महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 82

1917 of 1995 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अर्जुन उवाच । (१।१)

arjuna uvāca

1.2१.२

किम् आगमनकृत्यं ते कौरव्यकुलनन्दिनि । (१।२)

kim āgamanakṛtyaṃ te kauravyakulanandini |

1.3१.३

मणिपूरपतेर् मातुस्तथैव च रणाजिरे ॥ (१।३)

maṇipūrapater mātustathaiva ca raṇājire ||

2.1२.१

कच्चित् कुशलकामासि राज्ञो ऽस्य भुजगात्मजे । (२।१)

kaccit kuśalakāmāsi rājño 'sya bhujagātmaje |

2.2२.२

मम वा चञ्चलापाङ्गे कच्चित् त्वं शुभम् इच्छसि ॥ (२।२)

mama vā cañcalāpāṅge kaccit tvaṃ śubham icchasi ||

3.1३.१

कच्चित् ते पृथुलश्रोणि नाप्रियं शुभदर्शने । (३।१)

kaccit te pṛthulaśroṇi nāpriyaṃ śubhadarśane |

3.2३.२

अकार्षम् अहम् अज्ञानाद् अयं वा बभ्रुवाहनः ॥ (३।२)

akārṣam aham ajñānād ayaṃ vā babhruvāhanaḥ ||

4.1४.१

कच्चिच्च राजपुत्री ते सपत्नी चैत्रवाहिनी । (४।१)

kaccicca rājaputrī te sapatnī caitravāhinī |

4.2४.२

चित्राङ्गदा वरारोहा नापराध्यति किंचन ॥ (४।२)

citrāṅgadā varārohā nāparādhyati kiṃcana ||

5.1५.१

तम् उवाचोरगपतेर् दुहिता प्रहसन्त्यथ । (५।१)

tam uvācoragapater duhitā prahasantyatha |

5.2५.२

न मे त्वम् अपराद्धो ऽसि न नृपो बभ्रुवाहनः । (५।२)

na me tvam aparāddho 'si na nṛpo babhruvāhanaḥ |

5.3५.३

न जनित्री तथास्येयं मम या प्रेष्यवत् स्थिता ॥ (५।३)

na janitrī tathāsyeyaṃ mama yā preṣyavat sthitā ||

6.1६.१

श्रूयतां यद् यथा चेदं मया सर्वं विचेष्टितम् । (६।१)

śrūyatāṃ yad yathā cedaṃ mayā sarvaṃ viceṣṭitam |

6.2६.२

न मे कोपस्त्वया कार्यः शिरसा त्वां प्रसादये ॥ (६।२)

na me kopastvayā kāryaḥ śirasā tvāṃ prasādaye ||

7.1७.१

त्वत्प्रीत्यर्थं हि कौरव्य कृतम् एतन्मयानघ । (७।१)

tvatprītyarthaṃ hi kauravya kṛtam etanmayānagha |

7.2७.२

यत् तच्छृणु महाबाहो निखिलेन धनंजय ॥ (७।२)

yat tacchṛṇu mahābāho nikhilena dhanaṃjaya ||

8.1८.१

महाभारतयुद्धे यत् त्वया शांतनवो नृपः । (८।१)

mahābhāratayuddhe yat tvayā śāṃtanavo nṛpaḥ |

8.2८.२

अधर्मेण हतः पार्थ तस्यैषा निष्कृतिः कृता ॥ (८।२)

adharmeṇa hataḥ pārtha tasyaiṣā niṣkṛtiḥ kṛtā ||

9.1९.१

न हि भीष्मस्त्वया वीर युध्यमानो निपातितः । (९।१)

na hi bhīṣmastvayā vīra yudhyamāno nipātitaḥ |

9.2९.२

शिखण्डिना तु संसक्तस्तम् आश्रित्य हतस्त्वया ॥ (९।२)

