MBh, 14, 82
Select a line for its word-by-word analysis.
कच्चित् कुशलकामासि राज्ञो ऽस्य भुजगात्मजे । (२।१)
kaccit kuśalakāmāsi rājño 'sya bhujagātmaje |
मम वा चञ्चलापाङ्गे कच्चित् त्वं शुभम् इच्छसि ॥ (२।२)
mama vā cañcalāpāṅge kaccit tvaṃ śubham icchasi ||
कच्चित् ते पृथुलश्रोणि नाप्रियं शुभदर्शने । (३।१)
kaccit te pṛthulaśroṇi nāpriyaṃ śubhadarśane |
अकार्षम् अहम् अज्ञानाद् अयं वा बभ्रुवाहनः ॥ (३।२)
akārṣam aham ajñānād ayaṃ vā babhruvāhanaḥ ||
न मे त्वम् अपराद्धो ऽसि न नृपो बभ्रुवाहनः । (५।२)
na me tvam aparāddho 'si na nṛpo babhruvāhanaḥ |
न जनित्री तथास्येयं मम या प्रेष्यवत् स्थिता ॥ (५।३)
na janitrī tathāsyeyaṃ mama yā preṣyavat sthitā ||
श्रूयतां यद् यथा चेदं मया सर्वं विचेष्टितम् । (६।१)
śrūyatāṃ yad yathā cedaṃ mayā sarvaṃ viceṣṭitam |
न मे कोपस्त्वया कार्यः शिरसा त्वां प्रसादये ॥ (६।२)
na me kopastvayā kāryaḥ śirasā tvāṃ prasādaye ||
त्वत्प्रीत्यर्थं हि कौरव्य कृतम् एतन्मयानघ । (७।१)
tvatprītyarthaṃ hi kauravya kṛtam etanmayānagha |
अधर्मेण हतः पार्थ तस्यैषा निष्कृतिः कृता ॥ (८।२)
adharmeṇa hataḥ pārtha tasyaiṣā niṣkṛtiḥ kṛtā ||
न हि भीष्मस्त्वया वीर युध्यमानो निपातितः । (९।१)
na hi bhīṣmastvayā vīra yudhyamāno nipātitaḥ |
शिखण्डिना तु संसक्तस्तम् आश्रित्य हतस्त्वया ॥ (९।२)
śikhaṇḍinā tu saṃsaktastam āśritya hatastvayā ||
तस्य शान्तिम् अकृत्वा तु त्यजेस्त्वं यदि जीवितम् । (१०।१)
tasya śāntim akṛtvā tu tyajestvaṃ yadi jīvitam |
एषा तु विहिता शान्तिः पुत्राद् यां प्राप्तवान् असि । (११।१)
eṣā tu vihitā śāntiḥ putrād yāṃ prāptavān asi |
पुरा हि श्रुतम् एतद् वै वसुभिः कथितं मया । (१२।१)
purā hi śrutam etad vai vasubhiḥ kathitaṃ mayā |
इदम् ऊचुर् वचो घोरं भागीरथ्या मते तदा ॥ (१३।२)
idam ūcur vaco ghoraṃ bhāgīrathyā mate tadā ||
अयुध्यमानः संग्रामे संसक्तो ऽन्येन भामिनि ॥ (१४।२)
ayudhyamānaḥ saṃgrāme saṃsakto 'nyena bhāmini ||
शापेन योजयामेति तथास्त्विति च साब्रवीत् ॥ (१५।२)
śāpena yojayāmeti tathāstviti ca sābravīt ||
तद् अहं पितुर् आवेद्य भृशं प्रव्यथितेन्द्रिया । (१६।१)
tad ahaṃ pitur āvedya bhṛśaṃ pravyathitendriyā |
अभवं स च तच्छ्रुत्वा विषादम् अगमत् परम् ॥ (१६।२)
abhavaṃ sa ca tacchrutvā viṣādam agamat param ||
पिता तु मे वसून् गत्वा त्वदर्थं समयाचत । (१७।१)
pitā tu me vasūn gatvā tvadarthaṃ samayācata |
पुनः पुनः प्रसाद्यैनांस्त एनम् इदम् अब्रुवन् ॥ (१७।२)
punaḥ punaḥ prasādyaināṃsta enam idam abruvan ||
