वैशंपायन उवाच । (१।१)

प्रविशन्न् अर्जुनो राजन्न् आश्रमं सत्यवादिनः । (१।२)

ददर्शासीनम् एकान्ते मुनिं सत्यवतीसुतम् ॥ (१।३)

स तम् आसाद्य धर्मज्ञम् उपतस्थे महाव्रतम् । (२।१)

अर्जुनो ऽस्मीति नामास्मै निवेद्याभ्यवदत् ततः ॥ (२।२)

स्वागतं ते ऽस्त्व् इति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः । (३।१)

आस्यताम् इति चोवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः ॥ (३।२)

तम् अप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनः पुनः । (४।१)

निर्विण्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (४।२)

अवीरजो ऽभिघातस् ते ब्राह्मणो वा हतस् त्वया । (५।१)

युद्धे पराजितो वासि गतश्रीर् इव लक्ष्यसे ॥ (५।२)

न त्वा प्रत्यभिजानामि किम् इदं भरतर्षभ । (६।१)

श्रोतव्यं चेन् मया पार्थ क्षिप्रम् आख्यातुम् अर्हसि ॥ (६।२)

अर्जुन उवाच । (७।१)

यः स मेधवपुः श्रीमान् बृहत्पङ्कजलोचनः । (७।२)

स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः ॥ (७।३)

मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः । (८।१)

बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः ॥ (८।२)

ये ते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः । (९।१)

भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्न् अन्योन्यं तैर् हतं युधि ॥ (९।२)

गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः । (१०।१)

त एरकाभिर् निहताः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ (१०।२)

हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम् । (११।१)

निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम् ॥ (११।२)

पुनः पुनर् न मृश्यामि विनाशम् अमितौजसाम् । (१२।१)

चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः ॥ (१२।२)

शोषणं सागरस्येव पर्वतस्येव चालनम् । (१३।१)

नभसः पतनं चैव शैत्यम् अग्नेस् तथैव च ॥ (१३।२)

अश्रद्धेयम् अहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः । (१४।१)

न चेह स्थातुम् इच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः ॥ (१४।२)

इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद् वै तपोधन । (१५।१)

मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः ॥ (१५।२)

पश्यतो वृष्णिदाराश् च मम ब्रह्मन् सहस्रशः । (१६।१)

आभीरैर् अनुसृत्याजौ हृताः पञ्चनदालयैः ॥ (१६।२)

धनुर् आदाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे । (१७।१)

यथा पुरा च मे वीर्यं भुजयोर् न तथाभवत् ॥ (१७।२)

अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने । (१८।१)

शराश् च क्षयम् आपन्नाः क्षणेनैव समन्ततः ॥ (१८।२)

पुरुषश् चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः । (१९।१)

चतुर्भुजः पीतवासा श्यामः पद्मायतेक्षणः ॥ (१९।२)

यः स याति पुरस्तान् मे रथस्य सुमहाद्युतिः । (२०।१)

प्रदहन् रिपुसैन्यानि न पश्याम्य् अहम् अद्य तम् ॥ (२०।२)

येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा । (२१।१)

शरैर् गाण्डीवनिर्मुक्तैर् अहं पश्चाद् व्यनाशयम् ॥ (२१।२)

तम् अपश्यन् विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम । (२२।१)

परिनिर्विण्णचेताश् च शान्तिं नोपलभे ऽपि च ॥ (२२।२)

विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुम् उत्सहे । (२३।१)

श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर् दिशः ॥ (२३।२)

प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः । (२४।१)

उपदेष्टुं मम श्रेयो भवान् अर्हति सत्तम ॥ (२४।२)

व्यास उवाच । (२५।१)

ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकमहारथाः । (२५।२)

विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुम् अर्हसि ॥ (२५।३)

भवितव्यं तथा तद्धि दिष्टम् एतन् महात्मनाम् । (२६।१)

उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम् ॥ (२६।२)

त्रैलोक्यम् अपि कृष्णो हि कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् । (२७।१)

प्रसहेद् अन्यथा कर्तुं किमु शापं मनीषिणाम् ॥ (२७।२)

रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः । (२८।१)

तव स्नेहात् पुराणर्षिर् वासुदेवश् चतुर्भुजः ॥ (२८।२)

कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः । (२९।१)

मोक्षयित्वा जगत् सर्वं गतः स्वस्थानम् उत्तमम् ॥ (२९।२)

त्वया त्विह महत् कर्म देवानां पुरुषर्षभ । (३०।१)

कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज ॥ (३०।२)

कृतकृत्यांश् च वो मन्ये संसिद्धान् कुरुपुंगव । (३१।१)

गमनं प्राप्तकालं च तद्धि श्रेयो मतं मम ॥ (३१।२)

बलं बुद्धिश् च तेजश् च प्रतिपत्तिश् च भारत । (३२।१)

भवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये ॥ (३२।२)

कालमूलम् इदं सर्वं जगद्बीजं धनंजय । (३३।१)

काल एव समादत्ते पुनर् एव यदृच्छया ॥ (३३।२)

स एव बलवान् भूत्वा पुनर् भवति दुर्बलः । (३४।१)

स एवेशश् च भूत्वेह परैर् आज्ञाप्यते पुनः ॥ (३४।२)

कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्य् अद्य यथागतम् । (३५।१)

पुनर् एष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति ॥ (३५।२)

कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवताम् अपि भारत । (३६।१)

एतच्छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ ॥ (३६।२)

एतद् वचनम् आज्ञाय व्यासस्यामिततेजसः । (३७।१)

अनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम् ॥ (३७।२)

प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम् । (३८।१)

आचष्ट तद् यथावृत्तं वृष्ण्यन्धकजनं प्रति ॥ (३८।२)