महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 189

487 of 1995 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

ततश्चोरक्षयं कृत्वा द्विजेभ्यः पृथिवीम् इमाम् । (१।२)

tataścorakṣayaṃ kṛtvā dvijebhyaḥ pṛthivīm imām |

1.3१.३

वाजिमेधे महायज्ञे विधिवत् कल्पयिष्यति ॥ (१।३)

vājimedhe mahāyajñe vidhivat kalpayiṣyati ||

2.1२.१

स्थापयित्वा स मर्यादाः स्वयम्भुविहिताः शुभाः । (२।१)

sthāpayitvā sa maryādāḥ svayambhuvihitāḥ śubhāḥ |

2.2२.२

वनं पुण्ययशःकर्मा जरावान् संश्रयिष्यति ॥ (२।२)

vanaṃ puṇyayaśaḥkarmā jarāvān saṃśrayiṣyati ||

3.1३.१

तच्छीलम् अनुवर्त्स्यन्ते मनुष्या लोकवासिनः । (३।१)

tacchīlam anuvartsyante manuṣyā lokavāsinaḥ |

3.2३.२

विप्रैश्चोरक्षये चैव कृते क्षेमं भविष्यति ॥ (३।२)

vipraiścorakṣaye caiva kṛte kṣemaṃ bhaviṣyati ||

4.1४.१

कृष्णाजिनानि शक्तीश् च त्रिशूलान्यायुधानि च । (४।१)

kṛṣṇājināni śaktīś ca triśūlānyāyudhāni ca |

4.2४.२

स्थापयन् विप्रशार्दूलो देशेषु विजितेषु च ॥ (४।२)

sthāpayan vipraśārdūlo deśeṣu vijiteṣu ca ||

5.1५.१

संस्तूयमानो विप्रेन्द्रैर् मानयानो द्विजोत्तमान् । (५।१)

saṃstūyamāno viprendrair mānayāno dvijottamān |

5.2५.२

कल्किश् चरिष्यति महीं सदा दस्युवधे रतः ॥ (५।२)

kalkiś cariṣyati mahīṃ sadā dasyuvadhe rataḥ ||

6.1६.१

हा तात हा सुतेत्येवं तास् ता वाचः सुदारुणाः । (६।१)

hā tāta hā sutetyevaṃ tās tā vācaḥ sudāruṇāḥ |

6.2६.२

विक्रोशमानान् सुभृशं दस्यून् नेष्यति संक्षयम् ॥ (६।२)

vikrośamānān subhṛśaṃ dasyūn neṣyati saṃkṣayam ||

7.1७.१

ततो ऽधर्मविनाशो वै धर्मवृद्धिश्च भारत । (७।१)

tato 'dharmavināśo vai dharmavṛddhiśca bhārata |

7.2७.२

भविष्यति कृते प्राप्ते क्रियावांश् च जनस् तथा ॥ (७।२)

bhaviṣyati kṛte prāpte kriyāvāṃś ca janas tathā ||

8.1८.१

आरामाश् चैव चैत्याश् च तटाकान्यवटास् तथा । (८।१)

ārāmāś caiva caityāś ca taṭākānyavaṭās tathā |

8.2८.२

यज्ञक्रियाश्च विविधा भविष्यन्ति कृते युगे ॥ (८।२)

yajñakriyāśca vividhā bhaviṣyanti kṛte yuge ||

9.1९.१

ब्राह्मणाः साधवश् चैव मुनयश् च तपस्विनः । (९।१)

brāhmaṇāḥ sādhavaś caiva munayaś ca tapasvinaḥ |

9.2९.२

आश्रमाः सहपाषण्डाः स्थिताः सत्ये जनाः प्रजाः ॥ (९।२)

āśramāḥ sahapāṣaṇḍāḥ sthitāḥ satye janāḥ prajāḥ ||

10.1१०.१

जास्यन्ति सर्वबीजानि उप्यमानानि चैव ह । (१०।१)

jāsyanti sarvabījāni upyamānāni caiva ha |

10.2१०.२

सर्वेष्वृतुषु राजेन्द्र सर्वं सस्यं भविष्यति ॥ (१०।२)

sarveṣvṛtuṣu rājendra sarvaṃ sasyaṃ bhaviṣyati ||

11.1११.१

नरा दानेषु निरता व्रतेषु नियमेषु च । (११।१)

narā dāneṣu niratā vrateṣu niyameṣu ca |

11.2११.२

जपयज्ञपरा विप्रा धर्मकामा मुदा युताः । (११।२)

japayajñaparā viprā dharmakāmā mudā yutāḥ |

11.3११.३

पालयिष्यन्ति राजानो धर्मेणेमां वसुंधराम् ॥ (११।३)

pālayiṣyanti rājāno dharmeṇemāṃ vasuṃdharām ||

12.1१२.१

व्यवहाररता वैश्या भविष्यन्ति कृते युगे । (१२।१)

vyavahāraratā vaiśyā bhaviṣyanti kṛte yuge |

12.2१२.२

षट्कर्मनिरता विप्राः क्षत्रिया रक्षणे रताः ॥ (१२।२)

ṣaṭkarmaniratā viprāḥ kṣatriyā rakṣaṇe ratāḥ ||

13.1१३.१

शुश्रूषायां रताः शूद्रास् तथा वर्णत्रयस्य च । (१३।१)

śuśrūṣāyāṃ ratāḥ śūdrās tathā varṇatrayasya ca |

13.2१३.२

एष धर्मः कृतयुगे त्रेतायां द्वापरे तथा । (१३।२)

eṣa dharmaḥ kṛtayuge tretāyāṃ dvāpare tathā |

13.3१३.३

पश्चिमे युगकाले च यः स ते संप्रकीर्तितः ॥ (१३।३)

paścime yugakāle ca yaḥ sa te saṃprakīrtitaḥ ||

14.1१४.१

सर्वलोकस्य विदिता युगसंख्या च पाण्डव । (१४।१)

sarvalokasya viditā yugasaṃkhyā ca pāṇḍava |

14.2१४.२

एतत् ते सर्वम् आख्यातम् अतीतानागतं मया । (१४।२)

etat te sarvam ākhyātam atītānāgataṃ mayā |

14.3१४.३

वायुप्रोक्तम् अनुस्मृत्य पुराणम् ऋषिसंस्तुतम् ॥ (१४।३)

vāyuproktam anusmṛtya purāṇam ṛṣisaṃstutam ||

15.1१५.१

एवं संसारमार्गा मे बहुशश् चिरजीविना । (१५।१)

evaṃ saṃsāramārgā me bahuśaś cirajīvinā |

15.2१५.२

दृष्टाश् चैवानुभूताश् च तांस् ते कथितवान् अहम् ॥ (१५।२)

dṛṣṭāś caivānubhūtāś ca tāṃs te kathitavān aham ||

16.1१६.१

इदं चैवापरं भूयः सह भ्रातृभिर् अच्युत । (१६।१)

idaṃ caivāparaṃ bhūyaḥ saha bhrātṛbhir acyuta |

16.2१६.२

धर्मसंशयमोक्षार्थं निबोध वचनं मम ॥ (१६।२)

dharmasaṃśayamokṣārthaṃ nibodha vacanaṃ mama ||

17.1१७.१

धर्मे त्वयात्मा संयोज्यो नित्यं धर्मभृतां वर । (१७।१)

dharme tvayātmā saṃyojyo nityaṃ dharmabhṛtāṃ vara |

17.2१७.२

धर्मात्मा हि सुखं राजा प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ (१७।२)

dharmātmā hi sukhaṃ rājā pretya ceha ca nandati ||

18.1१८.१

निबोध च शुभां वाणीं यां प्रवक्ष्यामि ते ऽनघ । (१८।१)

nibodha ca śubhāṃ vāṇīṃ yāṃ pravakṣyāmi te 'nagha |

18.2१८.२

न ब्राह्मणे परिभवः कर्तव्यस् ते कदाचन । (१८।२)

na brāhmaṇe paribhavaḥ kartavyas te kadācana |

18.3१८.३

ब्राह्मणो रुषितो हन्याद् अपि लोकान् प्रतिज्ञया ॥ (१८।३)

brāhmaṇo ruṣito hanyād api lokān pratijñayā ||

19.1१९.१

वैशम्पायन उवाच । (१९।१)

vaiśampāyana uvāca

19.2१९.२

मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा कुरूणां प्रवरो नृपः । (१९।२)

mārkaṇḍeyavacaḥ śrutvā kurūṇāṃ pravaro nṛpaḥ |

19.3१९.३

उवाच वचनं धीमान् परमं परमद्युतिः ॥ (१९।३)

uvāca vacanaṃ dhīmān paramaṃ paramadyutiḥ ||

20.1२०.१

कस्मिन् धर्मे मया स्थेयं प्रजाः संरक्षता मुने । (२०।१)

kasmin dharme mayā stheyaṃ prajāḥ saṃrakṣatā mune |

20.2२०.२

कथं च वर्तमानो वै न च्यवेयं स्वधर्मतः ॥ (२०।२)

kathaṃ ca vartamāno vai na cyaveyaṃ svadharmataḥ ||

21.1२१.१

मार्कण्डेय उवाच । (२१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

21.2२१.२

दयावान् सर्वभूतेषु हितो रक्तो ऽनसूयकः । (२१।२)

dayāvān sarvabhūteṣu hito rakto 'nasūyakaḥ |

21.3२१.३

अपत्यानाम् इव स्वेषां प्रजानां रक्षणे रतः । (२१।३)

apatyānām iva sveṣāṃ prajānāṃ rakṣaṇe rataḥ |

21.4२१.४

चर धर्मं त्यजाधर्मं पितॄन् देवांश् च पूजय ॥ (२१।४)

cara dharmaṃ tyajādharmaṃ pitṝn devāṃś ca pūjaya ||

22.1२२.१

प्रमादाद् यत् कृतं ते ऽभूत् सम्यग् दानेन तज्जय । (२२।१)

pramādād yat kṛtaṃ te 'bhūt samyag dānena tajjaya |

22.2२२.२

अलं ते मानम् आश्रित्य सततं परवान् भव ॥ (२२।२)

alaṃ te mānam āśritya satataṃ paravān bhava ||

23.1२३.१

विजित्य पृथिवीं सर्वां मोदमानः सुखी भव । (२३।१)

vijitya pṛthivīṃ sarvāṃ modamānaḥ sukhī bhava |

23.2२३.२

एष भूतो भविष्यश्च धर्मस् ते समुदीरितः ॥ (२३।२)

eṣa bhūto bhaviṣyaśca dharmas te samudīritaḥ ||

24.1२४.१

न ते ऽस्त्यविदितं किंचिद् अतीतानागतं भुवि । (२४।१)

na te 'styaviditaṃ kiṃcid atītānāgataṃ bhuvi |

24.2२४.२

तस्माद् इमं परिक्लेशं त्वं तात हृदि मा कृथाः ॥ (२४।२)

tasmād imaṃ parikleśaṃ tvaṃ tāta hṛdi mā kṛthāḥ ||

25.1२५.१

एष कालो महाबाहो अपि सर्वदिवौकसाम् । (२५।१)

eṣa kālo mahābāho api sarvadivaukasām |

25.2२५.२

मुह्यन्ति हि प्रजास् तात कालेनाभिप्रचोदिताः ॥ (२५।२)

muhyanti hi prajās tāta kālenābhipracoditāḥ ||

26.1२६.१

मा च ते ऽत्र विचारो भूद् यन् मयोक्तं तवानघ । (२६।१)

mā ca te 'tra vicāro bhūd yan mayoktaṃ tavānagha |

26.2२६.२

अतिशङ्क्य वचो ह्येतद् धर्मलोपो भवेत् तव ॥ (२६।२)

atiśaṅkya vaco hyetad dharmalopo bhavet tava ||

27.1२७.१

जातो ऽसि प्रथिते वंशे कुरूणां भरतर्षभ । (२७।१)

jāto 'si prathite vaṃśe kurūṇāṃ bharatarṣabha |

27.2२७.२

कर्मणा मनसा वाचा सर्वम् एतत् समाचर ॥ (२७।२)

karmaṇā manasā vācā sarvam etat samācara ||

28.1२८.१

युधिष्ठिर उवाच । (२८।१)

yudhiṣṭhira uvāca

28.2२८.२

यत् त्वयोक्तं द्विजश्रेष्ठ वाक्यं श्रुतिमनोहरम् । (२८।२)

yat tvayoktaṃ dvijaśreṣṭha vākyaṃ śrutimanoharam |

28.3२८.३

तथा करिष्ये यत्नेन भवतः शासनं विभो ॥ (२८।३)

tathā kariṣye yatnena bhavataḥ śāsanaṃ vibho ||

29.1२९.१

न मे लोभो ऽस्ति विप्रेन्द्र न भयं न च मत्सरः । (२९।१)

na me lobho 'sti viprendra na bhayaṃ na ca matsaraḥ |

29.2२९.२

करिष्यामि हि तत् सर्वम् उक्तं यत् ते मयि प्रभो ॥ (२९।२)

kariṣyāmi hi tat sarvam uktaṃ yat te mayi prabho ||

30.1३०.१

वैशम्पायन उवाच । (३०।१)

vaiśampāyana uvāca

30.2३०.२

श्रुत्वा तु वचनं तस्य पाण्डवस्य महात्मनः । (३०।२)

śrutvā tu vacanaṃ tasya pāṇḍavasya mahātmanaḥ |

30.3३०.३

प्रहृष्टाः पाण्डवा राजन् सहिताः शार्ङ्गधन्वना ॥ (३०।३)

prahṛṣṭāḥ pāṇḍavā rājan sahitāḥ śārṅgadhanvanā ||

31.1३१.१

तथा कथां शुभां श्रुत्वा मार्कण्डेयस्य धीमतः । (३१।१)

tathā kathāṃ śubhāṃ śrutvā mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ |

31.2३१.२

विस्मिताः समपद्यन्त पुराणस्य निवेदनात् ॥ (३१।२)

vismitāḥ samapadyanta purāṇasya nivedanāt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 189

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit