महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 125

789 of 1995 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

श्रुत्वा दुर्योधनो वाक्यम् अप्रियं कुरुसंसदि । (१।२)

śrutvā duryodhano vākyam apriyaṃ kurusaṃsadi |

1.3१.३

प्रत्युवाच महाबाहुं वासुदेवं यशस्विनम् ॥ (१।३)

pratyuvāca mahābāhuṃ vāsudevaṃ yaśasvinam ||

2.1२.१

प्रसमीक्ष्य भवान् एतद् वक्तुम् अर्हति केशव । (२।१)

prasamīkṣya bhavān etad vaktum arhati keśava |

2.2२.२

माम् एव हि विशेषेण विभाष्य परिगर्हसे ॥ (२।२)

mām eva hi viśeṣeṇa vibhāṣya parigarhase ||

3.1३.१

भक्तिवादेन पार्थानाम् अकस्मान्मधुसूदन । (३।१)

bhaktivādena pārthānām akasmānmadhusūdana |

3.2३.२

भवान् गर्हयते नित्यं किं समीक्ष्य बलाबलम् ॥ (३।२)

bhavān garhayate nityaṃ kiṃ samīkṣya balābalam ||

4.1४.१

भवान् क्षत्ता च राजा च आचार्यो वा पितामहः । (४।१)

bhavān kṣattā ca rājā ca ācāryo vā pitāmahaḥ |

4.2४.२

माम् एव परिगर्हन्ते नान्यं कंचन पार्थिवम् ॥ (४।२)

mām eva parigarhante nānyaṃ kaṃcana pārthivam ||

5.1५.१

न चाहं लक्षये कंचिद् व्यभिचारम् इहात्मनः । (५।१)

na cāhaṃ lakṣaye kaṃcid vyabhicāram ihātmanaḥ |

5.2५.२

अथ सर्वे भवन्तो मां विद्विषन्ति सराजकाः ॥ (५।२)

atha sarve bhavanto māṃ vidviṣanti sarājakāḥ ||

6.1६.१

न चाहं कंचिद् अत्यर्थम् अपराधम् अरिंदम । (६।१)

na cāhaṃ kaṃcid atyartham aparādham ariṃdama |

6.2६.२

विचिन्तयन् प्रपश्यामि सुसूक्ष्मम् अपि केशव ॥ (६।२)

vicintayan prapaśyāmi susūkṣmam api keśava ||

7.1७.१

प्रियाभ्युपगते द्यूते पाण्डवा मधुसूदन । (७।१)

priyābhyupagate dyūte pāṇḍavā madhusūdana |

7.2७.२

जिताः शकुनिना राज्यं तत्र किं मम दुष्कृतम् ॥ (७।२)

jitāḥ śakuninā rājyaṃ tatra kiṃ mama duṣkṛtam ||

8.1८.१

यत् पुनर् द्रविणं किंचित् तत्राजीयन्त पाण्डवाः । (८।१)

yat punar draviṇaṃ kiṃcit tatrājīyanta pāṇḍavāḥ |

8.2८.२

तेभ्य एवाभ्यनुज्ञातं तत् तदा मधुसूदन ॥ (८।२)

tebhya evābhyanujñātaṃ tat tadā madhusūdana ||

9.1९.१

अपराधो न चास्माकं यत् ते ह्यक्षपराजिताः । (९।१)

aparādho na cāsmākaṃ yat te hyakṣaparājitāḥ |

9.2९.२

अजेया जयतां श्रेष्ठ पार्थाः प्रव्राजिता वनम् ॥ (९।२)

ajeyā jayatāṃ śreṣṭha pārthāḥ pravrājitā vanam ||

10.1१०.१

केन चाप्यपवादेन विरुध्यन्ते ऽरिभिः सह । (१०।१)

kena cāpyapavādena virudhyante 'ribhiḥ saha |

10.2१०.२

अशक्ताः पाण्डवाः कृष्ण प्रहृष्टाः प्रत्यमित्रवत् ॥ (१०।२)

aśaktāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇa prahṛṣṭāḥ pratyamitravat ||

11.1११.१

किम् अस्माभिः कृतं तेषां कस्मिन् वा पुनर् आगसि । (११।१)

kim asmābhiḥ kṛtaṃ teṣāṃ kasmin vā punar āgasi |

11.2११.२

धार्तराष्ट्राञ् जिघांसन्ति पाण्डवाः सृञ्जयैः सह ॥ (११।२)

dhārtarāṣṭrāñ jighāṃsanti pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha ||

12.1१२.१

न चापि वयम् उग्रेण कर्मणा वचनेन वा । (१२।१)

na cāpi vayam ugreṇa karmaṇā vacanena vā |

12.2१२.२

वित्रस्ताः प्रणमामेह भयाद् अपि शतक्रतोः ॥ (१२।२)

vitrastāḥ praṇamāmeha bhayād api śatakratoḥ ||

13.1१३.१

न च तं कृष्ण पश्यामि क्षत्रधर्मम् अनुष्ठितम् । (१३।१)

na ca taṃ kṛṣṇa paśyāmi kṣatradharmam anuṣṭhitam |

13.2१३.२

उत्सहेत युधा जेतुं यो नः शत्रुनिबर्हण ॥ (१३।२)

utsaheta yudhā jetuṃ yo naḥ śatrunibarhaṇa ||

14.1१४.१

न हि भीष्मकृपद्रोणाः सगणा मधुसूदन । (१४।१)

na hi bhīṣmakṛpadroṇāḥ sagaṇā madhusūdana |

14.2१४.२

देवैर् अपि युधा जेतुं शक्याः किमुत पाण्डवैः ॥ (१४।२)

devair api yudhā jetuṃ śakyāḥ kimuta pāṇḍavaiḥ ||

15.1१५.१

स्वधर्मम् अनुतिष्ठन्तो यदि माधव संयुगे । (१५।१)

svadharmam anutiṣṭhanto yadi mādhava saṃyuge |

15.2१५.२

शस्त्रेण निधनं काले प्राप्स्यामः स्वर्गम् एव तत् ॥ (१५।२)

śastreṇa nidhanaṃ kāle prāpsyāmaḥ svargam eva tat ||

16.1१६.१

मुख्यश्चैवैष नो धर्मः क्षत्रियाणां जनार्दन । (१६।१)

mukhyaścaivaiṣa no dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ janārdana |

16.2१६.२

यच्छयीमहि संग्रामे शरतल्पगता वयम् ॥ (१६।२)

yacchayīmahi saṃgrāme śaratalpagatā vayam ||

17.1१७.१

ते वयं वीरशयनं प्राप्स्यामो यदि संयुगे । (१७।१)

te vayaṃ vīraśayanaṃ prāpsyāmo yadi saṃyuge |

17.2१७.२

अप्रणम्यैव शत्रूणां न नस्तप्स्यति माधव ॥ (१७।२)

apraṇamyaiva śatrūṇāṃ na nastapsyati mādhava ||

18.1१८.१

कश्च जातु कुले जातः क्षत्रधर्मेण वर्तयन् । (१८।१)

kaśca jātu kule jātaḥ kṣatradharmeṇa vartayan |

18.2१८.२

भयाद् वृत्तिं समीक्ष्यैवं प्रणमेद् इह कस्यचित् ॥ (१८।२)

bhayād vṛttiṃ samīkṣyaivaṃ praṇamed iha kasyacit ||

19.1१९.१

उद्यच्छेद् एव न नमेद् उद्यमो ह्येव पौरुषम् । (१९।१)

udyacched eva na named udyamo hyeva pauruṣam |

19.2१९.२

अप्यपर्वणि भज्येत न नमेद् इह कस्यचित् ॥ (१९।२)

apyaparvaṇi bhajyeta na named iha kasyacit ||

20.1२०.१

इति मातङ्गवचनं परीप्सन्ति हितेप्सवः । (२०।१)

iti mātaṅgavacanaṃ parīpsanti hitepsavaḥ |

20.2२०.२

धर्माय चैव प्रणमेद् ब्राह्मणेभ्यश्च मद्विधः ॥ (२०।२)

dharmāya caiva praṇamed brāhmaṇebhyaśca madvidhaḥ ||

21.1२१.१

अचिन्तयन् कंचिद् अन्यं यावज्जीवं तथाचरेत् । (२१।१)

acintayan kaṃcid anyaṃ yāvajjīvaṃ tathācaret |

21.2२१.२

एष धर्मः क्षत्रियाणां मतम् एतच्च मे सदा ॥ (२१।२)

eṣa dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ matam etacca me sadā ||

22.1२२.१

राज्यांशश्चाभ्यनुज्ञातो यो मे पित्रा पुराभवत् । (२२।१)

rājyāṃśaścābhyanujñāto yo me pitrā purābhavat |

22.2२२.२

न स लभ्यः पुनर् जातु मयि जीवति केशव ॥ (२२।२)

na sa labhyaḥ punar jātu mayi jīvati keśava ||

23.1२३.१

यावच्च राजा ध्रियते धृतराष्ट्रो जनार्दन । (२३।१)

yāvacca rājā dhriyate dhṛtarāṣṭro janārdana |

23.2२३.२

न्यस्तशस्त्रा वयं ते वाप्युपजीवाम माधव ॥ (२३।२)

nyastaśastrā vayaṃ te vāpyupajīvāma mādhava ||

24.1२४.१

यद्यदेयं पुरा दत्तं राज्यं परवतो मम । (२४।१)

yadyadeyaṃ purā dattaṃ rājyaṃ paravato mama |

24.2२४.२

अज्ञानाद् वा भयाद् वापि मयि बाले जनार्दन ॥ (२४।२)

ajñānād vā bhayād vāpi mayi bāle janārdana ||

25.1२५.१

न तद् अद्य पुनर् लभ्यं पाण्डवैर् वृष्णिनन्दन । (२५।१)

na tad adya punar labhyaṃ pāṇḍavair vṛṣṇinandana |

25.2२५.२

ध्रियमाणे महाबाहो मयि संप्रति केशव ॥ (२५।२)

dhriyamāṇe mahābāho mayi saṃprati keśava ||

26.1२६.१

यावद्धि सूच्यास्तीक्ष्णाया विध्येद् अग्रेण माधव । (२६।१)

yāvaddhi sūcyāstīkṣṇāyā vidhyed agreṇa mādhava |

26.2२६.२

तावद् अप्यपरित्याज्यं भूमेर् नः पाण्डवान् प्रति ॥ (२६।२)

tāvad apyaparityājyaṃ bhūmer naḥ pāṇḍavān prati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 125

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit