महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 21

685 of 1995 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा प्रज्ञावृद्धो महाद्युतिः । (१।२)

tasya tad vacanaṃ śrutvā prajñāvṛddho mahādyutiḥ |

1.3१.३

सम्पूज्यैनं यथाकालं भीष्मो वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

sampūjyainaṃ yathākālaṃ bhīṣmo vacanam abravīt ||

2.1२.१

दिष्ट्या कुशलिनः सर्वे पाण्डवाः सह बान्धवैः । (२।१)

diṣṭyā kuśalinaḥ sarve pāṇḍavāḥ saha bāndhavaiḥ |

2.2२.२

दिष्ट्या सहायवन्तश्च दिष्ट्या धर्मे च ते रताः ॥ (२।२)

diṣṭyā sahāyavantaśca diṣṭyā dharme ca te ratāḥ ||

3.1३.१

दिष्ट्या च संधिकामास्ते भ्रातरः कुरुनन्दनाः । (३।१)

diṣṭyā ca saṃdhikāmāste bhrātaraḥ kurunandanāḥ |

3.2३.२

दिष्ट्या न युद्धमनसः सह दामोदरेण ते ॥ (३।२)

diṣṭyā na yuddhamanasaḥ saha dāmodareṇa te ||

4.1४.१

भवता सत्यम् उक्तं च सर्वम् एतन्न संशयः । (४।१)

bhavatā satyam uktaṃ ca sarvam etanna saṃśayaḥ |

4.2४.२

अतितीक्ष्णं तु ते वाक्यं ब्राह्मण्याद् इति मे मतिः ॥ (४।२)

atitīkṣṇaṃ tu te vākyaṃ brāhmaṇyād iti me matiḥ ||

5.1५.१

असंशयं क्लेशितास्ते वने चेह च पाण्डवाः । (५।१)

asaṃśayaṃ kleśitāste vane ceha ca pāṇḍavāḥ |

5.2५.२

प्राप्ताश्च धर्मतः सर्वं पितुर् धनम् असंशयम् ॥ (५।२)

prāptāśca dharmataḥ sarvaṃ pitur dhanam asaṃśayam ||

6.1६.१

किरीटी बलवान् पार्थः कृतास्त्रश्च महाबलः । (६।१)

kirīṭī balavān pārthaḥ kṛtāstraśca mahābalaḥ |

6.2६.२

को हि पाण्डुसुतं युद्धे विषहेत धनंजयम् ॥ (६।२)

ko hi pāṇḍusutaṃ yuddhe viṣaheta dhanaṃjayam ||

7.1७.१

अपि वज्रधरः साक्षात् किम् उतान्ये धनुर्भृतः । (७।१)

api vajradharaḥ sākṣāt kim utānye dhanurbhṛtaḥ |

7.2७.२

त्रयाणाम् अपि लोकानां समर्थ इति मे मतिः ॥ (७।२)

trayāṇām api lokānāṃ samartha iti me matiḥ ||

8.1८.१

भीष्मे ब्रुवति तद् वाक्यं धृष्टम् आक्षिप्य मन्युमान् । (८।१)

bhīṣme bruvati tad vākyaṃ dhṛṣṭam ākṣipya manyumān |

8.2८.२

दुर्योधनं समालोक्य कर्णो वचनम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

duryodhanaṃ samālokya karṇo vacanam abravīt ||

9.1९.१

न तन्न विदितं ब्रह्मंल् लोके भूतेन केनचित् । (९।१)

na tanna viditaṃ brahmaṃl loke bhūtena kenacit |

9.2९.२

पुनरुक्तेन किं तेन भाषितेन पुनः पुनः ॥ (९।२)

punaruktena kiṃ tena bhāṣitena punaḥ punaḥ ||

10.1१०.१

दुर्योधनार्थे शकुनिर् द्यूते निर्जितवान् पुरा । (१०।१)

duryodhanārthe śakunir dyūte nirjitavān purā |

10.2१०.२

समयेन गतो ऽरण्यं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (१०।२)

samayena gato 'raṇyaṃ pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥ ||

11.1११.१

न तं समयम् आदृत्य राज्यम् इच्छति पैतृकम् । (११।१)

na taṃ samayam ādṛtya rājyam icchati paitṛkam |

11.2११.२

बलम् आश्रित्य मत्स्यानां पाञ्चालानां च पार्थिवः ॥ (११।२)

balam āśritya matsyānāṃ pāñcālānāṃ ca pārthivaḥ ||

12.1१२.१

दुर्योधनो भयाद् विद्वन्न दद्यात् पदम् अन्ततः । (१२।१)

duryodhano bhayād vidvanna dadyāt padam antataḥ |

12.2१२.२

धर्मतस्तु महीं कृत्स्नां प्रदद्याच्छत्रवे ऽपि च ॥ (१२।२)

dharmatastu mahīṃ kṛtsnāṃ pradadyācchatrave 'pi ca ||

13.1१३.१

यदि काङ्क्षन्ति ते राज्यं पितृपैतामहं पुनः । (१३।१)

yadi kāṅkṣanti te rājyaṃ pitṛpaitāmahaṃ punaḥ |

13.2१३.२

यथाप्रतिज्ञं कालं तं चरन्तु वनम् आश्रिताः ॥ (१३।२)

yathāpratijñaṃ kālaṃ taṃ carantu vanam āśritāḥ ||

14.1१४.१

ततो दुर्योधनस्याङ्के वर्तन्ताम् अकुतोभयाः । (१४।१)

tato duryodhanasyāṅke vartantām akutobhayāḥ |

14.2१४.२

अधार्मिकाम् इमां बुद्धिं कुर्युर् मौर्ख्याद्धि केवलम् ॥ (१४।२)

adhārmikām imāṃ buddhiṃ kuryur maurkhyāddhi kevalam ||

15.1१५.१

अथ ते धर्मम् उत्सृज्य युद्धम् इच्छन्ति पाण्डवाः । (१५।१)

atha te dharmam utsṛjya yuddham icchanti pāṇḍavāḥ |

15.2१५.२

आसाद्येमान् कुरुश्रेष्ठान् स्मरिष्यन्ति वचो मम ॥ (१५।२)

āsādyemān kuruśreṣṭhān smariṣyanti vaco mama ||

16.1१६.१

भीष्म उवाच । (१६।१)

bhīṣma uvāca

16.2१६.२

किं नु राधेय वाचा ते कर्म तत् स्मर्तुम् अर्हसि । (१६।२)

kiṃ nu rādheya vācā te karma tat smartum arhasi |

16.3१६.३

एक एव यदा पार्थः षड् रथाञ् जितवान् युधि ॥ (१६।३)

eka eva yadā pārthaḥ ṣaḍ rathāñ jitavān yudhi ||

17.1१७.१

न चेद् एवं करिष्यामो यद् अयं ब्राह्मणो ऽब्रवीत् । (१७।१)

na ced evaṃ kariṣyāmo yad ayaṃ brāhmaṇo 'bravīt |

17.2१७.२

ध्रुवं युधि हतास्तेन भक्षयिष्याम पांसुकान् ॥ (१७।२)

dhruvaṃ yudhi hatāstena bhakṣayiṣyāma pāṃsukān ||

18.1१८.१

वैशंपायन उवाच । (१८।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

18.2१८.२

धृतराष्ट्रस्ततो भीष्मम् अनुमान्य प्रसाद्य च । (१८।२)

dhṛtarāṣṭrastato bhīṣmam anumānya prasādya ca |

18.3१८.३

अवभर्त्स्य च राधेयम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१८।३)

avabhartsya ca rādheyam idaṃ vacanam abravīt ||

19.1१९.१

अस्मद्धितम् इदं वाक्यं भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत् । (१९।१)

asmaddhitam idaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt |

19.2१९.२

पाण्डवानां हितं चैव सर्वस्य जगतस्तथा ॥ (१९।२)

pāṇḍavānāṃ hitaṃ caiva sarvasya jagatastathā ||

20.1२०.१

चिन्तयित्वा तु पार्थेभ्यः प्रेषयिष्यामि संजयम् । (२०।१)

cintayitvā tu pārthebhyaḥ preṣayiṣyāmi saṃjayam |

20.2२०.२

स भवान् प्रतियात्वद्य पाण्डवान् एव माचिरम् ॥ (२०।२)

sa bhavān pratiyātvadya pāṇḍavān eva māciram ||

21.1२१.१

स तं सत्कृत्य कौरव्यः प्रेषयामास पाण्डवान् । (२१।१)

sa taṃ satkṛtya kauravyaḥ preṣayāmāsa pāṇḍavān |

21.2२१.२

सभामध्ये समाहूय संजयं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२१।२)

sabhāmadhye samāhūya saṃjayaṃ vākyam abravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit