याज्ञवल्क्य उवाच । (१।१)

न शक्यो निर्गुणस्तात गुणीकर्तुं विशां पते । (१।२)

गुणवांश्चाप्यगुणवान् यथातत्त्वं निबोध मे ॥ (१।३)

गुणैर् हि गुणवान् एव निर्गुणश्चागुणस्तथा । (२।१)

प्राहुर् एवं महात्मानो मुनयस्तत्त्वदर्शिनः ॥ (२।२)

गुणस्वभावस्त्वव्यक्तो गुणान् एवाभिवर्तते । (३।१)

उपयुङ्क्ते च तान् एव स चैवाज्ञः स्वभावतः ॥ (३।२)

अव्यक्तस्तु न जानीते पुरुषो ज्ञः स्वभावतः । (४।१)

न मत्तः परम् अस्तीति नित्यम् एवाभिमन्यते ॥ (४।२)

अनेन कारणेनैतद् अव्यक्तं स्याद् अचेतनम् । (५।१)

नित्यत्वाद् अक्षरत्वाच्च क्षराणां तत्त्वतो ऽन्यथा ॥ (५।२)

यदाज्ञानेन कुर्वीत गुणसर्गं पुनः पुनः । (६।१)

यदात्मानं न जानीते तदाव्यक्तम् इहोच्यते ॥ (६।२)

कर्तृत्वाच्चापि तत्त्वानां तत्त्वधर्मी तथोच्यते । (७।१)

कर्तृत्वाच्चैव योनीनां योनिधर्मा तथोच्यते ॥ (७।२)

कर्तृत्वात् प्रकृतीनां तु तथा प्रकृतिधर्मिता । (८।१)

कर्तृत्वाच्चापि बीजानां बीजधर्मी तथोच्यते ॥ (८।२)

गुणानां प्रसवत्वाच्च तथा प्रसवधर्मवान् । (९।१)

कर्तृत्वात् प्रलयानां च तथा प्रलयधर्मिता ॥ (९।२)

बीजत्वात् प्रकृतित्वाच्च प्रलयत्वात् तथैव च । (१०।१)

उपेक्षकत्वाद् अन्यत्वाद् अभिमानाच्च केवलम् ॥ (१०।२)

मन्यन्ते यतयः शुद्धा अध्यात्मविगतज्वराः । (११।१)

अनित्यं नित्यम् अव्यक्तम् एवम् एतद्धि शुश्रुम ॥ (११।२)

अव्यक्तैकत्वम् इत्याहुर् नानात्वं पुरुषस्तथा । (१२।१)

सर्वभूतदयावन्तः केवलं ज्ञानम् आस्थिताः ॥ (१२।२)

अन्यः स पुरुषो ऽव्यक्तस्त्वध्रुवो ध्रुवसंज्ञकः । (१३।१)

यथा मुञ्ज इषीकायास्तथैवैतद्धि जायते ॥ (१३।२)

अन्यं च मशकं विद्याद् अन्यच्चोदुम्बरं तथा । (१४।१)

न चोदुम्बरसंयोगैर् मशकस्तत्र लिप्यते ॥ (१४।२)

अन्य एव तथा मत्स्यस्तथान्यद् उदकं स्मृतम् । (१५।१)

न चोदकस्य स्पर्शेन मत्स्यो लिप्यति सर्वशः ॥ (१५।२)

अन्यो ह्यग्निर् उखाप्यन्या नित्यम् एवम् अवैहि भोः । (१६।१)

न चोपलिप्यते सो ऽग्निर् उखासंस्पर्शनेन वै ॥ (१६।२)

पुष्करं त्वन्यद् एवात्र तथान्यद् उदकं स्मृतम् । (१७।१)

न चोदकस्य स्पर्शेन लिप्यते तत्र पुष्करम् ॥ (१७।२)

एतेषां सह संवासं विवासं चैव नित्यशः । (१८।१)

यथा तथैनं पश्यन्ति न नित्यं प्राकृता जनाः ॥ (१८।२)

ये त्वन्यथैव पश्यन्ति न सम्यक् तेषु दर्शनम् । (१९।१)

ते व्यक्तं निरयं घोरं प्रविशन्ति पुनः पुनः ॥ (१९।२)

सांख्यदर्शनम् एतत् ते परिसंख्यातम् उत्तमम् । (२०।१)

एवं हि परिसंख्याय सांख्याः केवलतां गताः ॥ (२०।२)

ये त्वन्ये तत्त्वकुशलास्तेषाम् एतन्निदर्शनम् । (२१।१)

अतः परं प्रवक्ष्यामि योगानाम् अपि दर्शनम् ॥ (२१।२)