धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

साङ्गा वेदा यथान्यायं येनाधीता महात्मना । (१।२)

यस्मिन् साक्षाद् धनुर्वेदो ह्रीनिषेधे प्रतिष्ठितः ॥ (१।३)

तस्मिन् आक्रुश्यति द्रोणे महर्षितनये तदा । (२।१)

नीचात्मना नृशंसेन क्षुद्रेण गुरुघातिना ॥ (२।२)

यस्य प्रसादात् कर्माणि कुर्वन्ति पुरुषर्षभाः । (३।१)

अमानुषाणि संग्रामे देवैर् असुकराणि च ॥ (३।२)

तस्मिन् आक्रुश्यति द्रोणे समक्षं पापकर्मिणः । (४।१)

नामर्षं तत्र कुर्वन्ति धिक् क्षत्रं धिग् अमर्षितम् ॥ (४।२)

पार्थाः सर्वे च राजानः पृथिव्यां ये धनुर्धराः । (५।१)

श्रुत्वा किम् आहुः पाञ्चाल्यं तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (५।२)

संजय उवाच । (६।१)

श्रुत्वा द्रुपदपुत्रस्य ता वाचः क्रूरकर्मणः । (६।२)

तूष्णीं बभूवू राजानः सर्व एव विशां पते ॥ (६।३)

अर्जुनस्तु कटाक्षेण जिह्मं प्रेक्ष्य च पार्षतम् । (७।१)

सबाष्पम् अभिनिःश्वस्य धिग् धिग् धिग् इति चाब्रवीत् ॥ (७।२)

युधिष्ठिरश्च भीमश्च यमौ कृष्णस्तथापरे । (८।१)

आसन् सुव्रीडिता राजन् सात्यकिर् इदम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

नेहास्ति पुरुषः कश्चिद् य इमं पापपूरुषम् । (९।१)

भाषमाणम् अकल्याणं शीघ्रं हन्यान्नराधमम् ॥ (९।२)

कथं च शतधा जिह्वा न ते मूर्धा च दीर्यते । (१०।१)

गुरुम् आक्रोशतः क्षुद्र न चाधर्मेण पात्यसे ॥ (१०।२)

याप्यस्त्वम् असि पार्थैश्च सर्वैश्चान्धकवृष्णिभिः । (११।१)

यत् कर्म कलुषं कृत्वा श्लाघसे जनसंसदि ॥ (११।२)

अकार्यं तादृशं कृत्वा पुनर् एव गुरुं क्षिपन् । (१२।१)

वध्यस्त्वं न त्वयार्थो ऽस्ति मुहूर्तम् अपि जीवता ॥ (१२।२)

कस्त्वेतद् व्यवसेद् आर्यस्त्वद् अन्यः पुरुषाधमः । (१३।१)

निगृह्य केशेषु वधं गुरोर् धर्मात्मनः सतः ॥ (१३।२)

सप्तावरे तथा पूर्वे बान्धवास्ते निपातिताः । (१४।१)

यशसा च परित्यक्तास्त्वां प्राप्य कुलपांसनम् ॥ (१४।२)

उक्तवांश्चापि यत् पार्थं भीष्मं प्रति नरर्षभम् । (१५।१)

तथान्तो विहितस्तेन स्वयम् एव महात्मना ॥ (१५।२)

तस्यापि तव सोदर्यो निहन्ता पापकृत्तमः । (१६।१)

नान्यः पाञ्चालपुत्रेभ्यो विद्यते भुवि पापकृत् ॥ (१६।२)

स चापि सृष्टः पित्रा ते भीष्मस्यान्तकरः किल । (१७।१)

शिखण्डी रक्षितस्तेन स च मृत्युर् महात्मनः ॥ (१७।२)

पाञ्चालाश्चलिता धर्मात् क्षुद्रा मित्रगुरुद्रुहः । (१८।१)

त्वां प्राप्य सहसोदर्यं धिक्कृतं सर्वसाधुभिः ॥ (१८।२)

पुनश्चेद् ईदृशीं वाचं मत्समीपे वदिष्यसि । (१९।१)

शिरस्ते पातयिष्यामि गदया वज्रकल्पया ॥ (१९।२)

सात्वतेनैवम् आक्षिप्तः पार्षतः परुषाक्षरम् । (२०।१)

संरब्धः सात्यकिं प्राह संक्रुद्धः प्रहसन्न् इव ॥ (२०।२)

श्रूयते श्रूयते चेति क्षम्यते चेति माधव । (२१।१)

न चानार्य शुभं साधुं पुरुषं क्षेप्तुम् अर्हसि ॥ (२१।२)

क्षमा प्रशस्यते लोके न तु पापो ऽर्हति क्षमाम् । (२२।१)

क्षमावन्तं हि पापात्मा जितो ऽयम् इति मन्यते ॥ (२२।२)

स त्वं क्षुद्रसमाचारो नीचात्मा पापनिश्चयः । (२३।१)

आ केशाग्रान्नखाग्राच्च वक्तव्यो वक्तुम् इच्छसि ॥ (२३।२)

यः स भूरिश्रवाश्छिन्ने भुजे प्रायगतस्त्वया । (२४।१)

वार्यमाणेन निहतस्ततः पापतरं नु किम् ॥ (२४।२)

व्यूहमानो मया द्रोणो दिव्येनास्त्रेण संयुगे । (२५।१)

विसृष्टशस्त्रो निहतः किं तत्र क्रूर दुष्कृतम् ॥ (२५।२)

अयुध्यमानं यस्त्वाजौ तथा प्रायगतं मुनिम् । (२६।१)

छिन्नबाहुं परैर् हन्यात् सात्यके स कथं भवेत् ॥ (२६।२)

निहत्य त्वां यदा भूमौ स विक्रामति वीर्यवान् । (२७।१)

किं तदा न निहंस्येनं भूत्वा पुरुषसत्तमः ॥ (२७।२)

त्वया पुनर् अनार्येण पूर्वं पार्थेन निर्जितः । (२८।१)

यदा तदा हतः शूरः सौमदत्तिः प्रतापवान् ॥ (२८।२)

यत्र यत्र तु पाण्डूनां द्रोणो द्रावयते चमूम् । (२९।१)

किरञ् शरसहस्राणि तत्र तत्र प्रयाम्यहम् ॥ (२९।२)

स त्वम् एवंविधं कृत्वा कर्म चाण्डालवत् स्वयम् । (३०।१)

वक्तुम् इच्छसि वक्तव्यः कस्मान्मां परुषाण्यथ ॥ (३०।२)

कर्ता त्वं कर्मणोग्रस्य नाहं वृष्णिकुलाधम । (३१।१)

पापानां च त्वम् आवासः कर्मणां मा पुनर् वद ॥ (३१।२)

जोषम् आस्स्व न मां भूयो वक्तुम् अर्हस्यतः परम् । (३२।१)

अधरोत्तरम् एतद्धि यन्मा त्वं वक्तुम् इच्छसि ॥ (३२।२)

अथ वक्ष्यसि मां मौर्ख्याद् भूयः परुषम् ईदृशम् । (३३।१)

गमयिष्यामि बाणैस्त्वां युधि वैवस्वतक्षयम् ॥ (३३।२)

न चैव मूर्ख धर्मेण केवलेनैव शक्यते । (३४।१)

तेषाम् अपि ह्यधर्मेण चेष्टितं शृणु यादृशम् ॥ (३४।२)

वञ्चितः पाण्डवः पूर्वम् अधर्मेण युधिष्ठिरः । (३५।१)

द्रौपदी च परिक्लिष्टा तथाधर्मेण सात्यके ॥ (३५।२)

प्रव्राजिता वनं सर्वे पाण्डवाः सह कृष्णया । (३६।१)

सर्वस्वम् अपकृष्टं च तथाधर्मेण बालिश ॥ (३६।२)

अधर्मेणापकृष्टश्च मद्रराजः परैर् इतः । (३७।१)

इतो ऽप्यधर्मेण हतो भीष्मः कुरुपितामहः । (३७।२)

भूरिश्रवा ह्यधर्मेण त्वया धर्मविदा हतः ॥ (३७।३)

एवं परैर् आचरितं पाण्डवेयैश्च संयुगे । (३८।१)

रक्षमाणैर् जयं वीरैर् धर्मज्ञैर् अपि सात्वत ॥ (३८।२)

दुर्ज्ञेयः परमो धर्मस्तथाधर्मः सुदुर्विदः । (३९।१)

युध्यस्व कौरवैः सार्धं मा गाः पितृनिवेशनम् ॥ (३९।२)

एवमादीनि वाक्यानि क्रूराणि परुषाणि च । (४०।१)

श्रावितः सात्यकिः श्रीमान् आकम्पित इवाभवत् ॥ (४०।२)

तच्छ्रुत्वा क्रोधताम्राक्षः सात्यकिस्त्वाददे गदाम् । (४१।१)

विनिःश्वस्य यथा सर्पः प्रणिधाय रथे धनुः ॥ (४१।२)

ततो ऽभिपत्य पाञ्चाल्यं संरम्भेणेदम् अब्रवीत् । (४२।१)

न त्वां वक्ष्यामि परुषं हनिष्ये त्वां वधक्षमम् ॥ (४२।२)

तम् आपतन्तं सहसा महाबलम् अमर्षणम् । (४३।१)

पाञ्चाल्यायाभिसंक्रुद्धम् अन्तकायान्तकोपमम् ॥ (४३।२)

चोदितो वासुदेवेन भीमसेनो महाबलः । (४४।१)

अवप्लुत्य रथात् तूर्णं बाहुभ्यां समवारयत् ॥ (४४।२)

द्रवमाणं तथा क्रुद्धं सात्यकिं पाण्डवो बली । (४५।१)

प्रस्कन्दमानम् आदाय जगाम बलिनं बलात् ॥ (४५।२)

स्थित्वा विष्टभ्य चरणौ भीमेन शिनिपुंगवः । (४६।१)

निगृहीतः पदे षष्ठे बलेन बलिनां वरः ॥ (४६।२)

अवरुह्य रथात् तं तु ह्रियमाणं बलीयसा । (४७।१)

उवाच श्लक्ष्णया वाचा सहदेवो विशां पते ॥ (४७।२)

अस्माकं पुरुषव्याघ्र मित्रम् अन्यन्न विद्यते । (४८।१)

परम् अन्धकवृष्णिभ्यः पाञ्चालेभ्यश्च माधव ॥ (४८।२)

तथैवान्धकवृष्णीनां तव चैव विशेषतः । (४९।१)

कृष्णस्य च तथास्मत्तो मित्रम् अन्यन्न विद्यते ॥ (४९।२)

पाञ्चालानां च वार्ष्णेय समुद्रान्तां विचिन्वताम् । (५०।१)

नान्यद् अस्ति परं मित्रं यथा पाण्डववृष्णयः ॥ (५०।२)

स भवान् ईदृशं मित्रं मन्यते च यथा भवान् । (५१।१)

भवन्तश्च यथास्माकं भवतां च तथा वयम् ॥ (५१।२)

स एवं सर्वधर्मज्ञो मित्रधर्मम् अनुस्मरन् । (५२।१)

नियच्छ मन्युं पाञ्चाल्यात् प्रशाम्य शिनिपुंगव ॥ (५२।२)

पार्षतस्य क्षम त्वं वै क्षमतां तव पार्षतः । (५३।१)

वयं क्षमयितारश्च किम् अन्यत्र शमाद् भवेत् ॥ (५३।२)

प्रशाम्यमाने शैनेये सहदेवेन मारिष । (५४।१)

पाञ्चालराजस्य सुतः प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् ॥ (५४।२)

मुञ्च मुञ्च शिनेः पौत्रं भीम युद्धमदान्वितम् । (५५।१)

आसादयतु माम् एष धराधरम् इवानिलः ॥ (५५।२)

यावद् अस्य शितैर् बाणैः संरम्भं विनयाम्यहम् । (५६।१)

युद्धश्रद्धां च कौन्तेय जीवितस्य च संयुगे ॥ (५६।२)

किं नु शक्यं मया कर्तुं कार्यं यद् इदम् उद्यतम् । (५७।१)

सुमहत् पाण्डुपुत्राणाम् आयान्त्येते हि कौरवाः ॥ (५७।२)

अथवा फल्गुनः सर्वान् वारयिष्यति संयुगे । (५८।१)

अहम् अप्यस्य मूर्धानं पातयिष्यामि सायकैः ॥ (५८।२)

मन्यते छिन्नबाहुं मां भूरिश्रवसम् आहवे । (५९।१)

उत्सृजैनम् अहं वैनम् एष मां वा हनिष्यति ॥ (५९।२)

शृण्वन् पाञ्चालवाक्यानि सात्यकिः सर्पवच्छ्वसन् । (६०।१)

भीमबाह्वन्तरे सक्तो विस्फुरत्यनिशं बली ॥ (६०।२)

त्वरया वासुदेवश्च धर्मराजश्च मारिष । (६१।१)

यत्नेन महता वीरौ वारयामासतुस्ततः ॥ (६१।२)

निवार्य परमेष्वासौ क्रोधसंरक्तलोचनौ । (६२।१)

युयुत्सवः परान् संख्ये प्रतीयुः क्षत्रियर्षभाः ॥ (६२।२)