धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

अधर्मेण हतं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नेन संजय । (१।२)

ब्राह्मणं पितरं वृद्धम् अश्वत्थामा किम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

मानुषं वारुणाग्नेयं ब्राह्मम् अस्त्रं च वीर्यवान् । (२।१)

ऐन्द्रं नारायणं चैव यस्मिन्नित्यं प्रतिष्ठितम् ॥ (२।२)

तम् अधर्मेण धर्मिष्ठं धृष्टद्युम्नेन संजय । (३।१)

श्रुत्वा निहतम् आचार्यम् अश्वत्थामा किम् अब्रवीत् ॥ (३।२)

येन रामाद् अवाप्येह धनुर्वेदं महात्मना । (४।१)

प्रोक्तान्यस्त्राणि दिव्यानि पुत्राय गुरुकाङ्क्षिणे ॥ (४।२)

एकम् एव हि लोके ऽस्मिन् आत्मनो गुणवत्तरम् । (५।१)

इच्छन्ति पुत्रं पुरुषा लोके नान्यं कथंचन ॥ (५।२)

आचार्याणां भवन्त्येव रहस्यानि महात्मनाम् । (६।१)

तानि पुत्राय वा दद्युः शिष्यायानुगताय वा ॥ (६।२)

स शिल्पं प्राप्य तत् सर्वं सविशेषं च संजय । (७।१)

शूरः शारद्वतीपुत्रः संख्ये द्रोणाद् अनन्तरः ॥ (७।२)

रामस्यानुमतः शास्त्रे पुरंदरसमो युधि । (८।१)

कार्तवीर्यसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ ॥ (८।२)

महीधरसमो धृत्या तेजसाग्निसमो युवा । (९।१)

समुद्र इव गाम्भीर्ये क्रोधे सर्पविषोपमः ॥ (९।२)

स रथी प्रथमो लोके दृढधन्वा जितक्लमः । (१०।१)

शीघ्रो ऽनिल इवाक्रन्दे चरन् क्रुद्ध इवान्तकः ॥ (१०।२)

अस्यता येन संग्रामे धरण्यभिनिपीडिता । (११।१)

यो न व्यथति संग्रामे वीरः सत्यपराक्रमः ॥ (११।२)

वेदस्नातो व्रतस्नातो धनुर्वेदे च पारगः । (१२।१)

महोदधिर् इवाक्षोभ्यो रामो दाशरथिर् यथा ॥ (१२।२)

तम् अधर्मेण धर्मिष्ठं धृष्टद्युम्नेन संयुगे । (१३।१)

श्रुत्वा निहतम् आचार्यम् अश्वत्थामा किम् अब्रवीत् ॥ (१३।२)

धृष्टद्युम्नस्य यो मृत्युः सृष्टस्तेन महात्मना । (१४।१)

यथा द्रोणस्य पाञ्चाल्यो यज्ञसेनसुतो ऽभवत् ॥ (१४।२)

तं नृशंसेन पापेन क्रूरेणात्यल्पदर्शिना । (१५।१)

श्रुत्वा निहतम् आचार्यम् अश्वत्थामा किम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

संजय उवाच । (१६।१)

छद्मना निहतं श्रुत्वा पितरं पापकर्मणा । (१६।२)

बाष्पेणापूर्यत द्रौणी रोषेण च नरर्षभ ॥ (१६।३)

तस्य क्रुद्धस्य राजेन्द्र वपुर् दिव्यम् अदृश्यत । (१७।१)

अन्तकस्येव भूतानि जिहीर्षोः कालपर्यये ॥ (१७।२)

अश्रुपूर्णे ततो नेत्रे अपमृज्य पुनः पुनः । (१८।१)

उवाच कोपान्निःश्वस्य दुर्योधनम् इदं वचः ॥ (१८।२)

पिता मम यथा क्षुद्रैर् न्यस्तशस्त्रो निपातितः । (१९।१)

धर्मध्वजवता पापं कृतं तद् विदितं मम । (१९।२)

अनार्यं सुनृशंसस्य धर्मपुत्रस्य मे श्रुतम् ॥ (१९।३)

युद्धेष्वपि प्रवृत्तानां ध्रुवौ जयपराजयौ । (२०।१)

द्वयम् एतद् भवेद् राजन् वधस्तत्र प्रशस्यते ॥ (२०।२)

न्यायवृत्तो वधो यस्तु संग्रामे युध्यतो भवेत् । (२१।१)

न स दुःखाय भवति तथा दृष्टो हि स द्विजः ॥ (२१।२)

गतः स वीरलोकाय पिता मम न संशयः । (२२।१)

न शोच्यः पुरुषव्याघ्रस्तथा स निधनं गतः ॥ (२२।२)

यत् तु धर्मप्रवृत्तः सन् केशग्रहणम् आप्तवान् । (२३।१)

पश्यतां सर्वसैन्यानां तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ (२३।२)

कामात् क्रोधाद् अवज्ञानाद् दर्पाद् बाल्येन वा पुनः । (२४।१)

वैधर्मिकानि कुर्वन्ति तथा परिभवेन च ॥ (२४।२)

तद् इदं पार्षतेनेह महद् आधर्मिकं कृतम् । (२५।१)

अवज्ञाय च मां नूनं नृशंसेन दुरात्मना ॥ (२५।२)

तस्यानुबन्धं स द्रष्टा धृष्टद्युम्नः सुदारुणम् । (२६।१)

अनार्यं परमं कृत्वा मिथ्यावादी च पाण्डवः ॥ (२६।२)

यो ह्यसौ छद्मनाचार्यं शस्त्रं संन्यासयत् तदा । (२७।१)

तस्याद्य धर्मराजस्य भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ (२७।२)

सर्वोपायैर् यतिष्यामि पाञ्चालानाम् अहं वधे । (२८।१)

धृष्टद्युम्नं च समरे हन्ताहं पापकारिणम् ॥ (२८।२)

कर्मणा येन तेनेह मृदुना दारुणेन वा । (२९।१)

पाञ्चालानां वधं कृत्वा शान्तिं लब्धास्मि कौरव ॥ (२९।२)

यदर्थं पुरुषव्याघ्र पुत्रम् इच्छन्ति मानवाः । (३०।१)

प्रेत्य चेह च सम्प्राप्तं त्राणाय महतो भयात् ॥ (३०।२)

पित्रा तु मम सावस्था प्राप्ता निर्बन्धुना यथा । (३१।१)

मयि शैलप्रतीकाशे पुत्रे शिष्ये च जीवति ॥ (३१।२)

धिङ् ममास्त्राणि दिव्यानि धिग् बाहू धिक् पराक्रमम् । (३२।१)

यन्मां द्रोणः सुतं प्राप्य केशग्रहणम् आप्तवान् ॥ (३२।२)

स तथाहं करिष्यामि यथा भरतसत्तम । (३३।१)

परलोकगतस्यापि गमिष्याम्यनृणः पितुः ॥ (३३।२)

आर्येण तु न वक्तव्या कदाचित् स्तुतिर् आत्मनः । (३४।१)

पितुर् वधम् अमृष्यंस्तु वक्ष्याम्यद्येह पौरुषम् ॥ (३४।२)

अद्य पश्यन्तु मे वीर्यं पाण्डवाः सजनार्दनाः । (३५।१)

मृद्नतः सर्वसैन्यानि युगान्तम् इव कुर्वतः ॥ (३५।२)

न हि देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः । (३६।१)

अद्य शक्ता रणे जेतुं रथस्थं मां नरर्षभ ॥ (३६।२)

मद् अन्यो नास्ति लोके ऽस्मिन् अर्जुनाद् वास्त्रवित्तमः । (३७।१)

अहं हि ज्वलतां मध्ये मयूखानाम् इवांशुमान् । (३७।२)

प्रयोक्ता देवसृष्टानाम् अस्त्राणां पृतनागतः ॥ (३७।३)

कृशाश्वतनया ह्यद्य मत्प्रयुक्ता महामृधे । (३८।१)

दर्शयन्तो ऽऽत्मनो वीर्यं प्रमथिष्यन्ति पाण्डवान् ॥ (३८।२)

अद्य सर्वा दिशो राजन् धाराभिर् इव संकुलाः । (३९।१)

आवृताः पत्रिभिस्तीक्ष्णैर् द्रष्टारो मामकैर् इह ॥ (३९।२)

किरन् हि शरजालानि सर्वतो भैरवस्वरम् । (४०।१)

शत्रून्निपातयिष्यामि महावात इव द्रुमान् ॥ (४०।२)

न च जानाति बीभत्सुस्तद् अस्त्रं न जनार्दनः । (४१।१)

न भीमसेनो न यमौ न च राजा युधिष्ठिरः ॥ (४१।२)

न पार्षतो दुरात्मासौ न शिखण्डी न सात्यकिः । (४२।१)

यद् इदं मयि कौरव्य सकल्यं सनिवर्तनम् ॥ (४२।२)

नारायणाय मे पित्रा प्रणम्य विधिपूर्वकम् । (४३।१)

उपहारः पुरा दत्तो ब्रह्मरूप उपस्थिते ॥ (४३।२)

तं स्वयं प्रतिगृह्याथ भगवान् स वरं ददौ । (४४।१)

वव्रे पिता मे परमम् अस्त्रं नारायणं ततः ॥ (४४।२)

अथैनम् अब्रवीद् राजन् भगवान् देवसत्तमः । (४५।१)

भविता त्वत्समो नान्यः कश्चिद् युधि नरः क्वचित् ॥ (४५।२)

न त्विदं सहसा ब्रह्मन् प्रयोक्तव्यं कथंचन । (४६।१)

न ह्येतद् अस्त्रम् अन्यत्र वधाच्छत्रोर् निवर्तते ॥ (४६।२)

न चैतच्छक्यते ज्ञातुं को न वध्येद् इति प्रभो । (४७।१)

अवध्यम् अपि हन्याद्धि तस्मान्नैतत् प्रयोजयेत् ॥ (४७।२)

वधः संख्ये द्रवश्चैव शस्त्राणां च विसर्जनम् । (४८।१)

प्रयाचनं च शत्रूणां गमनं शरणस्य च ॥ (४८।२)

एते प्रशमने योगा महास्त्रस्य परंतप । (४९।१)

सर्वथा पीडितो हि स्याद् अवध्यान् पीडयन् रणे ॥ (४९।२)

तज्जग्राह पिता मह्यम् अब्रवीच्चैव स प्रभुः । (५०।१)

त्वं वर्षिष्यसि दिव्यानि शस्त्रवर्षाण्यनेकशः । (५०।२)

अनेनास्त्रेण संग्रामे तेजसा च ज्वलिष्यसि ॥ (५०।३)

एवम् उक्त्वा स भगवान् दिवम् आचक्रमे प्रभुः । (५१।१)

एतन्नारायणाद् अस्त्रं तत् प्राप्तं मम बन्धुना ॥ (५१।२)

तेनाहं पाण्डवांश्चैव पाञ्चालान्मत्स्यकेकयान् । (५२।१)

विद्रावयिष्यामि रणे शचीपतिर् इवासुरान् ॥ (५२।२)

यथा यथाहम् इच्छेयं तथा भूत्वा शरा मम । (५३।१)

निपतेयुः सपत्नेषु विक्रमत्स्वपि भारत ॥ (५३।२)

यथेष्टम् अश्मवर्षेण प्रवर्षिष्ये रणे स्थितः । (५४।१)

अयोमुखैश्च विहगैर् द्रावयिष्ये महारथान् । (५४।२)

परश्वधांश्च विविधान् प्रसक्ष्ये ऽहम् असंशयम् ॥ (५४।३)

सो ऽहं नारायणास्त्रेण महता शत्रुतापन । (५५।१)

शत्रून् विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान् ॥ (५५।२)

मित्रब्रह्मगुरुद्वेषी जाल्मकः सुविगर्हितः । (५६।१)

पाञ्चालापसदश्चाद्य न मे जीवन् विमोक्ष्यते ॥ (५६।२)

तच्छ्रुत्वा द्रोणपुत्रस्य पर्यवर्तत वाहिनी । (५७।१)

ततः सर्वे महाशङ्खान् दध्मुः पुरुषसत्तमाः ॥ (५७।२)

भेरीश्चाभ्यहनन् हृष्टा डिण्डिमांश्च सहस्रशः । (५८।१)

तथा ननाद वसुधा खुरनेमिप्रपीडिता । (५८।२)

स शब्दस्तुमुलः खं द्यां पृथिवीं च व्यनादयत् ॥ (५८।३)

तं शब्दं पाण्डवाः श्रुत्वा पर्जन्यनिनदोपमम् । (५९।१)

समेत्य रथिनां श्रेष्ठाः सहिताः संन्यमन्त्रयन् ॥ (५९।२)

तथोक्त्वा द्रोणपुत्रो ऽपि तदोपस्पृश्य भारत । (६०।१)

प्रादुश्चकार तद् दिव्यम् अस्त्रं नारायणं तदा ॥ (६०।२)