एवं कृते स नागेन्द्र मुक्तशापो भविष्यति । (१९।१)
evaṃ kṛte sa nāgendra muktaśāpo bhaviṣyati |
गच्छेति वसुभिश्चोक्तो मम चेदं शशंस सः ॥ (१९।२)
gaccheti vasubhiścokto mama cedaṃ śaśaṃsa saḥ ||
तच्छ्रुत्वा त्वं मया तस्माच्छापाद् असि विमोक्षितः । (२०।१)
tacchrutvā tvaṃ mayā tasmācchāpād asi vimokṣitaḥ |
न हि त्वां देवराजो ऽपि समरेषु पराजयेत् ॥ (२०।२)
na hi tvāṃ devarājo 'pi samareṣu parājayet ||
आत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात् तेनेहासि पराजितः । (२१।१)
ātmā putraḥ smṛtastasmāt tenehāsi parājitaḥ |
नात्र दोषो मम मतः कथं वा मन्यसे विभो ॥ (२१।२)
nātra doṣo mama mataḥ kathaṃ vā manyase vibho ||
इत्येवम् उक्तो विजयः प्रसन्नात्माब्रवीद् इदम् । (२२।१)
ityevam ukto vijayaḥ prasannātmābravīd idam |
सर्वं मे सुप्रियं देवि यद् एतत् कृतवत्यसि ॥ (२२।२)
sarvaṃ me supriyaṃ devi yad etat kṛtavatyasi ||
इत्युक्त्वाथाब्रवीत् पुत्रं मणिपूरेश्वरं जयः । (२३।१)
ityuktvāthābravīt putraṃ maṇipūreśvaraṃ jayaḥ |
चित्राङ्गदायाः शृण्वन्त्याः कौरव्यदुहितुस्तथा ॥ (२३।२)
citrāṅgadāyāḥ śṛṇvantyāḥ kauravyaduhitustathā ||
युधिष्ठिरस्याश्वमेधः परां चैत्रीं भविष्यति । (२४।१)
yudhiṣṭhirasyāśvamedhaḥ parāṃ caitrīṃ bhaviṣyati |
तत्रागच्छेः सहामात्यो मातृभ्यां सहितो नृप ॥ (२४।२)
tatrāgaccheḥ sahāmātyo mātṛbhyāṃ sahito nṛpa ||
इत्येवम् उक्तः पार्थेन स राजा बभ्रुवाहनः । (२५।१)
ityevam uktaḥ pārthena sa rājā babhruvāhanaḥ |
मम त्वनुग्रहार्थाय प्रविशस्व पुरं स्वकम् । (२७।१)
mama tvanugrahārthāya praviśasva puraṃ svakam |
भार्याभ्यां सह शत्रुघ्न मा भूत् ते ऽत्र विचारणा ॥ (२७।२)
bhāryābhyāṃ saha śatrughna mā bhūt te 'tra vicāraṇā ||
उषित्वेह विशल्यस्त्वं सुखं स्वे वेश्मनि प्रभो । (२८।१)
uṣitveha viśalyastvaṃ sukhaṃ sve veśmani prabho |
स्मयन् प्रोवाच कौन्तेयस्तदा चित्राङ्गदासुतम् ॥ (२९।२)
smayan provāca kaunteyastadā citrāṅgadāsutam ||
विदितं ते महाबाहो यथा दीक्षां चराम्यहम् । (३०।१)
viditaṃ te mahābāho yathā dīkṣāṃ carāmyaham |
न स तावत् प्रवेक्ष्यामि पुरं ते पृथुलोचन ॥ (३०।२)
na sa tāvat pravekṣyāmi puraṃ te pṛthulocana ||
स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामि न स्थानं विद्यते मम ॥ (३१।२)
svasti te 'stu gamiṣyāmi na sthānaṃ vidyate mama ||
भार्याभ्याम् अभ्यनुज्ञातः प्रायाद् भरतसत्तमः ॥ (३२।२)
bhāryābhyām abhyanujñātaḥ prāyād bharatasattamaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.