द्रोणस्य युधि भारत । (२०।१)

धृष्टद्युम्नं समासाद्य त्रिधा सैन्यम् अभिद्यत ॥ (२०।२)

भोजम् एके न्यवर्तन्त जलसंधम् अथापरे । (२१।१)

पाण्डवैर् हन्यमानाश्च द्रोणम् एवापरे ऽव्रजन् ॥ (२१।२)

सैन्यान्यघटयद् यानि द्रोणस्तु रथिनां वरः । (२२।१)

व्यधमच्चापि तान्यस्य धृष्टद्युम्नो महारथः ॥ (२२।२)

धार्तराष्ट्रास्त्रिधाभूता वध्यन्ते पाण्डुसृञ्जयैः । (२३।१)

अगोपाः पशवो ऽरण्ये बहुभिः श्वापदैर् इव ॥ (२३।२)

कालः संग्रसते योधान् धृष्टद्युम्नेन मोहितान् । (२४।१)

संग्रामे तुमुले तस्मिन्न् इति संमेनिरे जनाः ॥ (२४।२)

कुनृपस्य यथा राष्ट्रं दुर्भिक्षव्याधितस्करैः । (२५।१)

द्राव्यते तद्वद् आपन्ना पाण्डवैस्तव वाहिनी ॥ (२५।२)

अर्करश्मिप्रभिन्नेषु शस्त्रेषु कवचेषु च । (२६।१)

चक्षूंषि प्रतिहन्यन्ते सैन्येन रजसा तथा ॥ (२६।२)

त्रिधाभूतेषु सैन्येषु वध्यमानेषु पाण्डवैः । (२७।१)

अमर्षितस्ततो द्रोणः पाञ्चालान् व्यधमच्छरैः ॥ (२७।२)

मृद्नतस्तान्यनीकानि निघ्नतश्चापि सायकैः । (२८।१)

बभूव रूपं द्रोणस्य कालाग्नेर् इव दीप्यतः ॥ (२८।२)

रथं नागं हयं चापि पत्तिनश्च विशां पते । (२९।१)

एकैकेनेषुणा संख्ये निर्बिभेद महारथः ॥ (२९।२)

पाण्डवानां तु सैन्येषु नास्ति कश्चित् स भारत । (३०।१)

दधार यो रणे बाणान् द्रोणचापच्युताञ् शितान् ॥ (३०।२)

तत् पच्यमानम् अर्केण द्रोणसायकतापितम् । (३१।१)

बभ्राम पार्षतं सैन्यं तत्र तत्रैव भारत ॥ (३१।२)

तथैव पार्षतेनापि काल्यमानं बलं तव । (३२।१)

अभवत् सर्वतो दीप्तं शुष्कं वनम् इवाग्निना ॥ (३२।२)

वध्यमानेषु सैन्येषु द्रोणपार्षतसायकैः । (३३।१)

त्यक्त्वा प्राणान् परं शक्त्या प्रायुध्यन्त स्म सैनिकाः ॥ (३३।२)

तावकानां परेषां च युध्यतां भरतर्षभ । (३४।१)

नासीत् कश्चिन्महाराज यो ऽत्याक्षीत् संयुगं भयात् ॥ (३४।२)

भीमसेनं तु कौन्तेयं सोदर्याः पर्यवारयन् । (३५।१)

विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च महारथः ॥ (३५।२)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ क्षेमधूर्तिश्च वीर्यवान् । (३६।१)

त्रयाणां तव पुत्राणां त्रय एवानुयायिनः ॥ (३६।२)

बाह्लीकराजस्तेजस्वी कुलपुत्रो महारथः । (३७।१)

सहसेनः सहामात्यो द्रौपदेयान् अवारयत् ॥ (३७।२)

शैब्यो गोवासनो राजा योधैर् दशशतावरैः । (३८।१)

काश्यस्याभिभुवः पुत्रं पराक्रान्तम् अवारयत् ॥ (३८।२)

अजातशत्रुं कौन्तेयं ज्वलन्तम् इव पावकम् । (३९।१)

मद्राणाम् ईश्वरः शल्यो राजा राजानम् आवृणोत् ॥ (३९।२)

दुःशासनस्त्ववस्थाप्य स्वम् अनीकम् अमर्षणः । (४०।१)

सात्यकिं प्रययौ क्रुद्धः शूरो रथवरं युधि ॥ (४०।२)

स्वकेनाहम् अनीकेन संनद्धकवचावृतः । (४१।१)

चतुःशतैर् महेष्वासैश्चेकितानम् अवारयम् ॥ (४१।२)

शकुनिस्तु सहानीको माद्रीपुत्रम् अवारयत् । (४२।१)

गान्धारकैः सप्तशतैश्चापशक्तिशरासिभिः ॥ (४२।२)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ विराटं मत्स्यम् आर्छताम् । (४३।१)

प्राणांस्त्यक्त्वा महेष्वासौ मित्रार्थे ऽभ्युद्यतौ युधि ॥ (४३।२)

शिखण्डिनं याज्ञसेनिं रुन्धानम् अपराजितम् । (४४।१)

बाह्लिकः प्रतिसंयत्तः पराक्रान्तम् अवारयत् ॥ (४४।२)

धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यं क्रूरैः सार्धं प्रभद्रकैः । (४५।१)

आवन्त्यः सह सौवीरैः क्रुद्धरूपम् अवारयत् ॥ (४५।२)

घटोत्कचं तथा शूरं राक्षसं क्रूरयोधिनम् । (४६।१)

अलायुधो ऽद्रवत् तूर्णं क्रुद्धम् आयान्तम् आहवे ॥ (४६।२)

अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं कुन्तिभोजो महारथः । (४७।१)

सैन्येन महता युक्तः क्रुद्धरूपम् अवारयत् ॥ (४७।२)

सैन्धवः पृष्ठतस्त्वासीत् सर्वसैन्यस्य भारत । (४८।१)

रक्षितः परमेष्वासैः कृपप्रभृतिभी रथैः ॥ (४८।२)

तस्यास्तां चक्ररक्षौ द्वौ सैन्धवस्य बृहत्तमौ । (४९।१)

द्रौणिर् दक्षिणतो राजन् सूतपुत्रश्च वामतः ॥ (४९।२)

पृष्ठगोपास्तु तस्यासन् सौमदत्तिपुरोगमाः । (५०।१)

कृपश्च वृषसेनश्च शलः शल्यश्च दुर्जयः ॥ (५०।२)

नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः । (५१।१)

सैन्धवस्य विधायैवं रक्षां युयुधिरे तदा ॥ (५१।२)