śikhaṇḍinā tu saṃsaktastam āśritya hatastvayā ||

10.1१०.१

तस्य शान्तिम् अकृत्वा तु त्यजेस्त्वं यदि जीवितम् । (१०।१)

tasya śāntim akṛtvā tu tyajestvaṃ yadi jīvitam |

10.2१०.२

कर्मणा तेन पापेन पतेथा निरये ध्रुवम् ॥ (१०।२)

karmaṇā tena pāpena patethā niraye dhruvam ||

11.1११.१

एषा तु विहिता शान्तिः पुत्राद् यां प्राप्तवान् असि । (११।१)

eṣā tu vihitā śāntiḥ putrād yāṃ prāptavān asi |

11.2११.२

वसुभिर् वसुधापाल गङ्गया च महामते ॥ (११।२)

vasubhir vasudhāpāla gaṅgayā ca mahāmate ||

12.1१२.१

पुरा हि श्रुतम् एतद् वै वसुभिः कथितं मया । (१२।१)

purā hi śrutam etad vai vasubhiḥ kathitaṃ mayā |

12.2१२.२

गङ्गायास्तीरम् आगम्य हते शांतनवे नृपे ॥ (१२।२)

gaṅgāyāstīram āgamya hate śāṃtanave nṛpe ||

13.1१३.१

आप्लुत्य देवा वसवः समेत्य च महानदीम् । (१३।१)

āplutya devā vasavaḥ sametya ca mahānadīm |

13.2१३.२

इदम् ऊचुर् वचो घोरं भागीरथ्या मते तदा ॥ (१३।२)

idam ūcur vaco ghoraṃ bhāgīrathyā mate tadā ||

14.1१४.१

एष शांतनवो भीष्मो निहतः सव्यसाचिना । (१४।१)

eṣa śāṃtanavo bhīṣmo nihataḥ savyasācinā |

14.2१४.२

अयुध्यमानः संग्रामे संसक्तो ऽन्येन भामिनि ॥ (१४।२)

ayudhyamānaḥ saṃgrāme saṃsakto 'nyena bhāmini ||

15.1१५.१

तद् अनेनाभिषङ्गेण वयम् अप्यर्जुनं शुभे । (१५।१)

tad anenābhiṣaṅgeṇa vayam apyarjunaṃ śubhe |

15.2१५.२

शापेन योजयामेति तथास्त्विति च साब्रवीत् ॥ (१५।२)

śāpena yojayāmeti tathāstviti ca sābravīt ||

16.1१६.१

तद् अहं पितुर् आवेद्य भृशं प्रव्यथितेन्द्रिया । (१६।१)

tad ahaṃ pitur āvedya bhṛśaṃ pravyathitendriyā |

16.2१६.२

अभवं स च तच्छ्रुत्वा विषादम् अगमत् परम् ॥ (१६।२)

abhavaṃ sa ca tacchrutvā viṣādam agamat param ||

17.1१७.१

पिता तु मे वसून् गत्वा त्वदर्थं समयाचत । (१७।१)

pitā tu me vasūn gatvā tvadarthaṃ samayācata |

17.2१७.२

पुनः पुनः प्रसाद्यैनांस्त एनम् इदम् अब्रुवन् ॥ (१७।२)

punaḥ punaḥ prasādyaināṃsta enam idam abruvan ||

18.1१८.१

पुनस्तस्य महाभाग मणिपूरेश्वरो युवा । (१८।१)

punastasya mahābhāga maṇipūreśvaro yuvā |

18.2१८.२

स एनं रणमध्यस्थं शरैः पातयिता भुवि ॥ (१८।२)

sa enaṃ raṇamadhyasthaṃ śaraiḥ pātayitā bhuvi ||

19.1१९.१

एवं कृते स नागेन्द्र मुक्तशापो भविष्यति । (१९।१)

evaṃ kṛte sa nāgendra muktaśāpo bhaviṣyati |

19.2१९.२

गच्छेति वसुभिश्चोक्तो मम चेदं शशंस सः ॥ (१९।२)

gaccheti vasubhiścokto mama cedaṃ śaśaṃsa saḥ ||

20.1२०.१

तच्छ्रुत्वा त्वं मया तस्माच्छापाद् असि विमोक्षितः । (२०।१)

tacchrutvā tvaṃ mayā tasmācchāpād asi vimokṣitaḥ |

20.2२०.२

न हि त्वां देवराजो ऽपि समरेषु पराजयेत् ॥ (२०।२)

na hi tvāṃ devarājo 'pi samareṣu parājayet ||

21.1२१.१

आत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात् तेनेहासि पराजितः । (२१।१)

ātmā putraḥ smṛtastasmāt tenehāsi parājitaḥ |

21.2२१.२

नात्र दोषो मम मतः कथं वा मन्यसे विभो ॥ (२१।२)

nātra doṣo mama mataḥ kathaṃ vā manyase vibho ||

22.1२२.१

इत्येवम् उक्तो विजयः प्रसन्नात्माब्रवीद् इदम् । (२२।१)

ityevam ukto vijayaḥ prasannātmābravīd idam |

22.2२२.२

सर्वं मे सुप्रियं देवि यद् एतत् कृतवत्यसि ॥ (२२।२)

sarvaṃ me supriyaṃ devi yad etat kṛtavatyasi ||

23.1२३.१

इत्युक्त्वाथाब्रवीत् पुत्रं मणिपूरेश्वरं जयः । (२३।१)

ityuktvāthābravīt putraṃ maṇipūreśvaraṃ jayaḥ |

23.2२३.२

चित्राङ्गदायाः शृण्वन्त्याः कौरव्यदुहितुस्तथा ॥ (२३।२)

citrāṅgadāyāḥ śṛṇvantyāḥ kauravyaduhitustathā ||

24.1२४.१

युधिष्ठिरस्याश्वमेधः परां चैत्रीं भविष्यति । (२४।१)

yudhiṣṭhirasyāśvamedhaḥ parāṃ caitrīṃ bhaviṣyati |

24.2२४.२

तत्रागच्छेः सहामात्यो मातृभ्यां सहितो नृप ॥ (२४।२)

tatrāgaccheḥ sahāmātyo mātṛbhyāṃ sahito nṛpa ||

25.1२५.१

इत्येवम् उक्तः पार्थेन स राजा बभ्रुवाहनः । (२५।१)

ityevam uktaḥ pārthena sa rājā babhruvāhanaḥ |

25.2२५.२

उवाच पितरं धीमान् इदम् अस्राविलेक्षणः ॥ (२५।२)

uvāca pitaraṃ dhīmān idam asrāvilekṣaṇaḥ ||

26.1२६.१

उपयास्यामि धर्मज्ञ भवतः शासनाद् अहम् । (२६।१)

upayāsyāmi dharmajña bhavataḥ śāsanād aham |

26.2२६.२

अश्वमेधे महायज्ञे द्विजातिपरिवेषकः ॥ (२६।२)

aśvamedhe mahāyajñe dvijātipariveṣakaḥ ||

27.1२७.१

मम त्वनुग्रहार्थाय प्रविशस्व पुरं स्वकम् । (२७।१)

mama tvanugrahārthāya praviśasva puraṃ svakam |

27.2२७.२

भार्याभ्यां सह शत्रुघ्न मा भूत् ते ऽत्र विचारणा ॥ (२७।२)

bhāryābhyāṃ saha śatrughna mā bhūt te 'tra vicāraṇā ||

28.1२८.१

उषित्वेह विशल्यस्त्वं सुखं स्वे वेश्मनि प्रभो । (२८।१)

uṣitveha viśalyastvaṃ sukhaṃ sve veśmani prabho |

28.2२८.२

पुनर् अश्वानुगमनं कर्तासि जयतां वर ॥ (२८।२)

punar aśvānugamanaṃ kartāsi jayatāṃ vara ||

29.1२९.१

इत्युक्तः स तु पुत्रेण तदा वानरकेतनः । (२९।१)

ityuktaḥ sa tu putreṇa tadā vānaraketanaḥ |

29.2२९.२

स्मयन् प्रोवाच कौन्तेयस्तदा चित्राङ्गदासुतम् ॥ (२९।२)

smayan provāca kaunteyastadā citrāṅgadāsutam ||

30.1३०.१

विदितं ते महाबाहो यथा दीक्षां चराम्यहम् । (३०।१)

viditaṃ te mahābāho yathā dīkṣāṃ carāmyaham |

30.2३०.२

न स तावत् प्रवेक्ष्यामि पुरं ते पृथुलोचन ॥ (३०।२)

na sa tāvat pravekṣyāmi puraṃ te pṛthulocana ||

31.1३१.१

यथाकामं प्रयात्येष यज्ञियश्च तुरंगमः । (३१।१)

yathākāmaṃ prayātyeṣa yajñiyaśca turaṃgamaḥ |

31.2३१.२

स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामि न स्थानं विद्यते मम ॥ (३१।२)

svasti te 'stu gamiṣyāmi na sthānaṃ vidyate mama ||

32.1३२.१

स तत्र विधिवत् तेन पूजितः पाकशासनिः । (३२।१)

sa tatra vidhivat tena pūjitaḥ pākaśāsaniḥ |

32.2३२.२

भार्याभ्याम् अभ्यनुज्ञातः प्रायाद् भरतसत्तमः ॥ (३२।२)

bhāryābhyām abhyanujñātaḥ prāyād bharatasattamaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 82

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit